Trang chủ   |   Giới thiệu   |   Sơ đồ báo   |   English   |   Français  | 
Hôm nay, ngày 18 tháng 12 năm 2014
Tìm kiếm     

Ðiện thoại
  +084 8048916
+084 8048161
+084 8048160
Fax:08044175
e-Mail:
  dangcongsan@cpv.org.vn
bandoc.dcsvn@gmail.com
Thơ Hồ Chí Minh
17:21 | 19/05/2004
Cuộc đời hoạt động cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh vô cùng sôi động, huyền thoại và đẫm chất sử thi. Từ chủ nghĩa yêu nước Người đến với Chủ nghĩa cộng sản, trở thành vị lãnh tụ muôn vàn kính yêu của Đảng ta và dân tộc ta. Cũng từ mục đích làm cách mạng giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giành toàn vẹn chủ quyền non sông, Người trở thành một nhà thơ lớn của thời đại. Những ánh thơ văn bất hủ của Người, Tuyên ngôn độc lập (1945), Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến (1946), Di chúc (l969), cùng với bài thơ “thần” của Lý Thường Kiệt, Bình Ngô đại cáo của Nguyễn Trãi, Hịch tướng sĩ của Trần Hưng Đạo, mãi mãi khắc chữ vàng đánh dấu những mốc son lịch sử rực rỡ dựng nước và giữ nước của dân tộc. Hồ Chí Minh không có ý định trở thành nhà thơ, hay sáng tác thơ để lưu danh thiên cổ. Người làm thơ chỉ vì khát vọng thực hiện mục tiêu cách mạng độc lập dân tộc, dân chủ và Chủ nghĩa xã hội. Thơ của Người hết sức đa dạng và phong phú. Chúng tôi tạm coi thơ Hồ Chủ tịch gồm có hai mảng lớn, thơ vận động tuyên truyền cách mạng, và thơ cảm hứng chữ tình, chia làm ba phần, thơ tiếng Việt, thơ chữ Hán, và toàn bộ các bài thơ Nhật ký trong tù. Thơ vận động tuyên truyền cách mạng là những bài diễm ca súc tích, dễ hiểu, nắm bắt sâu sắc tình cảm, tâm lý từng loại đối tượng, tuyên truyền các tầng lớp đồng bào đứng lên đánh giặc cứu nước trong thời kỳ Mặt trận Việt Minh, và những bài thơ Chúc Tết có sức mạnh truyền cảm mang ý nghĩa đặc biệt của từng giai đoạn cách mạng, với tính tiên quyết và tất thắng.

Cờ đỏ sao vàng tung bay trước gió,
Tiếng kèn kháng chiến vang dậy non sông.
(Thơ Chúc tết 1946)

Và:

Năm qua thắng lợi vẻ vang,
Năm nay tiền tuyến chắc càng thắng to.
Vì độc lập, vì tự do,
Đánh cho Mỹ cút, đánh cho nguỵ nhào.
Tiến lên! Chiến sĩ, đồng bào!
Bắc Nam sum họp, xuân nào vui hơn.
(Thơ Chúc tết 1969)

Thơ cảm hứng trữ tình 1à những bài thơ được sáng tác tại Việt Bắc thời kỳ tiền khởi nghĩa kháng chiến chống Pháp, sau năm: 1954 về Hà Nội, và toàn bộ tập Nhật kì trong tù. Thật ra, toàn bộ thơ Hồ Chủ Tịch, dù là tuyên truyền hay cảm hứng trữ tình đều là thơ trữ tình cách mạng Thơ của một cuộc đời chiến sĩ Cộng sản với tấm lòng, tình cảm của một trái tim lớn ''Ôm cả non sông, mọi kiếp người'' (Tố Hữu- Bác ơi). Thơ ca kêu gọi kháng chiến của Hồ Chí Minh tươi tắn, hồn nhiên, rung lên hoà điệu trong điệu hồn muôn người, điệu hồn dân tộc. Nhiều bài có tính ngụ ngôn như: Ca sợi chỉ, Con cáo và tổ ong, Nhóm lửa, giọng thơ dân gian dễ nhớ, dễ thuộc. Một sợi chỉ nhỏ mỏng manh thì chẳng thể làm nên thân phận gì, nhưng:

Nhờ tôi có lắm đồng bang,
Hợp nhau sợi dọc, sợi ngang rất nhiều,
Dệt nên tấm vải mỹ miều,
Đã bền hơn lụa, lại điều hơn da
Đố ai bứt xé cho ra,
Đó là lực lượng, đó là vẻ vang.

Từ năm 1945, Hồ Chí Minh đã được đồng bào cả nước tôn vinh là vị Cha già dân tộc. Người coi dân tộc Việt Nam là con rồng cháu tiên trong đại gia đình năm mươi tư dân tộc anh em. Người làm thơ gửi cho các đoàn thể, cá nhân, mọi tầng lớp công nhân, nông dân, thương binh và gia đình liệt sĩ, các nhân sĩ trí thức để động viên tinh thần yêu nước, hăng hái thi đua cách mạng. Đặc biệt, Người dành tình thương yêu trìu mến cho các cụ già, các cháu thanh thiếu niên nhi đồng.

Trẻ em như búp trên cành,
Biết ăn ngủ, biết học hành là ngoan.
Chẳng may vận nước gian nan,
Trẻ em cũng biết bận thân, cực lòng.

Năm 1948, Hồ Chí Minh gửi bài thơ cho các cháu Nhi đồng Cứu quốc tỉnh Hải Dương, có câu:

Bác yêu các cháu muôn vàn,
Bác gửi các cháu một ngàn cái hôn.

Thật cảm động, Trung thu năm 1951, ngắm trăng sáng ở chiến khu Việt Bắc, Bác viết: Và Trung Thu năm 1952:

Trung thu trăng sáng như gương,
Bác Hồ ngắm cảnh nhớ thương nhi đồng.

Ánh sáng của chất ''thép'' và chất ''tình'' kỳ diệu, thể hiện trong từng câu chữ từ những bài thơ trong tập Nhật ký trong tù, chắc chắn sẽ còn soi sáng tâm hồn nhiều thế hệ mai sau. Nói như nhà thơ Hoàng Trung Thông:

Tôi đọc trăm bài trăm ý đẹp
Ánh đèn toả rạng mái đầu xanh.
Vần thơ của Bác vần thơ thép,
Mà vẫn mênh mang bát ngát tình.

Hồ Chí Minh bị cầm tù, nhưng người tù này là một chiến sĩ Cộng sản vĩ đại, một nhà thơ lớn. Những bài thơ Bác kết tinh từ chủ nghĩa yêu nước truyền thống và chủ nghĩa nhân đạo của dân tộc ta, chan chứa chất nhân văn và giầu tinh thần lạc quan của chủ nghĩa anh hùng cách mạng. Dù rằng ở tù, nhưng Hồ Chí Minh văn ung dung, tự tại như một khách tiên, vì chỉ cần thấp thoáng một chút ánh trăng soi qua song cửa nhà lao cũng đủ để tâm hồn Hồ Chí Minh dạt dào thi hứng:

Trong tù không rượu cũng không hoa,
Cảnh đẹp đêm nay khó hững hờ;
Người ngắm trăng soi ngoài của sổ,
Trăng nhòm khe cửa ngắm nhà thơ.

Trăng ngắm nhà thơ, hay nói khác đi, trăng sửng sốt phát hiện trong tù có một bậc hiền tài, một triết gia phương Đông. Suốt ba trăm bảy mươi tám ngày đêm tê tái gông cùm, hoàn toàn bị tách rời khỏi đồng bào, đồng chí, nỗi lòng của Hồ Chí Minh vẫn luôn canh cánh ngóng trông về Tổ Quốc “Tin tức bên nhà bữa bữa trông” với tâm trạng đêm không ngủ được, mơ “Sao vàng năm cánh mộng hồn quanh”, và Hồ Chí Minh rút ra chân lý:

Trên đời ngàn vạn điều cay đắng
Cay đắng chi bằng mất tự do.

Hồ Chí Minh chiêm nghiệm về “Đường đời hiểm trở”:

Núi cao gặp hổ mà vô sự,
Đường phẳng gặp người bị tống lao.

Nhưng Hồ Chí Minh không hề có tư tưởng yếm thế, Người luôn tin tưởng vững chắc vào bản chất lương thiện, tốt đẹp của con người, tự mình hướng tới cải tạo hoàn cảnh. Nghe tiếng giã gạo, Người làm thơ như thể tự khuyên mình:

Gạo đem vào giã bao đau đớn,
Gạo giã xong rồi trắng tựa bông,
Sống ở trên đời người cũng vậy,
Gian nan rèn luyện mới thành công.

Với tâm hồn chiến sĩ – thi sĩ có trí tuệ mẫn tiệp, triết lý thâm trầm sâu sắc, từ việc “ Học đánh cờ”, Người rút ra tầm quan trọng của thời cơ đối với sự thành bại trong hoạt động của con người:

Lạc nước hai xe đành bỏ phí,
Gặp thời một tốt cũng thành công.

Cảm quan cách mạng nhạy bén, với cái nhìn biện chứng về quy luật vận động của đời sống tự nhiên, Người luôn có niềm tin sắt đá vào tương lai tươi sáng của thế trận cách mạng:

Trong ngục giờ đây còn tối mịt,
Ánh hồng trước mặt đã bừng soi.

Trong cảnh đi bộ “Năm mươi ba dặm, một ngày trời”, và “Sống khác loài người vừa bốn tháng, tiều tuỵ còn hơn mười năm trời”.

Răng rụng mất một chiếc,
Tóc bạc thêm mấy phần,
Gầy đen như quỷ đói,
Ghẻ lở mọc đầy thân. Hồ Chí Minh vẫn quên đi nỗi đau riêng của mình, đồng cảm, thương yêu sâu sắc, thấu hiểu nhiều cảnh ngộ thương tâm trong chốn lao tù và trên chặng hành trình hơn một nghìn cây số mà Người bị giải đi từ thị trấn Túc Vinh đến tỉnh lỵ Quế Lâm. Người ngậm ngùi, ái ngại chứng kiến cảnh một người vợ tù đến thăm chồng:

Anh đứng trong song sắt,
Em ở ngoài song sắt,
Gần nhau trong tấc gang,
Mà cách nhau trời vực.

Ngòi bút nhân đạo của Hồ Chí Minh không thể bỏ qua tình trạng phụ nữ bị xúc phạm, trẻ em bị đầy đoạ.

Oa…!Oa…!
Cha trốn không đi lính nước nhà;
Nên nỗi thân em vừa nửa tuổi,
Phải theo mẹ đến nhà pha.

Con người Hồ Chí Minh bình dị, nhưng luôn toả sáng một nhân cách lớn lao vĩ đại. Người rưng rưng cho mỗi cảnh đời, cảnh người, thấy khổ thì thương, bất kể quá khứ của họ có lỗi lầm gì, Hồ Chí Minh làm một bài “văn tế” bằng thơ khóc người tù cờ bạc vừa chết:

Thân anh da bọc lấy xương,
Khổ đau, đói rét hết phương sống rồi;
Đêm qua còn ngủ bên tôi,
Sáng nay anh đã về nơi suối vàng!

Trên đường bị giải tù, Người xúc động thương cảm trước nỗi vất vả cực nhọc của phu làm đường:

Dãi gió dầm mưa chẳng nghỉ ngơi,
Phu đường vất vả lắm ai ơi.

Đậm đà tình cảm quốc tế, Người lo cùng nông dân Trung Quốc khi hạn hán, và vui với họ khi mùa màng bội thu:

Khắp chốn nông dân cười hớn hở
Đồng quê vang dậy tiếng ca vui.

Thiên nhiên trong thơ Bác phản ánh tâm hồn lớn lao của nhà thơ Hồ Chí Minh. Phải có một bản lĩnh thép mới có thể quên đi cái thực tại tàn bạo, lạnh lùng, để nhìn thiên nhiên bằng con mắt lạc quan, yêu đời, say đắm, và giao hoà cung thiên nhiên, cảnh vật:

Gà gáy một đên chửa tan,
Chùm sao đưa nguyệt vượt lên ngàn;
Người đi cất bước trên đường thẳm
Rát mặt đêm thu, trận gió hàn.

Giữa đêm tối mịt mùng, cảnh đi đày khắc nghiệt, tâm hồn rất đẹp, rất sáng của Người tù làm cảnh vật thêm đẹp và ảo hơn. Hồ Chí Minh không qua một “Chùm sao đưa nguyệt vượt lên ngàn'', thấy trăng cùng lên đường với mình, và như vậy người tù không hề cô đơn. Con người luôn chủ động là tâm điển của bức tranh thiên nhiên, để rồi sau đó hồn thơ đầy ắp trước cảnh bình minh rực hồng ấm áp:

Phương Đông mầu trắng chuyển sang hồng,
Bóng tối đêm tàn chốc sạch không,
Hơi ấm bao la trùm vũ trụ,
Người đi thi hứng bỗng thêm nồng.

Thiên nhiên trong bài: Mới ra tù, tập leo núi, là một bức tranh thuỷ mặc nhưng không vắng vẻ quạnh hiu, vì Hồ Chí Minh là thi sĩ chứ không phải ẩn sĩ con người giao hoà với thiên nhiên hùng vĩ, trong cảnh trời mây non nước bao la khoáng đạt. Dù thiên nhiên có phảng phất phong vị cổ điển, vẫn phơi phới niềm vui hiện đại, thĩu nặng chất đời:

Bồi hồi dạo bước Tây Phong Lĩnh,
Trông lại trời Nam, nhớ bạn xưa.

Thơ Hồ Chí Minh ngôn từ hàm súc, thâm thuý, mang mầu sắc cổ điển mà vẫn sáng ngời tinh thần thời đại, bút pháp hiện thực nghiêm ngặt và lãng mạn bay bổng. Nhà tư tưởng lớn Hồ Chí Minh đã đóng góp cho tinh hoa nhân loại một tâm hồn thi ca lớn - tâm hồn thi ca Việt Nam. Từ kháng chiến chống Pháp, sau hoà bình 1954 đến kháng chiến chống Mỹ. Nhiều áng thơ hay, như Nguyên Tiêu, Tin thắng trận, Lên núi, Vô đề (1968),… Năm 1948, trong bài Tin thắng trận, Hồ Chí Minh viết:

Trăng vào cửa sổ đòi thơ,
Việc quân đang bận, xin chờ hôm sau.

Còn trong Rằm tháng Giêng (Nguyên Tiêu):

Giữa dòng bàn bạc việc quân,
Khuya về bát ngát trăng ngân đầy thuyền.

Nửa đêm, chỉ khi việc nước bàn xong, phương lược chiến đã định, thiên nhiên lúc ấy mới tràn ngập tâm hồn thi nhân với vẻ đẹp đắm say. Trăng lùa vào thuyền, hồn thơ vấn vít. Trăng dâng đầy lai láng, khiến con thuyền “đàm quân sự” vụt biến thành con thuyền thơ đầy ảo mộng. Tâm hồn nhà thơ Hồ Chí Minh mở rộng đón thứ ánh sáng cao khiết của ánh trăng, thưởng ngoạn chất xuân sung mãn. Trăng là biểu tượng cao đẹp, sáng láng của tự do. Con thuyền bát ngát trăng cũng bát ngát niềm vui cao đẹp tin tưởng vào bình minh sáng rỡ của dân tộc. Những năm lâm bệnh nặng, mặc dù tuổi cao sức yếu, Bác ngày đêm vẫn hằng mong tin miền Nam thắng trận, và mỗi khi hay tin Miền Nam thắng lớn, Bác thấy mình trẻ lại:

Mừng thấy miền Nam luôn thắng lớn.
Một năm là cả bốn mùa xuân.

Bác vĩnh biệt chúng ta đã trên ba mươi năm, nhưng hình ảnh của Người luôn gần gũi với chúng ta, sự nghiệp và thơ ca của Người mãi mãi bất diệt. Thực hiện Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh, toàn Đảng toàn dân ta đã tiến hành thắng lợi cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước vào mùa Xuân 1975, với đỉnh cao là chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử. Tổ quốc ta độc lập, thống nhất, từng bước tiến lên Chủ nghĩa xã hội. Hồ Chí Minh là một nhà tư tưởng lớn, một danh nhân văn hoá của nhân loại Người đã sáng lập và rèn luyện Đảng ta, phấn đấu không mệt mỏi vì lý tưởng Xã hội chủ nghĩa và Cộng sản chủ nghĩa cao đẹp, nhằm thực hiện dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng, văn minh. Chính vì vậy, Đảng ta kiên định giương cao ngọn cờ Chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng, lãnh đạo nhân dân ta trong giai đoạn cách mạng mới.

Hà Ánh Minh

Các từ khóa theo tin:

In trang | Gửi góp ý


Các tin trước
Quảng Ninh: Khánh thành Nhà bia ghi nhớ sự kiện Bác Hồ về thăm (04/09/2004)
Hoạt động kỷ niệm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Pri-mô-ri-e (25/05/2004)
Ác-hen-ti-na: Nhiều hoạt động kỷ niệm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (23/05/2004)
Đại sứ quán Việt Nam tại Mátxcơva tặng Hồ Chí Minh toàn tập cho Viện nghiên cứu của Nga (22/05/2004)
Chi-lê kỷ niệm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh và tiếp nhận cuốn ''Nhật ký trong tù'' (22/05/2004)
Chủ tịch Hồ Chí Minh sống mãi trong lòng các dân tộc (21/05/2004)
Phát huy kết quả Hội thi chung khảo toàn quốc báo cáo viên về tư tưởng Hồ Chí Minh, tăng cường bồi dưỡng, đào tạo đội ngũ báo cáo viên, tiếp tục tuyên truyền sâu rộng tư tưởng của Người (*)
(21/05/2004)
Sự giản dị của Bác Hồ (21/05/2004)
Chủ tịch Hồ Chí Minh với Thể dục Thể thao cách mạng (20/05/2004)
Khánh thành nhà tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh tại xã biên giới tỉnh Cao Bằng (20/05/2004)
 Trang 1 / 2 Trang đầu | Trước | Sau | Trang cuối
Các tin tiếp
Chế Lan Viên viết về Bác Hồ (19/05/2004)
Những tác phẩm mỹ thuật về Bác Hồ (19/05/2004)
Hình tượng Bác Hồ trong hội họa Việt Nam (19/05/2004)
Hồ Chí Minh - biểu tượng dân tộc Việt (19/05/2004)
Tư tưởng Hồ Chí Minh - ánh sáng mãi lan tỏa... (19/05/2004)
Vùng ATK đi theo con đường Bác Hồ đã chọn (19/05/2004)
Lời Bác dạy đã thành hiện thực ở Nam Chính (19/05/2004)
Tháng 5 trên quê Bác (19/05/2004)
Để làm đẹp thêm quê Bác (19/05/2004)
Báo Viêng Chăn Mày: Tư tưởng Hồ Chí Minh là ánh đuốc soi đường cho cách mạng Việt Nam (19/05/2004)
 Trang 1 / 4 Trang đầu | Trước | Sau | Trang cuối
Các tin/bài đọc nhiều nhất
· Điều động, bổ nhiệm cán bộ lãnh đạo ngành công an
· Thủ tướng phê chuẩn chức vụ Chủ tịch UBND thành phố Hải Phòng
· Ủy ban Đoàn kết Công giáo Việt Nam gặp mặt mừng lễ Thiên Chúa giáng sinh
· Đoàn công tác của Ban Tuyên giáo Trung ương làm việc với Tỉnh ủy Nam Định
· Sẽ rút ngắn thời gian lưu thông từ TP. Hồ Chí Minh – Vũng Tàu còn 80 phút
· Triển khai Quy chế phối hợp trong quản lý và điều hành kinh tế vĩ mô
· Vụ sập hầm thủy điện: Khẩn trương tiến hành thoát nước, ưu tiên cứu người là số 1!
· Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Doan tiếp đoàn đại biểu cựu chiến binh Trung đoàn 174 anh hùng
· Chủ tịch nước Trương Tấn Sang dự Đại hội Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam lần thứ VIII
Bản quyền thuộc Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam
Toà soạn: 381 Đội Cấn, Ba Đình, Hà Nội; Điện thoại: 08048161; Fax : 08044175; E-mail : dangcongsan@cpv.org.vn
Giấy phép số 1554/GP-BTTTT ngày 26/9/2011 của Bộ Thông tin và Truyền thông về cung cấp thông tin lên mạng Internet