Hiện nay, nhiều địa phương bắt đầu cho học sinh tựu trường năm học mới 2012 - 2013. Mặc dù chưa bước vào học chính thức nhưng ngay khi tựu trường, các khoản được coi là "phụ thu" ngoài học phí như đồng phục, vở viết, sách bài tập, sách tham khảo, bảo hiểm... lại "nóng" lên và trở thành gánh nặng đối với nhiều phụ huynh, học sinh, nhất là ở những tỉnh còn nhiều khó khăn.

Trước khi đến lớp, các bậc cha, mẹ nào cũng muốn sắm đầy đủ đồng phục, bút, vở viết, sách bài tập, tham khảo... nhằm giúp con em mình có điều kiện học tập tốt nhất. Vì vậy, để bảo đảm các khoản trang bị cho học sinh mang lại ý nghĩa thiết thực, các cấp quản lý giáo dục đã đưa ra nhiều văn bản yêu cầu các cơ sở giáo dục công khai về mẫu, yêu cầu để cha mẹ học sinh tự mua sắm, hoặc thỏa thuận công khai với cha mẹ học sinh về các phương thức mua sắm đồng phục để phụ huynh giám sát. Nhà trường không tùy tiện thay đổi đồng phục hằng năm hoặc thêm bớt các chi tiết của đồng phục làm khó khăn cho học sinh. Các trường cũng thống nhất và thông báo cho phụ huynh học sinh cụ thể về sách bài tập, vở viết... Trong lớp, học sinh chưa có sách bài tập, giáo viên tìm hiểu và giúp đỡ, không được ép buộc gây áp lực với học sinh, phụ huynh. Trường nào làm sai thì hiệu trưởng sẽ phải chịu trách nhiệm. Ai cố tình làm sai phải kỷ luật để làm gương cho các đơn vị khác...

Quy định xem ra khá chặt chẽ, nhưng thực tế, không diễn ra như vậy. Thực tế cho thấy chuẩn bị năm học mới, nhiều trường đã sẵn sàng mẫu thiết kế, địa chỉ may để học sinh "tự nguyện" đi mua mới dăm bảy bộ đồng phục mùa đông, mùa hè, thể thao nhưng nhà trường thu tiền. Bút, vở viết, tài liệu tham khảo cũng được "gợi ý" mua sắm đồng bộ theo chỉ đạo của nhà trường để bảo đảm "đặc trưng" gắn lô-gô, thể hiện "cái riêng" của trường với giá cả khá cao, gây lãng phí, tốn kém và khiến nhiều phụ huynh, học sinh bức xúc.

Có thể nói đằng sau sự "nhiệt tình" với học sinh của các trường chính là nhóm lợi ích cá nhân chi phối làm ảnh hưởng xấu đến môi trường giáo dục. Phần lớn các công ty, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ liên quan đến học tập như đồng phục, vở viết, sách bài tập... đều không công khai giá cả mà chỉ đưa ra những khoản trích phần trăm hấp dẫn với khách đặt hàng với số lượng lớn, nhất là các dự án lớn của các huyện, tỉnh, trường học... Nhiều nhà cung cấp dịch vụ, cứ vào đầu năm học lại soạn thảo thư riêng gửi hiệu trưởng các trường học mời chào với đề nghị trích lại phần trăm cao và bảo đảm "giữ kín". Vì vậy, dù được tiếng là công khai, nhưng thực chất giá cả các mặt hàng phục vụ cho học sinh đội lên nhiều nhưng phụ huynh nào cũng đành "ngậm bồ hòn làm ngọt".

Ðể tránh tình trạng lợi dụng mua sắm các trang thiết bị chính đáng cho học sinh học tập nhằm "tận thu", gây bức xúc trong xã hội, các cơ quan quản lý giáo dục, chính quyền địa phương cần triển khai các hành động thực tiễn nhiều hơn là ra các văn bản chỉ đạo trên giấy. Thay việc phát biểu hùng hồn, ra văn bản bằng tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm các sai phạm. Cái gốc của vấn đề phụ thuộc vào cách làm của mỗi trường, nếu có ý thức chi tiêu hợp lý, cần mới chi và không vụ lợi cá nhân sẽ hạn chế việc đóng góp. Không tạo thêm "gánh nặng" cho học sinh khi bước vào năm học mới.

Mặt khác, chính những thầy giáo, cô giáo trong mỗi trường học cần tự ý thức được việc làm và tấm gương đạo đức với sự nghiệp "trồng người"; không vì lợi ích riêng tư mà làm mất đi hình ảnh cao đẹp của người thầy. Có như vậy, mỗi năm học đến mới đem lại niềm vui cho phụ huynh, học sinh và toàn xã hội./.