(ĐCSVN) - Trong các nét văn hóa truyền thống thì ngôn ngữ có lẽ là một trong những điều khó bảo tồn nhất ở môi trường nước ngoài. Đẩy mạnh công tác dạy tiếng Việt trong cộng đồng thanh thiếu niên kiều bào luôn đóng một vai trò quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc.

Tại các hoạt động được tổ chức thường niên dành cho cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài (NVNONN), đặc biệt là thế hệ trẻ kiều bào như Xuân Quê hương hay Trại hè Việt Nam, một thực tế dễ dàng nhận thấy là bên cạnh các em thanh thiếu niên có thể giao tiếp lưu loát bằng tiếng Việt thì vẫn còn một số em gặp khó khăn khi biểu đạt bằng tiếng mẹ đẻ. Trong các kỳ Trại hè dành cho thanh thiếu niên kiều bào, mặc dù tham gia các hoạt động trải dài trên cả ba miền của chính đất nước Việt Nam song nhiều em vẫn giữ thói quen giao tiếp với nhau bằng tiếng Anh.

Trại hè Việt Nam là một trong những hoạt động giúp thế hệ trẻ kiều bào trau dồi tiếng Việt (Ảnh: Ủy ban nhà nước về NVNONN)

Chính vì vậy, để tiếng Việt thực sự luôn là ngôn ngữ mẹ đẻ của tất cả thanh thiếu niên kiều bào, để các em luôn ý thức gìn giữ và phát huy giá trị bản sắc văn hóa dân tộc thì công tác giảng dạy tiếng Việt cần được xác định là có vai trò đặc biệt quan trọng.

Theo Thứ trưởng Ngoại giao, Chủ nhiệm Ủy ban Nhà nước về NVNONN Nguyễn Thanh Sơn, công tác đối với NVNONN nhấn mạnh một trọng tâm là làm sao phải củng cố và phát triển toàn diện cộng đồng NVNONN nói chung và thế hệ trẻ kiều bào nói riêng trong cả nhận thức và hiểu biết về văn hóa, lịch sử đất nước, truyền thống của dân tộc và đặc biệt là bảo tồn, phát triển và thúc đẩy việc học tiếng Việt tại khắp các quốc gia trên thế giới, nơi bà con kiều bào ta sinh sống. Trong thời gian vừa qua, công tác giảng dạy tiếng Việt cũng như chiến lược phát triển và củng cố tiếng Việt trong cộng đồng NVNONN đã được Đảng, Nhà nước và Chính phủ rất quan tâm. "Chúng ta đầu tư cho một dự án do Bộ Giáo dục và Đào tạo thực hiện, đã kết thúc trong năm vừa qua, với khoản kinh phí là khoảng 5 tỷ đồng. Dự án nhằm xây dựng một bộ sách giáo khoa mới, hiện đại đáp ứng được nhu cầu rất lớn về việc học tiếng Việt của cộng đồng bà con ta sinh sống ở khắp nơi trên thế giới”, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Sơn nhấn mạnh.

Bên cạnh việc cử các giáo viên trong nước sang giảng dạy tiếng Việt cho cộng đồng NVNONN, trong những năm vừa qua, Ủy ban Nhà nước về NVNONN đã tiến hành vận động sinh viên Việt Nam đang theo học tại nước ngoài tự nguyện thực hiện những buổi dạy tiếng Việt cho thế hệ trẻ kiều bào. Mô hình này đã và đang áp dụng rất thành công tại một số quốc gia như: Hàn Quốc, Trung Quốc, Nhật Bản.

Là một sinh viên đang theo học chuyên ngành kinh tế tại Hàn Quốc, bạn Đỗ Phan Anh cho biết đã tham gia giảng dạy tiếng Việt cho các bạn trẻ kiều bào được hơn một năm. Với Phan Anh, dạy tiếng Việt cho các bạn trẻ kiều bào không chỉ giúp các bạn có thể nghe, nói, viết tốt tiếng mẹ đẻ mà còn giúp chính bản thân Phan Anh bớt nhớ nhà và có thêm cơ hội giao lưu với các bạn trẻ Việt Nam tại nước sở tại.

Theo Ủy ban Nhà nước về NVNONN, hiện có khoảng 4 triệu người Việt Nam đang sinh sống ở hơn 100 quốc gia và vùng lãnh thổ thuộc tất cả các châu lục trên thế giới. Cộng đồng NVNONN ngày càng đông về số lượng, đa dạng hơn về thành phần, thành đạt hơn trong xã hội sở tại. Ở từng nước, từng địa bàn, cộng đồng người Việt Nam đã và đang tiến hành việc dạy và học tiếng Việt cho con em mình, nhất là thế hệ người Việt thứ 3 và thứ 4 sinh ra và lớn lên tại nước sở tại với các biện pháp và quy mô khác nhau.

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Sơn cho biết, các nghiên cứu, khảo sát được thực hiện trong thời gian vừa qua cho thấy, trong 5 năm gần đây, nhu cầu học tiếng Việt, mong muốn được phát triển tiếng Việt trong cộng đồng NVNONN ngày càng phát triển và các bậc phụ huynh ngày càng mong muốn con em mình có thể biết và sử dụng thành thạo tiếng Việt.

Chia sẻ về phương pháp giúp con học tiếng Việt, chị Nguyễn Thị Hà, nữ doanh nhân hiện sinh sống tại Đức cho biết: Mặc dù hai cô con gái của chị đều được sinh ra tại Đức song các cháu vẫn nói được thành thạo tiếng Việt. Mỗi ngày, dù bận rộn đến đâu chị cũng đều đặn dành thời gian ít nhất là 30 phút để kèm con gái trau dồi tiếng Việt. Các cháu phải đọc và kể lại các câu chuyện cổ tích bằng tiếng Việt, luyện viết các bài chính tả từ dễ đến khó... Cùng tham gia các hoạt động rất bình dị này, chị giúp các con có thể nghe, nói và viết tốt tiếng Việt dù không được sống tại Việt Nam.

Nguy cơ mai một văn hóa dân tộc trong cộng đồng NVNONN

Một thực tế không thể phủ nhận là cùng với nỗ lực hòa nhập cộng đồng sở tại, cùng với những nỗ lực tìm kiếm và khai thác các cơ hội kinh doanh để mưu sinh, lập nghiệp thì những yếu tố văn hóa dân tộc có thể cũng dần bị phai nhạt. Quá trình đó diễn ra tự nhiên, xuất phát từ sức ép của hội nhập văn hóa sở tại, từ những khó khăn của cuộc sống hàng ngày mà không còn thời gian cho sự quan tâm đầy đủ đến việc giữ truyền thống văn hóa dân tộc, đến việc duy trì tiếng Việt cho các thế hệ tiếp theo.

Cho tới thời điểm hiện tại, vẫn còn rất nhiều em không biết, biết ít hoặc không quan tâm đến văn hóa dân tộc Việt Nam, không nói được tiếng Việt và xu hướng này đang tăng lên, tạo ra nguy cơ mai một văn hóa, truyền thống dân tộc và tiếng Việt trong cộng đồng.

Thứ trưởng Ngoại giao Nguyễn Thanh Sơn đánh giá: Trong thời gian gần đây, tại một số quốc gia, do hoàn cảnh, điều kiện sinh sống tại nơi cư trú nên các em thanh thiếu niên kiều bào phải học tập, làm việc rất nhiều và vì vậy, ít có thời gian dành để học tiếng Việt. Điều này dẫn tới một thực tế là các thế hệ trẻ kiều bào, nhất là thế hệ thứ 3, thứ 4, mặc dù có thể hiểu được song các em hầu như không nói được tiếng Việt. Thêm vào đó,  bộ sách giáo khoa mà chúng ta biên soạn vẫn chưa đáp ứng được hoàn toàn yêu cầu cũng như chưa hoàn toàn thích hợp với đặc thù về giảng dạy ngoại ngữ ở từng quốc gia trên thế giới. Ngoài ra, tại hầu hết các quốc gia, lực lượng giảng dạy tiếng Việt cho bà con kiều bào hiện vẫn còn đang rất thiếu. Chúng ta vẫn chưa có một chế độ hoàn chỉnh để cử giáo viên ra nước ngoài dạy tiếng Việt cho bà con kiều bào ta nói chung và thế hệ trẻ kiều bào nói riêng.

Lễ khai giải khóa học tiếng Việt cho con em kiều bào tại CH Séc tháng 7/2012 (Ảnh: eicvn.eu)

Nỗi lo lớn nhất của cộng đồng NVNONN là giữ gìn tiếng Việt, bởi với họ, có giữ được tiếng Việt thì mới giữ được cái gốc là người Việt. Anh Lê Xuân Nam, một kiều bào sinh sống tại Pháp tâm sự: “Tôi rất tiếc khi con mình không thể sử dụng được thành thạo tiếng Việt. Tuy nhiên, do quá bận rộn với công việc để đảm bảo cuộc sống nơi đất khách, tôi không còn thời gian để dạy con mình tiếng Việt”.

Hơn ai hết, những người Việt Nam sinh sống ở nước ngoài đều hiểu rằng sức mạnh tiềm tàng, tiếp thêm nghị lực cho họ nơi đất khách chính là nguồn mạch văn hóa Việt Nam chảy trong người họ. Và để hội nhập vững mạnh trên đất nước sở tại, cần giao lưu với nền văn hóa sở tại bằng chính những nét văn hóa đặc sắc của dân tộc mình. Như lời chị Nguyễn Thị Hà tâm sự: Hai cháu nhà chị dù sinh ra và lớn lên tại Đức nhưng đều có thể nói thành thạo tiếng Việt, riêng cháu gái đầu có thể viết lưu loát như người Việt Nam. Chị luôn luôn muốn hai cháu nhớ rằng các cháu là những cô gái Việt Nam.

Bản sắc văn hóa của mỗi dân tộc là điều khó có thể phai nhạt trong mỗi con người, tuy nhiên, nếu không được bảo tồn và gìn giữ đúng cách, đến một lúc nào đó, bản sắc văn hóa cội nguồn cũng có thể phai nhạt, vì thế, rất cần sự chung tay của mỗi người con đất Việt dù đang ở bất cứ nơi đâu.
 
Hy vọng trong tương lai không xa, tất cả thế hệ trẻ kiều bào đều có thể tự ngâm nga và thấm thía ý nghĩa của câu thơ: “Quê hương mỗi người chỉ một, như là chỉ một mẹ thôi. Quê hương nếu ai không nhớ, sẽ không lớn nổi thành người”./.