Chuẩn hóa hoạt động đo lường, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và doanh nghiệp

Hoàn thiện hành lang pháp lý, khắc phục bất cập trong lĩnh vực đo lường

Ngày 31/12/2025, Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành Thông tư số 54/2025/TT-BKHCN, quy định về hoạt động kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm phương tiện đo và chuẩn đo lường. Việc ban hành Thông tư nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý về đo lường, đẩy mạnh việc phân cấp, phân quyền đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, cải cách hành chính và chuyển đổi số trong giai đoạn mới.

Trong đời sống hằng ngày, các phương tiện đo nhóm 2 như công tơ điện, đồng hồ đo nước, cột đo xăng dầu được sử dụng trực tiếp trong mua bán, thanh toán và cung ứng dịch vụ thiết yếu. Độ chính xác của các phương tiện đo này không chỉ liên quan đến hiệu quả sản xuất, kinh doanh mà còn gắn chặt với quyền lợi chính đáng của người tiêu dùng và niềm tin xã hội.

Hoạt động kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm phương tiện đo vì vậy giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc bảo đảm tính chính xác, độ tin cậy và thống nhất của phép đo, góp phần phòng ngừa gian lận thương mại, giảm tranh chấp và bảo vệ trật tự thị trường.

Thông tư số 54/2025/TT-BKHCN được ban hành thay thế Thông tư số 24/2013/TT-BKHCN - văn bản đã được áp dụng trong hơn mười năm qua. Trong quá trình triển khai, Thông tư 24 đã phát huy vai trò tích cực, song cũng bộc lộ một số hạn chế như thủ tục hành chính còn phức tạp, thẩm quyền giải quyết tại địa phương chưa thật sự thống nhất, một số quy định chưa theo kịp yêu cầu cải cách và chuyển đổi số.

Trên cơ sở kế thừa các quy định còn phù hợp, Thông tư số 54/2025/TT-BKHCN đã sửa đổi, bổ sung và lược bỏ các nội dung không còn phù hợp. Đồng thời làm rõ trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm. Thông tư cũng quy định cụ thể hơn về trình tự, thủ tục, điều kiện năng lực, bảo đảm tính minh bạch, thống nhất và khả thi trong tổ chức thực hiện.

Để hoàn thiện khung pháp lý trong lĩnh vực đo lường, bảo đảm tính thống nhất, minh bạch và phù hợp với yêu cầu quản lý nhà nước hiện nay, tại Thông tư 54 quy định cụ thể nguyên tắc, trình tự, nội dung và yêu cầu kỹ thuật đối với hoạt động kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm; quyền và trách nhiệm của các tổ chức thực hiện hoạt động đo lường; điều kiện bảo đảm năng lực chuyên môn, trang thiết bị, chuẩn đo lường và hệ thống quản lý chất lượng.

Một trong những điểm nhấn của Thông tư số 54/2025/TT-BKHCN là việc cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, thống nhất thẩm quyền giải quyết tại địa phương, phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương mới. Các quy định về hồ sơ, giấy chứng nhận, thời hạn kiểm định, hiệu chuẩn được làm rõ, góp phần giảm thời gian và chi phí tuân thủ cho tổ chức, doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, Thông tư đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số trong hoạt động đo lường, cho phép sử dụng hồ sơ điện tử, giấy chứng nhận điện tử và yêu cầu cập nhật dữ liệu vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng, tạo nền tảng cho quản lý hiện đại, dựa trên dữ liệu.

Hoạt động đo lường giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp (Ảnh minh họa).

Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

Thông tư số 54/2025/TT-BKHCN làm rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước và các tổ chức được chỉ định trong việc duy trì năng lực, bảo quản chuẩn đo lường, lưu giữ hồ sơ và kết quả kiểm định. Việc kiểm soát chặt chẽ hoạt động kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm giúp nâng cao độ tin cậy của kết quả đo, qua đó bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người tiêu dùng, nhất là trong các lĩnh vực dịch vụ thiết yếu.

Đối với xã hội, Thông tư góp phần tăng cường kỷ cương, kỷ luật đo lường, hạn chế gian lận, tạo môi trường kinh doanh minh bạch, lành mạnh và nâng cao niềm tin của người dân đối với hàng hóa, dịch vụ.

Theo Thông tư, tổ chức kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm được chỉ định có trách nhiệm duy trì và lưu giữ hồ sơ, kết quả, giấy chứng nhận, tài liệu kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm phương tiện đo, chuẩn đo lường theo quy định. Đồng thời, thực hiện kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm phương tiện đo nhóm 2, chuẩn đo lường dùng trực tiếp để kiểm định phương tiện đo nhóm 2 theo phạm vi, lĩnh vực hoạt động được chỉ định và tuân thủ theo trình tự, thủ tục quy định tại văn bản kỹ thuật đo lường Việt Nam hiện hành.

Kiểm định phương tiện đo nhóm 2 đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo chính xác và độ tin cậy của kết quả trong quá trình đo lường.

Thông tư cũng nêu rõ, tổ chức kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm được chỉ định ban hành và tổ chức thực hiện các quy định về duy trì, bảo quản, sử dụng chuẩn đo lường, phương tiện đo để kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm bảo đảm tính liên kết chuẩn. Cùng với đó là có biện pháp ngăn ngừa, phòng chống sự tác động làm thay đổi các đặc tính kỹ thuật đo lường chính của phương tiện đo, chuẩn đo lường trong quá trình sử dụng…

Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia có trách nhiệm chỉ định tổ chức kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm theo quy định; ban hành văn bản kỹ thuật đo lường Việt Nam; hướng dẫn và tổ chức thực hiện bồi dưỡng, tập huấn chuyên môn, nghiệp vụ kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm phương tiện đo, chuẩn đo lường cho nhân viên kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm và chuyên gia đánh giá về đo lường. Bên cạnh đó, Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia thực hiện kiểm tra nhà nước về đo lường đối với hoạt động kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm phương tiện đo, chuẩn đo lường theo quy định của pháp luật và cập nhật dữ liệu về đo lường trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng.

Việc ban hành Thông tư số 54/2025/TT-BKHCN không chỉ giải quyết các vướng mắc kỹ thuật trong quản lý đo lường mà còn có ý nghĩa rộng hơn trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế.

Thông tư có hiệu lực thi hành từ ngày 15/02/2026. Các hoạt động kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm phương tiện đo, chuẩn đo lường tiếp tục được thực hiện theo đúng các quy định tại Thông tư. Các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương và tổ chức, cá nhân có liên quan chịu trách nhiệm thi hành Thông tư này.

Thông tư số 54/2025/TT-BKHCN được kỳ vọng sẽ tạo chuyển biến tích cực trong công tác đo lường, đóng góp thiết thực vào mục tiêu phát triển nhanh, bền vững và hiện đại hóa nền kinh tế.