Đổi mới công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đạo hóa nông nghiệp, nông thôn tỉnh Lào Cai

Trong tiến trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn, phát triển nguồn nhân lực luôn được xác định là yếu tố then chốt, mang tính quyết định đối với tăng trưởng bền vững, chuyển dịch cơ cấu kinh tế và nâng cao đời sống Nhân dân.

Đối với tỉnh Lào Cai - địa phương miền núi, biên giới, có trên 60% dân số sinh sống ở khu vực nông thôn, trong đó tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số cao – công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn không chỉ là nhiệm vụ kinh tế – xã hội, mà còn là nhiệm vụ chính trị quan trọng, gắn chặt với mục tiêu giảm nghèo bền vững, xây dựng nông thôn mới và bảo đảm an sinh xã hội.

Quán triệt sâu sắc tinh thần đó, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Lào Cai đã luôn quan tâm công tác đào tao nghề cho lao động nông thôn với quyết tâm chính trị cao, thể hiện rõ quan điểm: đổi mới mạnh mẽ, toàn diện công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn theo hướng thực chất, hiệu quả, lấy việc làm và thu nhập bền vững của người dân làm thước đo.

Những kết quả quan trọng sau hơn một thập kỷ triển khai

Thực tiễn triển khai chủ trương đào tạo nghề cho lao động nông thôn trên địa bàn tỉnh trong hơn 10 năm qua cho thấy nhiều chuyển biến tích cực. Toàn tỉnh đã hỗ trợ đào tạo nghề cho trên 100.000 lượt lao động nông thôn, trong đó tập trung vào các nhóm đối tượng yếu thế như hộ nghèo, cận nghèo, lao động là người dân tộc thiểu số, lao động nữ, người khuyết tật và các đối tượng chính sách. Đây là con số có ý nghĩa lớn đối với một tỉnh miền núi còn nhiều khó khăn như Lào Cai.

Nhận thức của cấp ủy, chính quyền và Nhân dân về vai trò của đào tạo nghề từng bước được nâng lên; mạng lưới cơ sở giáo dục nghề nghiệp được rà soát, sắp xếp lại theo hướng tinh gọn, phù hợp hơn với điều kiện thực tiễn. Nhiều chương trình, giáo trình đào tạo nghề đã được xây dựng mới hoặc điều chỉnh, bổ sung theo hướng gắn với nhu cầu thị trường lao động và đặc thù sản xuất của địa phương. Đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục nghề nghiệp từng bước được kiện toàn, đáp ứng tốt hơn yêu cầu nhiệm vụ.

Quan trọng hơn, đào tạo nghề đã góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực nông thôn, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tăng tỷ trọng công nghiệp – dịch vụ, hình thành nhiều mô hình sản xuất, kinh doanh hiệu quả trong lĩnh vực nông nghiệp hàng hóa, chế biến nông – lâm sản, du lịch cộng đồng, dịch vụ cửa khẩu. Thu nhập, đời sống vật chất và tinh thần của người dân từng bước được cải thiện, góp phần giữ vững ổn định chính trị – xã hội, củng cố niềm tin của Nhân dân đối với sự lãnh đạo của Đảng và quản lý của Nhà nước.

Thẳng thắn nhìn nhận những hạn chế, bất cập

Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn ở Lào Cai vẫn còn không ít hạn chế. Lao động nông thôn chủ yếu tham gia các khóa đào tạo trình độ sơ cấp và dưới 3 tháng, trong khi tỷ lệ đào tạo có bằng cấp, chứng chỉ còn thấp. Dự kiến đến hết năm 2025, tỷ lệ lao động qua đào tạo toàn tỉnh đạt khoảng 70%, nhưng tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng, chứng chỉ chỉ đạt khoảng 25,3% – một con số chưa tương xứng với yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Cơ sở vật chất, trang thiết bị đào tạo tại một số trung tâm giáo dục nghề nghiệp – giáo dục thường xuyên còn xuống cấp, thiếu đồng bộ, chậm được đổi mới theo sự phát triển của khoa học – công nghệ. Công tác phối hợp giữa các ngành, các cấp trong đào tạo và giải quyết việc làm sau đào tạo chưa thật sự chặt chẽ; công tác điều tra, dự báo nhu cầu đào tạo còn hạn chế, chưa bám sát nhu cầu thị trường lao động. Số lượng doanh nghiệp, cơ sở sản xuất quy mô lớn trên địa bàn còn ít, chủ yếu là doanh nghiệp nhỏ và vừa, khả năng hấp thụ lao động sau đào tạo còn hạn chế.

Nguyên nhân sâu xa xuất phát từ việc một số cấp ủy, chính quyền chưa nhận thức đầy đủ, toàn diện về vai trò của đào tạo nghề cho lao động nông thôn; việc cụ thể hóa chủ trương của Đảng còn thiếu đồng bộ, chưa có nhiều chính sách đặc thù phù hợp với điều kiện miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Quan điểm chỉ đạo xuyên suốt: Lấy người dân và thị trường lao động làm trung tâm

Tỉnh ủy Lào Cai xác định rõ những quan điểm chỉ đạo mang tính nền tảng. Trước hết, đào tạo nghề cho lao động nông thôn là nhiệm vụ chiến lược lâu dài, gắn chặt với tái cơ cấu nông nghiệp, xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững; kết quả đào tạo nghề phải trở thành tiêu chí quan trọng đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của cấp ủy, chính quyền các cấp.

Hai là, lấy nhu cầu thị trường lao động, doanh nghiệp và việc làm sau đào tạo làm trung tâm, khắc phục triệt để tình trạng đào tạo theo phong trào, chạy theo số lượng.

Ba là, đào tạo nghề phải gắn với chuyển đổi số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, thích ứng biến đổi khí hậu – những yêu cầu tất yếu đối với phát triển bền vững vùng cao.

Bốn là, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, trong khi doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân là chủ thể trực tiếp của quá trình đào tạo và sử dụng lao động.

Mục tiêu rõ ràng, lộ trình cụ thể đến năm 2030

Trên cơ sở đó, tỉnh Lào Cai đặt ra những mục tiêu cụ thể, có tính khả thi cao. Giai đoạn 2026–2030, toàn tỉnh phấn đấu tuyển sinh và đào tạo khoảng 142.000 người, bình quân 28.400 người/năm; trong đó đào tạo 10.000 người trình độ cao đẳng, 41.500 người trình độ trung cấp, còn lại là sơ cấp và các chương trình đào tạo khác. Cơ cấu đào tạo được định hướng rõ ràng với 60% nghề phi nông nghiệp (chế biến, du lịch – dịch vụ) và 40% nghề nông nghiệp, ưu tiên nông nghiệp công nghệ cao.

Đến năm 2030, tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt 75%, trong đó 36% có bằng cấp, chứng chỉ; 50% lực lượng lao động được đào tạo lại, đào tạo thường xuyên; 50% lao động là người dân tộc thiểu số được đào tạo nghề. Đây là những chỉ tiêu thể hiện quyết tâm mạnh mẽ của tỉnh trong nâng cao chất lượng nguồn nhân lực nông thôn.

Nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm nhằm đổi mới căn bản công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn

Để thực hiện hiệu quả mục tiêu đổi mới toàn diện công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn trong giai đoạn mới, tỉnh Lào Cai tập trung triển khai đồng bộ các nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm sau:

Thứ nhất, tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp ủy, chính quyền đối với công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn. Xác định đây là nhiệm vụ chính trị thường xuyên, lâu dài, các cấp ủy, chính quyền trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo, đưa kết quả đào tạo nghề cho lao động nông thôn trở thành tiêu chí quan trọng trong đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của địa phương, đơn vị và người đứng đầu. Tổ chức quán triệt sâu rộng các chủ trương, quan điểm, định hướng của Trung ương và của Tỉnh ủy về công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn bằng nhiều hình thức linh hoạt, phù hợp với điều kiện vùng cao, vùng đồng bào dân tộc thiểu số; qua đó nâng cao nhận thức, tạo sự thống nhất trong hành động của cả hệ thống chính trị và sự đồng thuận của Nhân dân.

Thứ hai, hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về đào tạo nghề cho lao động nông thôn. Tiếp tục rà soát, sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục nghề nghiệp theo hướng tinh gọn, hiệu quả, phù hợp với quy hoạch phát triển kinh tế – xã hội và nhu cầu học nghề của người dân. Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với tăng cường kiểm tra, giám sát; xác định rõ trách nhiệm của từng cấp, từng ngành, từng cơ sở đào tạo. Đổi mới phương thức quản lý theo hướng quản lý kết quả đầu ra, lấy việc làm, thu nhập và sinh kế bền vững của người học làm thước đo hiệu quả.

Thứ ba, đổi mới mạnh mẽ nội dung, phương thức đào tạo nghề theo hướng thực chất, sát nhu cầu thị trường lao động. Lựa chọn ngành, nghề đào tạo phù hợp với đặc thù của tỉnh miền núi, biên giới; ưu tiên các nghề gắn với nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, chế biến nông – lâm sản, dược liệu, chăn nuôi bản địa, du lịch cộng đồng, dịch vụ cửa khẩu, thủ công mỹ nghệ truyền thống. Đa dạng hóa hình thức đào tạo; mở rộng đào tạo nghề lưu động tại thôn, bản; tăng thời lượng thực hành, đào tạo ngắn hạn, “cầm tay chỉ việc”, giúp người học dễ tiếp thu, dễ áp dụng ngay vào sản xuất, kinh doanh tại địa phương.

Thứ tư, gắn đào tạo nghề với chuyển đổi số, phát triển kinh tế số và xã hội số khu vực nông thôn. Tích hợp kỹ năng số cơ bản và kỹ năng số theo nghề vào chương trình đào tạo; từng bước hình thành đội ngũ lao động nông thôn có khả năng ứng dụng công nghệ số trong sản xuất, kinh doanh, tiêu thụ sản phẩm, phát triển du lịch và dịch vụ. Ưu tiên đầu tư hạ tầng số, trang thiết bị dạy học hiện đại cho các cơ sở đào tạo, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số; góp phần xây dựng công dân số, xã hội học tập và nông thôn hiện đại, bền vững.

Thứ năm, đẩy mạnh liên kết đào tạo nghề gắn với giải quyết việc làm và chuyển dịch cơ cấu lao động. Tăng cường kết nối giữa cơ sở đào tạo với doanh nghiệp, hợp tác xã, cơ sở sản xuất trên địa bàn; khuyến khích doanh nghiệp tham gia sâu vào quá trình đào tạo từ xây dựng chương trình, tổ chức đào tạo đến tiếp nhận, sử dụng lao động. Thí điểm và nhân rộng các mô hình đào tạo theo đơn đặt hàng của doanh nghiệp, đào tạo kép, đào tạo tại doanh nghiệp, đào tạo theo địa chỉ sử dụng; qua đó nâng cao tỷ lệ người học có việc làm ổn định, đúng nghề sau đào tạo.

Thứ sáu, bảo đảm nguồn lực và điều kiện nâng cao chất lượng đào tạo nghề cho lao động nông thôn. Lồng ghép hiệu quả các nguồn lực từ ngân sách nhà nước, các chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026–2030 và các nguồn xã hội hóa để đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị đào tạo. Khuyến khích khu vực tư nhân, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tham gia phát triển cơ sở đào tạo nghề, nhất là các nghề phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn và phát triển ba trụ cột kinh tế của tỉnh: công nghiệp, nông nghiệp công nghệ cao và du lịch.

Thứ bảy, tăng cường kiểm tra, giám sát, đánh giá hiệu quả đào tạo nghề. Xây dựng hệ thống chỉ số đánh giá phù hợp với điều kiện vùng cao, vùng dân tộc thiểu số, trong đó chú trọng các tiêu chí về tỷ lệ có việc làm, mức thu nhập, hiệu quả sinh kế và khả năng duy trì việc làm sau đào tạo. Phát huy vai trò giám sát của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị – xã hội và cộng đồng dân cư; kịp thời biểu dương, nhân rộng các mô hình hiệu quả, đồng thời chấn chỉnh, xử lý nghiêm các biểu hiện hình thức, kém hiệu quả, gây lãng phí nguồn lực.

Có thể khẳng định, quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp nêu trên của tỉnh Lào Cai không chỉ là sự cụ thể hóa kịp thời, nghiêm túc chủ trương của Trung ương, mà còn thể hiện tầm nhìn chiến lược, cách tiếp cận thực tiễn, lấy người dân làm trung tâm. Với quyết tâm chính trị cao, sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị và sự đồng thuận của Nhân dân, công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn ở Lào Cai sẽ tạo chuyển biến rõ nét, trở thành động lực quan trọng thúc đẩy phát triển nông nghiệp, nông thôn nhanh và bền vững trong giai đoạn mới.