Bản sắc và sức sống văn hóa Đồng Nai trong giai đoạn mới

Trong giai đoạn mới, văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần của xã hội mà còn là động lực nội sinh quan trọng, góp phần xây dựng con người Đồng Nai nghĩa tình, sáng tạo, hội nhập.

Gìn giữ bản sắc văn hóa Đồng Nai

Là vùng đất có lịch sử hơn 325 năm hình thành và phát triển, Đồng Nai hội tụ nhiều giá trị văn hóa đặc sắc, được kết tinh từ quá trình giao thoa của các cộng đồng cư dân Việt, Hoa, Chơro, Mạ, S’tiêng… Bản sắc văn hóa ấy thể hiện rõ qua hệ thống di tích lịch sử - văn hóa, lễ hội truyền thống, nghệ thuật dân gian, tín ngưỡng, phong tục tập quán và nếp sống nghĩa tình của người Đồng Nai.

Tỉnh ủy viên, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lê Thị Ngọc Loan cho biết: Đồng Nai là vùng đất hội tụ, giao thoa của nhiều cộng đồng dân cư, tạo nên hệ thống di sản văn hóa phong phú, đa dạng cả về vật thể và phi vật thể. Toàn tỉnh hiện có hơn 120 di tích được xếp hạng, trên 1,5 ngàn di tích phổ thông được kiểm kê cùng hàng trăm lễ hội truyền thống được duy trì, bảo tồn, trong đó nhiều lễ hội đã được ghi danh vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Trung tâm Văn hóa - Điện ảnh tỉnh Đồng Nai phục dựng các điệu múa của đồng bào dân tộc thiểu số, biểu diễn phục vụ nhân dân.Ảnh: MY NY

“Việc bảo tồn, kết nối và phát huy hiệu quả các giá trị văn hóa không chỉ góp phần gìn giữ bản sắc, bồi đắp nền tảng tinh thần cho xã hội mà còn tạo động lực nội sinh quan trọng, mở ra không gian phát triển bền vững, thúc đẩy du lịch. Qua đó, giáo dục truyền thống và xây dựng con người Đồng Nai nghĩa tình, năng động, sáng tạo, hội nhập trong giai đoạn mới” - bà Lê Thị Ngọc Loan chia sẻ.

Đồng Nai hiện có gần 400 lễ hội truyền thống, phân bố đều khắp các địa phương. Nhiều lễ hội truyền thống như: Lễ hội Mừng cơm mới của người S’tiêng, Lễ hội Chol Chnam Thmay của người Khmer… đã được phục dựng, góp phần bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa của cộng đồng.

Xác định di sản văn hóa là nền tảng tinh thần, là nội lực quan trọng thúc đẩy phát triển bền vững, thời gian qua, công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa được phường Tam Hiệp đặc biệt chú trọng. Trên địa bàn phường có các di tích được xếp hạng gồm: Nhà lao Tân Hiệp; Mộ, Đền thờ Đoàn Văn Cự và 16 Nghĩa binh Thiên Địa Hội; Đền thờ Quốc Tổ Hùng Vương. Bên cạnh đó, phường Tam Hiệp còn có nhiều không gian văn hóa như: công viên Chiến thắng Long Bình, công viên Dương Tử Giang… không chỉ mang giá trị lịch sử, kiến trúc mà còn là tài nguyên quý giá để phát triển du lịch văn hóa.

Để đưa di sản đến gần cộng đồng, theo Phó Chủ tịch UBND phường Tam Hiệp Lưu Thị Hằng, địa phương đã triển khai nhiều biện pháp thông qua các chương trình tuyên truyền, giáo dục di sản, trải nghiệm, về nguồn và đưa nội dung lịch sử địa phương vào chương trình học; lồng ghép nội dung di sản vào Chiến lược phát triển văn hóa du lịch và giáo dục cộng đồng. Đặc biệt, phường Tam Hiệp đã ứng dụng công nghệ, triển khai mã QR tại các di tích nhằm tạo thuận lợi cho nhân dân tìm hiểu giá trị các di sản trên địa bàn.

Xã Lộc Ninh là một trong những địa phương còn lưu giữ khá đậm nét các giá trị văn hóa truyền thống gắn với đời sống cộng đồng dân cư. Hằng năm, địa phương duy trì và tổ chức các lễ hội truyền thống, nổi bật là Lễ hội Mừng lúa mới của đồng bào dân tộc S’tiêng. Hiện xã Lộc Ninh có nhiều di tích lịch sử văn hóa được xếp hạng, trong đó có 2 di tích cấp quốc gia, 3 di tích cấp tỉnh và 1 di tích trong danh mục kiểm kê. Đây không chỉ là dấu ấn lịch sử mà còn là nguồn lực văn hóa quan trọng phục vụ công tác giáo dục truyền thống và phát triển bền vững.

Cùng với công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản, Phong trào Xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư trên địa bàn tỉnh ngày càng đi vào chiều sâu, lan tỏa rộng khắp.

Theo Phó Chủ tịch UBND xã Lộc Thành Lê Thỉnh, những năm qua, địa phương quan tâm đầu tư, hoàn thiện hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở. Hiện 15/15 ấp trên địa bàn xã đều có nhà văn hóa, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt cộng đồng; trong đó có 2 nhà sàn văn hóa được xây dựng đạt chuẩn theo quy định của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.

Đặc biệt, xã Lộc Thành có hội trường đa năng đạt chuẩn, nhà thi đấu cầu lông, bóng bàn và các điểm bố trí dụng cụ thể dục, thể thao ngoài trời phục vụ người dân rèn luyện sức khỏe. Trong năm 2026, toàn xã phấn đấu trên 55% người dân tham gia hoạt động văn hóa, thể thao thường xuyên; 100% nhà văn hóa ấp hoạt động hiệu quả, trở thành không gian sinh hoạt văn hóa chung của nhân dân.

Theo các nhà nghiên cứu văn hóa, xây dựng con người là mục tiêu cốt lõi, xuyên suốt trong Chiến lược phát triển văn hóa của Đồng Nai hiện nay, bởi bản sắc văn hóa không chỉ được bảo tồn qua di tích, lễ hội hay các hình thức sinh hoạt truyền thống mà còn được nuôi dưỡng, lan tỏa thông qua chính con người. Họ vừa là chủ thể sáng tạo vừa là đối tượng thụ hưởng văn hóa.

Thạc sĩ Trần Quang Toại, Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử Đồng Nai cho hay: Đồng Nai là vùng đất giao thoa văn hóa đa dạng của nhiều cộng đồng cư dân. Chính sự đa dạng ấy đã tạo nên những giá trị bền vững và sức sống lâu dài của văn hóa Đồng Nai. Trong bối cảnh hiện nay, yêu cầu đặt ra không chỉ là bảo tồn các giá trị truyền thống mà còn phải tạo không gian, điều kiện để văn hóa tiếp tục được sáng tạo, phát triển và lan tỏa trong đời sống.

Đồng bào dân tộc thiểu số ở xã Tân Hưng giao lưu văn nghệ trong Lễ hội Mừng lúa mới năm 2025. Ảnh: CTV

“Để làm được điều đó, cần có cơ chế, chính sách phù hợp nhằm phát triển văn hóa tương xứng với tiềm năng; đồng thời phát huy vai trò của cộng đồng, chú trọng đào tạo nguồn nhân lực, nhất là lực lượng trẻ. Quá trình phát huy giá trị văn hóa phải tránh xu hướng thương mại hóa, đảm bảo văn hóa vừa được bảo tồn vừa phát triển hài hòa, bền vững” - Thạc sĩ Trần Quang Toại cho biết.

Là tỉnh có diện tích rộng, dân số đông, cơ cấu dân cư đa dạng, Đồng Nai cũng đứng trước những thách thức không nhỏ trong công tác quản lý, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa. Ngành văn hóa, thể thao và du lịch đã và đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ nhằm nâng cao hiệu quả phục vụ, mở rộng khả năng tiếp cận văn hóa của người dân. Nhiều mô hình như: thư viện số, triển lãm số, tham quan trực tuyến đã và đang mang lại hiệu quả thiết thực, giúp người dân có thể tiếp cận không gian văn hóa, nghệ thuật mọi lúc, mọi nơi.

Ở góc độ quản lý nhà nước, Tỉnh ủy viên, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lê Thị Ngọc Loan cho biết: Việc xây dựng và phát huy giá trị văn hóa, con người Đồng Nai được ngành tiếp tục triển khai đồng bộ với nhiều giải pháp. Trong đó, chú trọng đa dạng hóa các hoạt động văn hóa phục vụ nhiệm vụ chính trị và đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa tinh thần ngày càng cao của nhân dân; nâng cao chất lượng Phong trào Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa, phấn đấu hoàn thành và vượt các chỉ tiêu đề ra hằng năm.

“Song song đó, Đồng Nai ưu tiên nguồn lực cho công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa vật thể, phi vật thể; đầu tư xây dựng các công trình văn hóa trọng điểm. Đẩy mạnh giao lưu, hợp tác và hội nhập quốc tế trong lĩnh vực văn hóa, góp phần quảng bá hình ảnh con người, vùng đất Đồng Nai nói riêng và Việt Nam nói chung ra thế giới” - bà Lê Thị Ngọc Loan nhấn mạnh.

Với nền tảng văn hóa giàu bản sắc, cùng định hướng và những giải pháp đồng bộ, Đồng Nai đang từng bước khơi dậy và phát huy mạnh mẽ sức sống nội sinh của văn hóa. Đây chính là nền tảng vững chắc, góp phần xây dựng con người Đồng Nai nghĩa tình, sáng tạo, hội nhập, tạo động lực quan trọng cho sự phát triển nhanh và bền vững của tỉnh trong giai đoạn mới.

Cẩm Thành