Giám đốc Hợp tác xã Sùng Thị Sy cho hay, được thành lập ngày 23/11/2017, các thành viên của Hợp tác xã dịch vụ tổng hợp nông lâm nghiệp thôn Sà Phìn A đều là những phụ nữ dân tộc, phần lớn là những người có hoàn cảnh khó khăn, yếu thế.

“Hợp tác xã chúng tôi có 2 chị là nạn nhân của nạn mua bán người, 2 chị là người khuyết tật, 11 chị là nạn nhân của bạo lực gia đình, 5 chị có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn. Dù mỗi người có hoàn cảnh riêng, nỗi niềm riêng nhưng đều giống nhau ở sự quyết tâm xây dựng hợp tác xã, bảo tồn nghề truyền thống của người Mông”, chị Sy nói. 

Phụ nữ Mông Hà Giang dệt thổ cẩm từ vải lanh - Ảnh: Minh Châu

Nói về “Đề án phát triển các sản phẩm thổ cẩm từ vải lanh tự nhiên” mà các thành viên của Hợp tác xã đang theo đuổi, nữ Giám đốc Hợp tác xã 29 tuổi trải lòng: “bao thế hệ người Mông đã cùng nhau sáng tạo nên một nền văn hóa đặc sắc về vải lanh. Đã là con gái Mông thì hầu như ai cũng biết trồng lanh dệt vải. Từ những vỏ cây lanh thô ráp, qua bàn tay khéo léo cùng sự kiên trì, tỉ mẩn được tính bằng năm, người phụ nữ Mông đã dệt nên những tấm vải lanh bền đẹp, đầy màu sắc, mát mẻ vào mùa hè, ấm áp vào mùa đông. Từ những tấm vải lanh, những bộ trang phục thổ cẩm độc đáo với họa tiết đặc sắc, tinh xảo đã tạo nên nét riêng có của người Mông. Không chỉ tạo ra váy, áo mà những miếng thổ cẩm làm từ vải lanh được người thợ khéo léo tạo nên những chiếc túi, chiếc ví, khăn quàng, khăn trải bàn… được khách du lịch trong và ngoài nước ưa chuộng”.

Nhưng cùng với thời gian, nghề truyền thống này đang đối mặt với nguy cơ bị mai một. Vải lanh chủ yếu được sử dụng trong các nghi lễ của người Mông, chứ không dùng để may quần áo mặc thường ngày. Ngay trong chính những gia đình người Mông, người biết dệt vải lanh truyền thống ngày một thưa thớt dần. Những sản phẩm làm ra cũng khá là “kén” khách.

Vẫn dành trọn vẹn tình yêu với những tấm vải lanh được truyền từ đời này qua đời khác trong khi ở địa bàn nơi chị Sy sinh sống có tới gần 90% phụ nữ không có việc làm ổn định, 30% phụ nữ di cư bất hợp pháp, vậy nên người phụ nữ Mông này được sự động viên của những người chị giờ cũng là thành viên của Hợp tác xã đã quyết định tạo sinh kế ổn định cho chị em và bảo tồn nghề truyền thống bằng quyết định thành lập Hợp tác xã dịch vụ tổng hợp nông lâm nghiệp thôn Sà Phìn A với mục tiêu chính là trồng lanh, phát triển các sản phẩm lanh trắng tại huyện Đồng Văn, tỉnh Hà Giang.

Các sản phẩm thổ cẩm mà Hợp tác xã làm ra đều phải qua trên 40 công đoạn. Màu sắc của vải hoàn toàn không dùng hóa chất mà các thành viên tỉ mỉ dùng các loại lá cây, củ quả trên rừng, cây chàm, sáp ong nên màu sắc rất đẹp, độ bền màu cao lên đến 10 năm, không gây dị ứng, ảnh hưởng đến sức khỏe của người dùng.

Dù thời gian hoạt động chưa dài nhưng các thành viên trong Hợp tác xã luôn có ý thức nghiên cứu, tìm tòi, học hỏi, cải tiến quy trình sản xuất, để tạo ra những tấm vải lanh đẹp hơn, mẫu mã đa dạng hơn, đáp ứng được nhu cầu đa dạng của người dùng.

“Bên cạnh những sản phẩm dệt từ vải lanh truyền thống, Hợp tác xã chúng tôi đã dệt thẳng hoa văn chìm vào trong vải, có loại vải pha thêm tơ khiến tấm vải mềm, mịn phù hợp làm rèm cửa, ga gối. Từ khi trở thành thành viên của Hợp tác xã, chị em đã thay đổi cách thức dệt vải. Nếu như trước đây, chị em dệt theo thói quen, kinh nghiệm, mỗi nhà mỗi kiểu thì giờ đây, sau khi tập huấn, chị em đã có sự trao đổi, thống nhất, đã biết cách làm thế nào để tấm thổ cẩm làm ra ưng ý nhất, mang “bản sắc” của Hợp tác xã. Hơn nữa, qua quá trình làm việc, cũng thấy được rõ nhất người nào phù hợp với việc gì nên trong Hợp tác xã bây giờ đã có sự chuyên nghiệp hóa, người dệt, người may, người thêu, người nhuộm”.

Chị Sùng Thị Sy (thứ hai từ phải qua) đại diện cho Hợp tác xã dịch vụ tổng hợp nông lâm nghiệp thôn Sà Phìn A nhận hỗ trợ vốn của Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam - Ảnh: Minh Châu

“Giờ đây, những sản phẩm thổ cẩm của Hợp tác xã dịch vụ tổng hợp nông lâm nghiệp thôn Sà Phìn A không chỉ xuất hiện ở địa bàn huyện Đồng Văn, được trưng bày ở Hà Nội mà đã theo rất nhiều du khách đi khắp thế giới. Sản phẩm làm ra tới đâu tiêu thụ hết tới đó. Vì vậy mà thu nhập bình quân của mỗi thành viên Hợp tác xã cũng ổn định, từ 3,5 đến 4 triệu đồng/người/tháng. Đây là mức thu nhập mơ ước, mang lại cuộc sống ổn định, cải thiện cuộc sống cho nhiều phụ nữ dân tộc ở tỉnh miền núi như Hà Giang”, chị Sùng Thị Sy nói.

Đề án Phát triển các sản phẩm dệt thổ cẩm từ lanh tự nhiên của Hợp tác xã dịch vụ tổng hợp nông lâm nghiệp thôn Sà Phìn A là một trong 5 đề án khởi nghiệp xuất sắc được Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam hỗ trợ vốn ở mức cao nhất (100 triệu đồng) để tiếp tục phát triển./..

Minh Châu