Về lịch sử, vào khoảng cuối thế kỷ XIX, thực dân Pháp thực hiện mở mang khu vực Hùng Hồ - Sa Pa xưa thành nơi nghỉ mát. Với mục tiêu xây dựng một “kinh đô nghỉ hè”, từ năm 1914, Pháp đã cho chuyển các nguyên vật liệu cần thiết để phục vụ xây dựng khu dinh thự nghỉ mát cao cấp và các khu nhà dịch vụ kèm theo từ Hà Nội lên Sa Pa.

Năm 1915, đã có hai nhà nghỉ mát đầu tiên làm bằng gỗ do chủ thầu người Pháp tên Hautefeuille xây dựng. Năm 1932, một khách sạn sang trọng, Le Metropole - với 50 phòng hạng sang và 10 phòng hạng đặc biệt được khai trương, nằm ở dưới chân núi Hàm Rồng và tiếp giáp với hồ Sa Pa hiện nay.

Nhà thờ trung tâm thị trấn được xây dựng năm 1934. Năm 1952, trong một trận bom ác liệt, phần lớn khách sạn, biệt thự và nhà nghỉ đều bị tàn phá; đầu những năm 1960 mới dần hồi phục và phải chờ đến những năm 90 của thế kỷ trước, Sa Pa mới có được bộ mặt phát triển với vóc dáng như ngày hôm nay.

Năm 1954, hoà bình được lập lại ở Miền Bắc, Sa Pa trở thành điểm nghỉ dưỡng của tất cả các tầng lớp nhân dân lao động. Nhưng Sa Pa chỉ thực sự mở cửa trở lại với khách du lịch quốc tế từ năm 1992.

Trong quá trình đấu tranh dựng nước và giữ nước, Sa Pa luôn kề vai sát cánh với quân dân cả nước chống giặc ngoại xâm, thành tích đó đã được Nhà nước phong tặng danh hiệu “Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân” cho địa phương năm 1998.


Sa Pa năm 1916. (Nguồn: Ảnh tư liệu Cổng thông tin điện tử tỉnh Lào Cai)

Khi đặt chân đến Sa Pa, du khách lập tức cảm nhận được bầu không gian êm đềm, trầm mặc của thị trấn nhỏ này.

Sa Pa (khi đó là huyện Sa Pa) được giải phóng vào ngày 03/11/1950.
 (Trong ảnh: Bia tưởng miệm ngày giải phóng huyện Sa Pa đặt tại vườn hoa trung tâm thị trấn).

Những tuyến phố chính tại khu vực trung tâm thị trấn nối với các khu nghỉ dưỡng.
Những dãy nhà mang phong cách kiến trúc phương Tây luôn thu hút du khách khi đến với Sa Pa.
Nhiều cửa hiệu, nhà hàng còn lưu giữ được khá nguyên trạng kiến trúc nguyên bản.
Nhà thờ đá (địa phương gọi tên Nhà thờ Đức Mẹ Mân Côi) - một di tích độc đáo của Sa Pa được xây dựng từ năm 1934.
Rảo bước qua các con phố Sa Pa, du khách dễ dàng gặp nhiều sản phẩm dệt thổ cẩm đặc trưng của địa phương.
Trên đường, chúng ta dễ dàng gặp những người dân bản địa bán hàng
lưu niệm và giới thiệu về thị trấn cho du khách nước ngoài...

Và, cả những thiếu nữ Mông xuống chợ mua nhu yếu phẩm cho gia đình.
Cây sa mộc (họ thông) là loại thực vật đặc thù ở thị trấn, nó có sức chống chọi rất tốt với khí hậu lạnh.
Những Trạm khí tượng thủy văn - một bối cảnh trong truyện ngắn "Lặng lẽ Sa Pa" của nhà văn Nguyễn Thành Long.
Đến Sa Pa, du khách sẽ không quên mua những món rau củ tươi sạch của địa phương về thưởng thức.

Trần Quang Chiến