(ĐCSVN) - Trong giai đoạn 2001-2010, cùng với sự phát triển chung của cả nước, lĩnh vực nông nghiệp, nông dân, nông thôn Thanh Hoá đã đạt được những thành tựu khá toàn diện.

Đồng chí Hoằng Văn Hoằng, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy Thanh Hóa

Tuy nhiên, quá trình phát triển nông nghiệp, nông dân, nông thôn ở tỉnh cũng đã và đang đặt ra nhiều vấn đề cần được giải quyết, đó là: sự phát triển về kiến trúc, văn hoá, xã hội, môi trường ở nông thôn còn tự phát, thiếu định hướng, thiếu quy hoạch; chuyển dịch cơ cấu kinh tế và đổi mới cách thức sản xuất trong nông thôn còn chậm; kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội chưa đáp ứng được yêu cầu sản xuất và đời sống;…Tỷ lệ lao động nông thôn chưa qua đào tạo còn cao, nông dân còn thiếu công ăn việc làm, thu nhập chưa ổn định. Một bộ phận nông dân mất ruộng, mất việc làm do quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá tạo ra; khoảng cách thu nhập giữa các tầng lớp nhân dân, giữa các vùng miền ngày càng gia tăng. 

Trước tình hình đó, cùng với tập trung lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện toàn diện các mục tiêu, nhiệm vụ mà Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVII, nhiệm kỳ 2011- 2015 đã đề ra, Tỉnh uỷ xác định phải tập trung lãnh đạo, chỉ đạo triển khai thực hiện có hiệu quả Chương trình xây dựng nông thôn mới; phấn đấu đến năm 2015 Thanh Hoá đạt mức thu nhập bình quân của cả nước, đến năm 2020 trở thành một trong những tỉnh tiên tiến.

Là địa phương có số xã xây dựng nông thôn mới tương đối lớn, với 574 xã/637 xã, phường, thị trấn (các phường, thị trấn và 12 xã có chủ trương thành lập phường, thị trấn không tham gia chương trình xây dựng nông thôn mới); ngay sau khi có Quyết định phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới (NTM) của Thủ tướng Chính phủ, UBND tỉnh đã ban hành Quyết định số 2005/QĐ-UBND, ngày 07/6/2010 phê duyệt Đề án xây dựng NTM tỉnh Thanh Hoá giai đoạn 2010-2020, định hướng đến năm 2030; với mục tiêu phấn đấu đến năm 2013 tất cả 11 xã chỉ đạo điểm của tỉnh hoàn thành tiêu chí NTM; đến năm 2015 có 117 xã, tương ứng với 20% số xã trong tỉnh hoàn thành tiêu chí NTM; đến năm 2020 có thêm 233 xã, nâng tổng số xã lên 350 xã, tương ứng với 60% số xã hoàn thành tiêu chí NTM.

Tỉnh uỷ đã ban hành Chương trình phát triển nông nghiệp và xây dựng NTM giai đoạn 2011- 2015 (theo Quyết định số 197-QĐ/TU ngày 27/4/2011), nhằm cụ thể hoá Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVII; ban hành Chỉ thị số 10-CT/TU, ngày 29/02/2012 về việc tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới tỉnh Thanh Hoá giai đoạn 2012 - 2015.

Để thực hiện mục tiêu đã đề ra, tỉnh đã sớm thành lập, kiện toàn Ban Chỉ đạo (BCĐ) từ cấp tỉnh đến cấp xã; phân công các ngành trực tiếp theo dõi, đôn đốc, hướng dẫn các huyện, thị xã, thành phố triển khai thực hiện chương trình. Công tác tuyên truyền, tập huấn được triển khai đồng bộ; Ban Tuyên giáo Tỉnh uỷ đã có hướng dẫn công tác tuyên truyền thực hiện Chương trình xây dựng nông thôn mới; Báo Thanh Hoá và Đài Phát thanh và truyền hình tỉnh dành riêng chuyên mục, chuyên đề về xây dựng NTM. Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể xây dựng các chương trình cụ thể, thiết thực tạo sự chuyển biến và sức lan toả về Chương trình xây dựng NTM trong hệ thống tổ chức và hội viên,...Đặc biệt, tại Lễ mít tinh Kỷ niệm trọng thể 65 năm ngày Bác Hồ lần đầu tiên về thăm Thanh Hoá (26/02/1947-26/02/2012), Tỉnh uỷ, HĐND, UBND, Uỷ ban MTTQ tỉnh đã phát động phong trào "Chung sức xây dựng nông thôn mới", xây dựng Thanh Hoá trở thành tỉnh kiểu mẫu".

Quá trình triển khai đã chủ động, sáng tạo vận dụng các quy định của Trung ương vào điều kiện cụ thể của tỉnh. Trong khảo sát đánh giá thực trạng ở từng xã theo 19 tiêu chí, UBND tỉnh đã ban hành Quy trình đánh giá xã đạt tiêu chí NTM; xây dựng phần mềm theo dõi tiến độ xây dựng NTM đến từng xã. Để giải quyết khó khăn do hướng dẫn nội dung lập quy hoạch xây dựng NTM của các bộ, ngành quá phức tạp, không phù hợp với thực tiễn, không có khả năng cân đối được kinh phí, Thanh Hoá đã chủ động ban hành hướng dẫn quy hoạch NTM “Ba trong một” theo hướng lồng ghép quy hoạch nông, lâm, ngư nghiệp, quy hoạch sử dụng đất với quy hoạch chung xây dựng thành một quy hoạch; đơn giản hoá một số nội dung cho phù hợp với yêu cầu thực tế ở cấp xã và khả năng cân đối kinh phí cho quy hoạch. Do có hướng dẫn phù hợp nên đến nay 100% số xã đã ký hợp đồng với đơn vị tư vấn lập quy hoạch; có 99 xã đã phê duyệt quy hoạch; 219 xã đang thẩm định, 255 xã đang hoàn thiện sau khi xin ý kiến tham gia của nhân dân và các ngành, đoàn thể của huyện; phấn đấu hoàn thành phê duyệt trong quý II năm 2012. Qua tiến hành khảo sát đánh giá thực trạng theo 19 tiêu chí, đến nay toàn tỉnh có 5 xã đạt 13 tiêu chí, 13 xã đạt 11- 12 tiêu chí, 68 xã đạt 8-10 tiêu chí, 233 xã đạt 5-7 tiêu chí, 254 xã đạt dưới 5 tiêu chí.

Cùng với chỉ đạo toàn diện, tỉnh chọn 11 xã, thuộc 11 huyện để chỉ đạo điểm. Khi bắt đầu triển khai Chương trình các xã chỉ đạt được từ 2-7 tiêu chí, nay đã tăng thêm 3- 6 tiêu chí; nhiều xã có cách làm chủ động, sáng tạo, như: xã Trường Sơn (Nông Cống) đã thành công trong việc kêu gọi con em xa quê đóng góp xây dựng quê hương và huy động doanh nghiệp đầu tư làm đường giao thông nông thôn (GTNT) trước, địa phương và nhân dân đóng góp trả nợ dần. Xã Quý Lộc (Yên Định) thành công trong việc thu hút đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn, xây dựng nhiều mô hình tổ chức sản xuất có hiệu quả và vận động nhân dân chủ động giải phóng mặt bằng để triển khai các dự án đầu tư. Xã Nga An (Nga Sơn) tạo được phong trào thi đua sôi nổi giữa các thôn trong việc làm nhà văn hoá và làm đường GTNT. Xã Thiệu Trung (Thiệu Hoá) tạo được chuyển biến trong đào tạo nghề, phát triển làng nghề, ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, cơ giơi hoá đồng bộ trong sản xuất. Xã Quảng Hợp (Quảng Xương) thành công trong việc đổi điền dồn thửa, vận động người dân hiến đất, góp đất để xây dựng khu làng nghề tập trung và phát triển GTNT. Xã Minh Dân (Triệu Sơn) chọn việc xây dựng giao thông nội đồng và kênh mương nội đồng làm đột phá. Xã Hoằng Thắng (Hoằng Hoá) huy động khá tốt sức dân bằng việc đóng góp ngày công làm đường GTNT. Xã Xuân Du (Như Thanh) phát huy tốt nghề trồng hoa cây cảnh tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân...

Thanh niên tình nguyện huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa làm vệ sinh môi trường, xây dựng nông thôn mới (Ảnh theo Tỉnh đoàn Thanh Hóa)

Tuy nhiên, từ thực tiễn xây dựng nông thôn mới ở Thanh Hoá cho thấy, công tác tuyên truyền tuy đã có sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, song nhận thức của một bộ phận cán bộ và nhân dân về mục tiêu, quan điểm, giải pháp, lộ trình xây dựng NTM vẫn còn chưa đầy đủ, vừa xuất hiện tư tưởng nóng vội trong việc xây dựng và thực hiện mục tiêu, vừa xuất hiện tư tưởng "băn khoăn", thậm chí "hoài nghi", về tính khả thi của Chương trình; vừa xuất hiện tư tưởng "trông chờ" của cấp uỷ, chính quyền cấp dưới và nhân dân; vừa xuất hiện tư tưởng "ngại khó" thiếu quyết liệt trong lãnh đạo, chỉ đạo của cấp trên... Vì vậy, trong thời gian tới phải tiếp tục làm tốt công tác tuyên truyền để thống nhất nhận thức trong cán bộ, nhân dân về Chương trình xây dựng NTM, xem đây là nhiệm vụ có tính chiến lược trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá trên địa bàn tỉnh. Xây dựng NTM là chương trình tổng hợp về phát triển nông thôn; là cuộc vận động xã hội sâu sắc và toàn diện (cả phát triển kinh tế, văn hoá - xã hội, cả sản xuất, đời sống, nếp sống, phong tục tập quán), lâu dài, liên tục; là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị, trong đó cấp uỷ đảng, chính quyền đóng vai trò lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành, hướng dẫn và hỗ trợ, các đoàn thể là lực lượng nòng cốt trong quá trình thực hiện cuộc vận động.

Vấn đề tiến độ và chất lượng lập quy hoạch xã NTM cũng cần phải đặc biệt quan tâm. Do số lượng tư vấn ít, bình quân mỗi đơn vị đảm nhận quy hoạch cho 17 xã, có đơn vị hợp đồng quy hoạch cho trên 100 xã, nên đến nay tiến độ quy hoạch NTM của các xã nhìn chung chậm, chất lượng các đồ án chưa cao, còn xảy ra tình trạng sao chép quy hoạch giữa các địa phương. Để đáp ứng yêu cầu về tiến độ và chất lượng quy hoạch, trong thời gian tới tỉnh chỉ đạo cần phải tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo của cấp uỷ, chính quyền huyện, xã đối với nhiệm vụ quy hoạch NTM. Đảng uỷ, UBND xã phải chủ động đưa ra ý tưởng mới, với tầm nhìn dài hạn và tính khả thi cao để tư vấn hoàn thiện đồ án. Huyện uỷ, UBND huyện phải chủ động phân công lãnh đạo nghe, tham gia ý kiến và tổ chức thẩm định chặt chẽ đảm bảo các nội dung theo hướng dẫn, phù hợp với quy hoạch chung của huyện; yêu cầu đồ án phải tính toán để có đủ quỹ đất cho phát triển trang trại tập trung, đất cho phát triển cơ sở hạ tầng, khu phát triển tiểu thủ công nghiệp, dịch vụ và quỹ đất ở trong tương lai. Chủ đầu tư, đơn vị thẩm định, người ra quyết định phê duyệt chịu hoàn toàn trách nhiệm trước UBND tỉnh và trước pháp luật về chất lượng của đồ án đã được phê duyệt. Xử lý nghiêm các đơn vị tư vấn, các cá nhân vi phạm hợp đồng.

Vấn đề nguồn lực cho xây dựng NTM đã và đang là yêu cầu bức thiết. Theo Đề án xây dựng NTM của tỉnh, để hoàn thành các tiêu chí, riêng về kinh phí bình quân 1 xã cần khoảng 150 tỷ đồng (miền núi 202 tỷ, miền xuôi 100 tỷ), trong đó: theo cơ cấu nguồn vốn quy định tại Quyết định 800/QĐ-TTg thì vốn chương trình NTM và vốn lồng ghép là 60 tỷ đồng (tương đương 40%); vốn tín dụng 45 tỷ đồng (tương đương 30%), vốn doanh nghiệp 30 tỷ đồng (tương đương 20%), vốn dân đóng góp 15 tỷ đồng (tương đương 10%). Cơ cấu trên cho thấy khả năng vốn ngân sách khó đáp ứng được yêu cầu, vốn tín dụng nếu nhân dân và doanh nghiệp không đầu tư mở rộng sản xuất, kinh doanh thì cũng không thể thu hút được. Vì vậy, để sớm hoàn thành tiêu chí xây dựng NTM, trước hết, phải khuyến khích, động viên nhân dân trong xã, các doanh nghiệp đầu tư mở rộng sản xuất, kinh doanh phát triển các trang trại, các cơ sở sản xuất, dịch vụ trên địa bàn, thông qua đó thu hút vốn đầu tư của nhân dân, doanh nghiệp và vốn tín dụng vào xây dựng NTM. Khai thác tối đa tiềm năng đất đai, lao động sẵn có ở nông thôn và huy động có hiệu quả đóng góp của các tầng lớp nhân dân trong và ngoài địa bàn theo phương châm “dân bàn, dân làm, dân hưởng thụ”, “lấy sức dân để lo cho dân”. Một kinh nghiệm hay ở một số xã là thông qua đổi điền dồn thửa vận động nhân dân hiến đất cho xây dựng kết cấu hạ tầng và xây dựng, mở rộng các khu dân cư mới...

Bên cạnh đó, trong điều kiện hầu hết các xã trong tỉnh đều là thuần nông, tiêu chí chuyển dịch cơ cấu lao động, thu nhập bình quân đầu người/năm (gấp 1,4 lần so với mức thu nhập bình quân chung của tỉnh) theo Quyết định số 491/QĐ-TTg là rất khó để thực hiện được. Vì vậy, Chính phủ, các bộ, ngành và BCĐ Chương trình xây dựng NTM Trung ương cần xem xét điều chỉnh lại một số tiêu chí cho phù hợp.

Xác định xây dựng nông thôn mới là chương trình lâu dài, tỉnh Thanh Hoá đã và đang triển khai thực hiện từng bước có lộ trình và kế hoạch cụ thể, không chủ quan, nóng vội, duy ý chí; nhưng tránh tư tưởng chần chừ, do dự, ngại khó, cầu toàn; khắc phục tư tưởng trông chờ, ỷ lại có đủ điều kiện mới làm; căn cứ vào điều kiện thực tế của từng xã, từng địa phương, từng vùng để quyết định những giải pháp xây dựng thành công nông thôn mới, gắn với xây dựng xã, làng, bản, thôn kiểu mẫu; góp phần xây dựng Thanh Hóa trở thành tỉnh kiểu mẫu, như Bác Hồ căn dặn khi lần đầu Người về thăm Thanh Hoá./.