Trang chủ   |   Giới thiệu   |   Sơ đồ báo   |   English   |   Français  | 
Hôm nay, ngày 22 tháng 12 năm 2014
Tìm kiếm     

Ðiện thoại
  +084 8048916
+084 8048161
+084 8048160
Fax:08044175
e-Mail:
  dangcongsan@cpv.org.vn
bandoc.dcsvn@gmail.com
Xây dựng nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân theo tư tưởng Hồ Chí Minh
22:42 | 12/05/2011

(ĐCSVN) - Tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước xã hội chủ nghĩa gồm nhiều nội dung, trong đó chứa đựng những tư tưởng sâu sắc về xây dựng nhà nước kiểu mới - nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân. Tính tất yếu khách quan phải xây dựng nhà nước pháp quyền của dân, do dân và vì dân do nội dung xây dựng nhà nước và hệ thống chính trị trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam quy định.

Nhà nước pháp quyền - theo Hồ Chí Minh, trước hết phải được tổ chức và hoạt động theo pháp luật, bảo đảm tính tối cao của pháp luật trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân là một nhà nước hoàn toàn xa lạ với kiểu nhà nước cai trị và quản lý xã hội bằng quyền hành pháp của chính phủ, tùy tiện ra các sắc lệnh theo ý chí áp đặt chủ quan và thuận tiện cho sự cai trị của mình chứ không phải là ý chí của nhân dân được đề lên thành luật, kiểu nhà nước mà trong đó, chính quyền tự cho phép mình đứng ngoài, đứng trên pháp luật.

Trong xây dựng nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân, Hồ Chí Minh đòi hỏi mọi tổ chức đảng, chính quyền, lực lượng vũ trang, đoàn thể phải tuyệt đối tuân thủ pháp luật. Bản thân Người là một tấm gương về thực hiện pháp luật của Nhà nước và kỷ luật của Đảng. Xuất phát từ lợi ích của nhân dân, Hồ Chí Minh yêu cầu phải sử dụng pháp luật làm vũ khí sắc bén để trừng trị những kẻ phạm tội, dù kẻ đó là ai, hiện đang nắm giữ chức vụ gì. Trong Quốc lệnh năm 1946 do Người ký lệnh ban hành, ghi rõ 10 điều phải xử tử nếu: thông với giặc, phản quốc; trái quân lệnh; ra trận tự ý rút lui; tự ý phá hoại giao thông; phá hoại quân khí; để cho bộ đội hại dân; vô cơ sát hại kiều dân ngoại quốc; trộm cắp của công; hãm hiếp, cướp bóc; can tội bắt cóc, ám sát. Trong “phép trị nước” của Hồ Chí Minh, “đức trị”, “nhân trị” và “pháp trị” đều có vị trí quan trọng và được kết hợp chặt chẽ, thống nhất.

Trong quá trình khảo sát thực tế, nghiên cứu và phát triển lý luận, Hồ Chí Minh đã đúc kết được những bài học hết sức quý báu về xây dựng chính quyền nhà nước. Người viết: “Cách mệnh Pháp cũng như cách mệnh Mỹ, nghĩa là cách mệnh tư bản, cách mệnh không đến nơi, tiếng là cộng hòa và dân chủ, kỳ thực trong thì, nó tước lục công nông, ngoài thì nó áp bức thuộc địa. Cách mệnh đã 4 lần rồi mà nay công nông Pháp hẵng còn phải mưu cách mệnh lần nữa mới hòng thóat khỏi vòng áp bức. Cách mệnh Việt Nam nên nhớ những điều ấy”.

Xây dựng một chính quyền mạnh và sáng suốt là tư tưởng nhất quán của Hồ Chí Minh; được đúc kết và thể hiện rất rõ trong Hiến pháp 1946 và Hiến pháp 1959 do Người trực tiếp chỉ đạo xây dựng. Bộ máy nhà nước của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa hướng vào các tiêu chuẩn: có một chính sách bầu cử phổ thông đầu phiếu trên cơ sở của tự do ứng cử và bầu cử. Xác lập một Quốc hội lập hiến và lập pháp rộng rãi, đại diện cho tiếng nói của quốc dân; một bộ máy nhà nước được phân công rành mạch và phối hợp chặt chẽ giữa các bộ phận, nhất là ở cấp trung ương; một hệ thống chính quyền nhân dân địa phương và tính độc lập của Hội đồng nhân dân và bộ máy hành chính, đứng đầu là chính phủ; một nền hành chính mạnh, tập trung, vô tư và khách quan, hết lòng phục vụ nhân dân; một nền tư pháp với nguyên tắc độc lập xét xử của thẩm phán, thực hiện công bằng và bình đẳng xã hội; một cơ chế kiểm soát quyền lực có hiệu quả trong xét xử do nhân dân thực hiện.

Xây dựng nhà nước do nhân dân lao động là chủ, làm chủ là tư tưởng nhất quán của Hồ Chí Minh. Tư tưởng này còn nguyên giá trị và có ý nghĩa thời sự cấp bách đối với việc xây dựng Nhà nước ta hiện nay.Với luận điểm: Tất cả quyền bính trong nước là của toàn thể nhân dân Việt Nam; “Nước ta là nước dân chủ. Bao nhiêu quyền hạn đều của dân... Nói tóm lại, quyền hành và lực lượng đều ở nơi dân”; những điều Bác viết ngay sau khi nước Việt Nam dân chủ cộng hoà mới được thành lập mà nay xem lại, có bao việc chúng ta phải suy nghĩ, phải tìm giải pháp tối ưu để hiện thực tư tưởng của Người. Đề cao vai trò của nhân dân, Hồ chí Minh đã nêu mệnh đề “dân là chủ Nhà nước”. Theo đó, Người đã sử dụng nhiều lần mệnh đề trên với nhiều chủ đích, thông qua nhiều cách diễn đạt như: “Nước ta là nước dân chủ, địa vị cao nhất là dân, vì dân là chủ...”; “Trong Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hòa của chúng ta, tất cả mọi quyền lực đều là của nhân dân...”; “Chế độ của ta là chế độ dân chủ. Nhân dân là chủ...”; “Nhà nước ta ngày nay là của tất cả những người lao động”.

Định nghĩa của Hồ Chí Minh: “dân chủ là dân là chủ, dân làm chủ” rất súc tích, ngắn gọn, nhưng có ý nghĩa khái quát cao, phản ánh quá trình phát triển tư tưởng tiến bộ của loài người về vấn đề dân chủ. Theo Người, trong nhà nước dân chủ, nhân dân là người có địa vị cao nhất. Vận dụng quan niệm Nho giáo “dân vi quý, xã tắc thứ chi, quân vi khinh”, Hồ Chí Minh đã nhiều lần khẳng định: “Trong bầu trời không gì quí bằng nhân dân”. Chỉ có nhân dân, do địa vị tối cao của mình, mới có quyền quyết định những vấn đề quan trọng nhất của quốc gia dân tộc và đất nước; chỉ có nhân dân mới trở thành chỗ dựa vững chắc của nhà nước. Tâm đắc với quan niệm của cha ông: “Lật thuyền là dân mà chở thuyền cũng là dân” và quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin “quần chúng nhân dân là động lực chủ yếu của mọi tiến trình lịch sử”, Hồ Chí Minh khẳng định: “Nhân nghĩa là nhân dân... Trong thế giới không gì mạnh bằng lực lượng đoàn kết của nhân dân”. Người thấy rất rõ vai trò của Nhà nước và sức mạnh của lực lượng nhân dân trong mối quan hệ giữa nhân dân và Nhà nước. Người cho rằng: “nếu không có nhân dân thì Chính phủ không có lực lượng, nếu không có Chính phủ, thì nhân dân không ai dẫn đường. Vậy nên, Chính phủ với nhân dân phải đoàn kết thành một khối”.

Chân lý đó được Hồ Chí Minh khẳng định và diễn đạt một cách hết sức đơn giản nhưng sâu sắc: Gốc có vững cây mới bền; xây lầu thắng lợi trên nền nhân dân. Sự thành bại của cách mạng, sức mạnh của Nhà nước đều gắn với vai trò của quần chúng nhân dân lao động. Trên thực tế lực lượng của nhân dân rất lớn, khả năng của nhân dân là phi thường. Trong mọi vấn đề cách mạng, nếu có dân là có tất cả, ngược lại, không có dân thì thất bại trong tầm tay.

Nhà nước do dân, theo Hồ Chí Minh là trong Nhà nước, “chính quyền từ xã đến Chính phủ Trung ương do dân cử ra. Đoàn thể từ Trung ương đến xã do dân tổ chức nên”. Nhân dân sử dụng quyền lực của mình thông qua Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp do nhân dân bầu ra và chịu trách nhiệm trước nhân dân. Nhân dân phải tham gia vào công việc của nhà nước. Dân tự làm, tự lo, tự kiểm soát, tự điều hành nhà nước thông qua các mối quan hệ xã hội, qua các đoàn thể, các hội quần chúng, chứ không phải nhà nước bao cấp, lo thay, làm thay cho dân. Chức năng của nhà nước là quản lý, điều hành xã hội ở cấp vĩ mô. Nhà nước tin dân, dân tin nhà nước thì việc gì cũng làm được,“dễ trăm lần không dân cũng chịu, khó vạn lần dân liệu cũng xong”.

Dân là chủ, còn cán bộ công chức, người cầm quyền chỉ là người được ủy quyền, là công bộc của dân, thay mặt dân giải quyết các công việc chung của đất nước. Hồ Chí Minh lưu ý rằng, xây dựng Nhà nước dân chủ nhân dân phải theo đúng phương châm: “...Các cơ quan của Chính phủ từ toàn quốc cho đến làng, đều là công bộc của dân, nghĩa là để gánh vác việc chung cho dân, chứ không phải để đè đầu dân như trong thời kỳ dưới quyền thống trị của Pháp, Nhật”.

Để giải thích rõ mối quan hệ giữa nhà nước và nhân dân, Hồ Chí Minh tự đặt câu hỏi “Chính phủ cộng hòa dân chủ là gì?” và trả lời: “là đầy tớ chung của dân, từ Chủ tịch toàn quốc đến làng. Dân là chủ thì Chính phủ là đầy tớ. Làm việc ngày nay không phải là để thăng quan, phát tài. Nếu Chính phủ làm hại dân thì dân có quyền đuổi Chính phủ. Nhưng dân dùng đầy tớ làm việc cho mình, thì phải giúp đỡ Chính phủ. Nếu Chính phủ sai thì phải phê bình, phê bình nhưng không phải là chửi”. Hoặc “Nước ta là nước dân chủ, địa vị cao nhất là dân, vì dân là chủ. Trong bộ máy cách mạng, từ người quét nhà, nấu ăn cho đến Chủ tịch nước đều là sự phân công làm đầy tớ cho dân”. Hoặc “Chế độ của ta là chế độ dân chủ. Nhân dân là chủ. Chính phủ là đầy tớ của nhân dân”. Ngay cả chức Chủ tịch nước mà Hồ Chí Minh đảm nhiệm cũng được Người nhận thức rất rõ trên tinh thần dân chủ. Hồ Chí Minh đã tuyên bố một cách thật lòng trước các nhà báo nước ngoài: “Tôi tuyệt nhiên không ham muốn công danh phú quý chút nào. Bây giờ phải gánh chức Chủ tịch là vì đồng bào ủy thác thì tôi phải gắng sức làm, cũng như một người lính vâng mệnh lệnh của quốc dân ra trước mặt trận. Bao giờ đồng bào cho tôi lui, thì tôi rất vui lòng lui”.

Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, quyền làm chủ nhà nước của nhân dân có nội dung rất rộng với một cơ chế thực hiện nghiêm ngặt và được cụ thể hóa trong các điều khoản luật. Trước hết, nhân dân làm chủ nhà nước thông qua việc tổ chức, xây dựng nên các cơ quan nhà nước bằng con đường tổng tuyển cử phổ thông đầu phiếu, trực tiếp, bỏ phiếu kín. Hồ Chí Minh nhận thức “Tổng tuyển cử là một dịp cho toàn thể quốc dân tự do lựa chon những người có tài, có đức để gánh vác việc nước nhà. Trong cuộc Tổng tuyển cử, hễ là người muốn lo việc nước thì đều có quyền ra ứng cử, hễ là người công dân thì đều có quyền đi bầu cử...Do Tổng tuyển cử mà toàn dân bầu ra Quốc hội. Quốc hội sẽ cử ra Chính phủ. Chính phủ đó thực sự là Chính phủ của nhân dân”. Với tư cách là một nội dung làm chủ nhà nước của nhân dân, quyền bầu cử được ghi rõ trong Hiến pháp năm 1946 và Hiến pháp năm 1959 do Hồ Chí Minh chỉ đạo soạn thảo và ban hành. Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, quyền lực tối cao của nhân dân không chỉ thể hiện ở việc bầu cử Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp mà còn ở quyền bãi miễn họ, kiểm soát, giám sát hoạt động của các đại biểu. “Nếu Chính phủ làm hại dân thì dân có quyền đuổi Chính phủ”. Tóm lại, tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước của dân, do dân và vì dân là sợi chỉ đỏ xuyên suốt quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền kiểu mới ở Việt Nam. Các bản Hiến pháp 1946, 1959, 1980 và 1992 đều thể hiện rõ điều đó và nó là một đóng góp lý luận quan trọng vào phát triển sáng tạo học thuyết Mác - Lênin về nhà nước và pháp luật./.

Các từ khóa theo tin:

PGS.TS. Nguyễn Bá Dương (Phó Cục trưởng Cục Chính trị Quân khu 1)

In trang | Gửi góp ý


Các tin trước
Văn kiện Quốc hội toàn tập – Tập 7 (1987-1992), quyển 3 (1991-1992) (30/05/2011)
Xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp cách mạng trong thời kỳ mới (20/05/2011)
Chủ tịch Hồ Chí Minh thực hiện quyền công dân trong những ngày bầu cử Quốc hội khóa I (6/1/1946) (19/05/2011)
Kỳ họp thứ bảy Quốc hội khoá VI: Thông qua Hiến pháp nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1980 (19/05/2011)
Kỳ họp thứ nhất Quốc hội khoá VI - kỳ họp đầu tiên của Quốc hội nước Việt Nam thống nhất (19/05/2011)
“Phát huy dân chủ, tiếp tục xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân” (18/05/2011)
“Tổng tuyển cử là tự do, bình đẳng, tức là dân chủ, đoàn kết” (16/05/2011)
Bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XIII và hội đồng nhân dân các cấp với công cuộc xây dựng Nhà nước pháp quyền (13/05/2011)
Chủ tịch Hồ Chí Minh nói về bầu cử Quốc hội (13/05/2011)
Vai trò chủ thể của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đối với việc tổ chức vận động bầu cử (13/05/2011)
 Trang 1 / 1 Trang đầu | Trước | Sau | Trang cuối
Các tin tiếp
Kỳ họp thứ hai Quốc hội khóa V (12/05/2011)
Kỳ họp thứ ba Quốc hội khóa IV- Kỳ họp đặc biệt về việc ký kết Hiệp định Pari (11/05/2011)
Kỳ họp thứ 4 Quốc hội khóa IV-Kỳ họp đầu tiên bàn về xây dựng đất nước sau chiến tranh (11/05/2011)
Kỳ họp thứ tư Quốc hội khoá III: “Tất cả để đánh thắng giặc Mỹ xâm lược” (11/05/2011)
Kỳ họp thứ hai Quốc hội khoá III (11/05/2011)
Kỳ họp thứ tám Quốc hội khóa II (11/05/2011)
Kỳ họp thứ sáu Quốc hội khóa II - Thông qua kế hoạch 5 năm lần thứ nhất (07/05/2011)
Kỳ họp thứ mười một Quốc hội khoá I: Thông qua Hiến pháp mới của nước Việt Nam dân chủ cộng hoà (07/05/2011)
Kỳ họp thứ hai Quốc hội khoá I - điểm khởi đầu của Hiến pháp Việt Nam (05/05/2011)
Quốc dân đại hội Tân Trào - tiền thân của Quốc hội Việt Nam (29/04/2011)
 Trang 1 / 6 Trang đầu | Trước | Sau | Trang cuối
Các tin/bài đọc nhiều nhất
· Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng làm việc với Đảng ủy Công an Trung ương
· Phó Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc thăm, chúc mừng Bộ Tư lệnh Quân khu 7
· Thành phố Hồ Chí Minh họp mặt tướng lĩnh, cán bộ cao cấp quân đội đã nghỉ hưu
· Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Sinh Hùng dự Lễ Kỷ niệm 60 năm Ngày truyền thống Ngành Điện lực Việt Nam
· Gặp mặt truyền thống đại biểu văn nghệ sĩ toàn quân tiêu biểu qua các thời kỳ
· Đà Nẵng: Khởi động 2 tuyến phố chuyên doanh
· Bộ trưởng Bộ các lực lượng vũ trang cách mạng Cuba thăm Việt Nam
· Đóng điện đường dây 220 kV Kon Tum – Pleiku
· Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hà Hùng Cường: Mở ra một trang mới trong công tác đăng ký, quản lý hộ tịch
Bản quyền thuộc Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam
Toà soạn: 381 Đội Cấn, Ba Đình, Hà Nội; Điện thoại: 08048161; Fax : 08044175; E-mail : dangcongsan@cpv.org.vn
Giấy phép số 1554/GP-BTTTT ngày 26/9/2011 của Bộ Thông tin và Truyền thông về cung cấp thông tin lên mạng Internet