Nơi con sông Lô chảy vào Đất Tổ

Đình Cả - nơi giữ hồn của vùng đất Chí Đám, nơi dòng Lô giang chảy vào Đất Tổ.

Một dòng Lô oai hùng trong kháng chiến

Hơi nước từ mặt sông Lô lấp lánh, chúng tôi đứng trên triền đê nghe ông Đặng Thế Trường, 75 tuổi ở khu Đám - người con của vùng đất này kể chuyện. Giọng ông trầm xuống khi nhắc về con sông mẹ nuôi dưỡng bao thế hệ bằng tôm cá, bến nước, con đò. Nhưng dòng sông hiền hòa ấy cũng từng trở thành mồ chôn quân xâm lược trong chiến dịch Thu - Đông 1947 để lại trong sử sách dòng chữ “Sông Lô thiêng liêng, oai hùng”. Sử liệu còn khắc ghi: Ngày 24/10/1947, tại Chí Đám, pháo binh ta lần đầu tiên áp dụng chiến thuật “đặt gần, bắn thẳng”. Đoàn tàu 5 chiếc của thực dân Pháp được máy bay yểm trợ, từ Tuyên Quang xuôi xuống nhằm phối hợp với cánh quân từ Hà Nội lên. Đến ngã ba Chí Đám, chúng lọt vào trận địa phục kích của bộ đội và dân quân, du kích địa phương. Trong gần 6 giờ chiến đấu quyết liệt, pháo binh ta bắn chìm 2 tàu, bắn hỏng 2 tàu; diệt tại chỗ 350 tên địch, thu giữ nhiều vũ khí. Những trang sử hào hùng của Chí Đám còn ghi lại sáng kiến độc đáo của dân quân Chí Đám khi dùng 30 - 40 quả bưởi được xâu thành chùm để “giả thủy lôi”, thả trôi theo luồng nước dòng Lô khiến tàu địch hoảng sợ, đổi hướng để rơi đúng vào tầm ngắm pháo của quân ta. Chiến thắng Sông Lô không chỉ phá tan mũi tiến công quan trọng của Pháp mà còn mở màn cho thế phản công oanh liệt của quân dân Việt Bắc trong chiến dịch Thu - Đông 1947.

Hôm nay, nhìn xuống dòng Lô êm đềm trôi, chúng tôi ngỡ mình còn nghe dậy tiếng xung phong giữa những cột khói nghi binh, những tiếng mõ, tiếng kẻng, tiếng súng, pháo rung chuyển bờ bãi. Dòng nước lặng lẽ trôi như nghìn năm qua vẫn vậy. Nhưng nơi này đã có những đổi thay, hai bên là những vườn bưởi Sửu trĩu quả. Thứ quả từng hóa thân thành vũ khí, nay thành đặc sản vang danh.

Theo các cụ cao niên, nơi dòng Lô nhập vào Đất Tổ, chảy qua vùng đất Chí Đám chỉ khoảng 6 km nhưng đã tạo nên một vùng đất có lịch sử oai hùng trong kháng chiến và là một vùng đất cổ của đình, đền cùng những truyền tích thời Hùng Vương. Ở Chí Đám, nổi tiếng nhất có lẽ là Đình Cả - ngôi đình cổ thờ Thần tướng Cao Sơn Đại Vương, người phò giúp Vua Hùng thứ 18 chống giặc ngoại xâm. Đình đã được công nhận là di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh từ năm 1994. Ngoài Đình Cả, những lớp dày trầm tích lịch sử vẫn còn in dấu. Những mảnh gốm men ngọc, hoa nâu, hoa lam được tìm thấy ven bờ sông Lô là chứng tích của một trung tâm giao thương lớn. Bởi khi xưa, đây từng là nơi vị danh tướng Trần Nhật Duật tập hợp dân binh chống quân Mông Nguyên. Tất cả tạo nên một lớp văn hóa dày trầm tích, làm phong phú bản sắc của vùng đất nơi sông Lô chảy vào Đất Tổ.

Từ chiến địa đến miền quê trù phú

Theo đồng chí Lê Phi Sơn - Phó Chủ tịch UBND xã: Chí Đám hôm nay được thành lập trên cơ sở sáp nhập xã Chí Đám cũ và Hùng Xuyên. Không chỉ kế thừa truyền thống sản xuất nông nghiệp lâu đời, địa phương còn đẩy mạnh chuyển đổi cơ cấu kinh tế với nhiều dấu ấn nổi bật. Nằm giữa 2 con sông lớn là sông Lô và sông Chảy, đất đai màu mỡ, khí hậu ôn hòa, toàn xã hiện có hơn 543ha bưởi, trong đó bưởi đặc sản chiếm phần lớn. Trước và sau khi sáp nhập theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Chí Đám là vùng sản xuất bưởi lớn. Năm 2022, sản phẩm bưởi Chí Đám đạt chứng nhận sản phẩm OCOP 4 sao, giữ vững thương hiệu đặc sản của tỉnh Phú Thọ.

Cùng với đó, hệ thống giao thông phát triển mạnh với hàng chục km đường giao thông nông thôn được cứng hóa, kết nối thuận lợi với quốc lộ, tỉnh lộ, tạo điều kiện lưu thông nông - lâm sản. Lĩnh vực công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp của xã cũng đang trên đà phát triển với 1.188 cơ sở sản xuất kinh doanh, trong đó có 82 cơ sở chế biến gỗ ở làng nghề mộc Vân Du, tạo việc làm cho hơn 1.000 lao động địa phương. Chí Đám hiện đã đạt 19/19 tiêu chí nông thôn mới. Trong đó, xã Chí Đám cũ đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao. Tỉ lệ hộ nghèo giảm còn 3,84%, hộ cận nghèo 3,57%. 100% trường học đạt chuẩn quốc gia, an ninh nông thôn luôn ổn định. Những kết quả trên trở thành nền tảng vững chắc cho khát vọng mới trên vùng đất cũ Chí Đám. Đồng chí Lê Phi Sơn - Phó Chủ tịch UBND xã Chí Đám cho biết thêm: Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã lần thứ Nhất xác định nhiệm kỳ 2025 - 2030 sẽ tập trung thực hiện 2 khâu đột phá. Đó là phát triển nông nghiệp hàng hóa trọng điểm, tập trung vào nâng cao chất lượng cây bưởi đặc sản và đẩy mạnh đầu tư hạ tầng kinh tế xã hội với trọng tâm là giao thông nông thôn và hạ tầng phục vụ chuyển đổi số. Mục tiêu là giữ vững vị thế trung tâm sản xuất hàng hóa của vùng nói riêng và của tỉnh nói chung.

Bưởi Sửu đã góp phần làm nên tên tuổi của vùng Đất Tổ.

Hôm nay, đi giữa những vườn bưởi Sửu xanh mát, chúng tôi bắt gặp nụ cười rạng rỡ của người nông dân. Những trái bưởi căng mọng, sáng vàng dưới nắng. Đó vẫn là giống bưởi mà gần 80 năm trước dân quân Chí Đám dùng làm vũ khí đánh giặc. Từ một biểu tượng của chiến tranh Nhân dân, bưởi Chí Đám nay đã trở thành biểu tượng của sự trù phú bên dòng Lô giang. Từ trong gian khó, Chí Đám từng bước vươn lên trở thành vùng đất năng động, một miền quê đáng sống...