Ngay từ những ngày đầu cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói: Cán bộ là cái gốc của mọi công việc … Muôn việc thành công hay thất bại đều do cán bộ tốt hay kém.

Đảng ta là một Đảng cầm quyền, các chức vụ chủ chốt trong hệ thống chính trị -xã hội, tổ chức kinh tế hầu hết là do cán bộ đảng, đảng viên nắm giữ. Vì vậy, để phòng ngừa tệ tham nhũng, phải làm tốt công tác cán bộ. Đặt trong bối cảnh toàn Đảng cùng cả hệ thống chính trị đã và đang nỗ lực, quyết tâm đấu tranh ngăn chặn, đẩy lùi tham nhũng hiện nay, chúng ta mới thấy được hết ý nghĩa, vai trò và tầm quan trọng của cán bộ và công tác cán bộ.

Cán bộ có trách nhiệm phải giải trình nguồn gốc tài sản...

Đó là một trong những giải pháp nhằm thực hiện tốt hơn nữa công tác phòng, chống tham nhũng (PCTN) được nêu trong Báo cáo của Chính phủ do Phó Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc trình bày tại Quốc hội vừa qua.

Theo đó, ngoài việc quy định cán bộ mua tài sản lớn phải thanh toán qua tài khoản, còn quy định cụ thể về điều động cán bộ, người có chức vụ khỏi vị trí công tác; trách nhiệm giải trình nguồn gốc tài sản và nguyên tắc xử lý đối với trường hợp không giải trình được một cách minh bạch, hợp lý…

Như giải trình của Phó Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc, trong 5 năm qua, có đến 678 người đứng đầu và cấp phó bị xử lý do thiếu trách nhiệm để xảy ra tham nhũng; có 451 cán bộ, công chức nộp lại quà tặng cho cơ quan, tổ chức, đơn vị với tổng giá trị gần 1,8 tỉ đồng. Tuy nhiên, hiện công tác PCTN vẫn chưa đạt yêu cầu; một số cán bộ, công chức trong thực hiện nhiệm vụ, công vụ vẫn còn nhũng nhiễu, gây khó khăn cho nhân dân, nhất là tại cấp cơ sở; tình trạng lạm dụng các quy định về bí mật Nhà nước để không thực hiện việc công khai, minh bạch trong PCTN vẫn còn diễn ra...

Do đó, Chính phủ cho biết, thời gian tới sẽ khẩn trương hoàn thiện chính sách, pháp luật về PCTN. Trong đó, chú trọng xây dựng quy định về trách nhiệm giải trình đối với tài sản tăng thêm của người có nghĩa vụ kê khai tài sản, cũng như nguyên tắc xử lý đối với trường hợp không giải trình được một cách minh bạch, hợp lý về tài sản tăng thêm; đồng thời, bổ sung quy định về việc công khai tại nơi cư trú đối với bản kê khai tài sản, thu nhập của người có nghĩa vụ kê khai. Ngoài ra, xây dựng quy định việc cán bộ, công chức phải thanh toán qua tài khoản khi mua sắm những tài sản có giá trị lớn.

Đáng chú ý, Chính phủ cũng cho rằng, cần phải quy định cụ thể việc điều động cán bộ, người có chức vụ khỏi vị trí công tác để xem xét, giải quyết tố cáo hoặc khi phát hiện có dấu hiệu tham nhũng, cần phải tiến hành thanh tra, kiểm tra…

Trao đổi với báo chí xung quanh những nội dung này, nhiều đại biểu Quốc hội cho rằng, quy định vấn đề này là hết sức cần thiết, tránh tình trạng người có sai phạm nhưng vẫn “leo cao” hoặc “hạ cánh an toàn”. Các đại biểu cũng chung quan điểm: Tham nhũng đang là bức xúc chung của toàn xã hội. Nguyên nhân của tình trạng này không phải là do thiếu các quy định của pháp luật mà cái chính là lỗi do ở khâu thực hiện mà khâu thực hiện chính là ở đội ngũ cán bộ. Do đó, vấn đề là phải xem xét lại ở khâu tuyển dụng, lựa chọn, đề bạt, quản lý cán bộ. Có đại biểu Quốc hội còn kiến nghị, nên thay đổi cách bố trí lãnh đạo bằng cách mỗi vị trí phải đưa ra 2-3 ứng viên. Đồng thời, bắt buộc các ứng viên đó phải công khai tiêu chí, hành động và các cam kết của mình. Ngoài ra, các ứng viên cũng công khai tài sản của bản thân và của cả người thân và những người có liên quan. Đặc biệt, bên cạnh việc trao quyền cho những người có chức năng bổ nhiệm cán bộ thì kèm theo đó phải có quy định rõ ràng về trách nhiệm của họ khi người được bổ nhiệm đó có sai phạm.

Thêm vào đó, vấn đề lương, đãi ngộ cũng được đặt ra. Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Nguyễn Đình Quyền cũng thẳng thắn chỉ ra: Chế độ lương thấp khiến cán bộ chuyên viên không dành hết tâm huyết, thời gian vào nghiên cứu...

Cần làm tốt cả việc công khai, minh bạch trong công tác cán bộ

Câu hỏi làm thế nào chống tham nhũng hiệu quả luôn được đặt ra? Nhiều câu trả lời của các nhà hoạch định chính sách, các nhà quản lý, các chuyên gia đã đưa ra nhiều cách thức, trong đó, cũng đặc biệt nhấn mạnh tới tính công khai, minh bạch trong công tác cán bộ.

Thực tế cho thấy, trong quá trình bổ nhiệm lãnh đạo, vẫn còn một số vấn đề cần được khắc phục. Nếu một cán bộ được đề bạt nhưng trong thời gian đầu không phát huy năng lực, vẫn tiếp tục học hỏi, rút kinh nghiệm và phấn đấu hoàn thành nhiệm vụ trong thời gian tới. Tức là, khi đã bổ nhiệm cán bộ vào một vị trí nào đó, dù không hợp lý và không hiệu quả, nhưng thường không ai muốn thừa nhận sự thất bại trong quá trình bổ nhiệm. Chính vấn đề này đã làm nảy sinh tham nhũng. Khi một người có quyền uy, có tầm ảnh hưởng rất lớn trong phạm vi điều hành của mình thì họ bắt đầu nghĩ đến chuyện “buôn bán chức quyền”. Họ sẵn sàng bán vị trí A, vị trí B (thường là những vị trí mang lại nguồn thu nhập hấp dẫn) cho những người không đủ năng lực đảm đương công việc, nhưng lại thừa tiền để mua những vị trí đó. Để rồi, nếu có xảy ra chuyện, họ cũng sẵn sàng cho phép những quan chức dưới quyền “tiếp tục học hỏi, rút kinh nghiệm”. Và cứ thế, họ tiếp tục đưa ra những quyết định quan trọng mà không cần để ý đến nguyên tắc công khai minh bạch, chẳng cần biết đến những quy định giám sát, kiểm toán. Như vậy, có khác nào là đang “nuôi dưỡng” tham nhũng.

Nguyên Tổng Bí thư Đỗ Mười từng nhấn mạnh: Nói chính trị, tư tưởng hay tổ chức thì cuối cùng vẫn là con người. Cái quyết định nhất của xây dựng Ðảng, của sự nghiệp lãnh đạo của Ðảng vẫn là cán bộ. Chính cán bộ là người soạn thảo cương lĩnh, đường lối, chủ trương, chính sách. Chính cán bộ là người tổ chức thực hiện. Chính cán bộ là người thể hiện phẩm chất tư tưởng, đạo đức để có sức hút và lòng tin cậy của nhân dân. Trong đội ngũ cán bộ thì người đứng đầu các cấp, các ngành, các tổ chức là quyết định nhất...

Phát biểu tại Hội nghị cán bộ toàn quốc quán triệt, triển khai thực hiện Nghị quyết Trung ương 4 (khóa XI) về xây dựng Đảng ngày 27/2/2012, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đặc biệt nhấn mạnh: Lần này, Trung ương không bàn toàn diện mà chỉ chọn một số vấn đề cấp bách nhất về xây dựng Đảng trong tình hình hiện nay để tập trung chỉ đạo thực hiện với mong muốn khắc phục những cách làm dàn trải trước đây, tạo ra bước chuyển biến cụ thể, thiết thực trong thực tế. Đó là 3 vấn đề: (1) Ngăn chặn, đẩy lùi tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên, trước hết là cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp. (2) Xây dựng đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp, nhất là cấp Trung ương, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế. (3) Xác định rõ thẩm quyền, trách nhiệm người đứng đầu cấp ủy, chính quyền, trong mối quan hệ với tập thể cấp ủy, cơ quan, đơn vị; tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng. Tổng Bí thư cũng chỉ rõ, nếu nói xây dựng Đảng là “then chốt” thì công tác tổ chức cán bộ là “then chốt” của “then chốt". Lâu nay vẫn nói: "Cán bộ nào thì đường lối ấy", nhưng sau khi có đường lối đúng thì cán bộ đóng vai trò quyết định việc tổ chức thực hiện đường lối.

Điều này cho thấy, công tác cán bộ đóng một vai trò quan trọng, đặc biệt trong công cuộc đấu tranh PCTN hiện nay. Đồng thời cũng càng chỉ rõ, trong đấu tranh PCTN, làm tốt công tác cán bộ cũng là cách thức hiệu quả và nhanh chóng nhất để chúng ta có thể đạt được mục tiêu mà Nghị quyết Trung ương 3 (khóa X) đề ra là “từng bước ngăn chặn và đẩy lùi tham nhũng, lãng phí...”.