Khát vọng Việt Nam từ hành trình Đổi mới: Hội tụ sức mạnh cho hoài bão 2045

40 năm Đổi mới đã cởi trói tư duy, mở cửa nền kinh tế và đưa Việt Nam đến vị thế quốc tế chưa từng có. Hôm nay, đất nước đã tinh gọn bộ máy, điều chỉnh địa giới hành chính, thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp để mở rộng không gian phát triển và thúc đẩy những việc lớn, việc khó, việc phải làm khác.

Cuộc cải cách sâu rộng mới này đã hiện rõ kết quả bước đầu cùng không ít thách thức cần giải quyết. Nhưng dám nghĩ lớn, dám dấn thân, dám chịu trách nhiệm đang trở thành sợi chỉ đỏ hội tụ sức mạnh từ cơ sở đến tầm quốc gia để hiện thực khát vọng Việt Nam 2045.

Từ làng quê nhìn ra cuộc cải cách lớn

Khi Đại hội VI mở ra Đổi mới, ông Ngô Xuân Quang mới 17 tuổi, vừa học cấp ba vừa theo gia đình ra đồng ở vùng chiêm trũng Lý Nhân, tỉnh Hà Nam cũ.

“Lúc ấy làm ăn theo hợp tác xã bao cấp, chấm công điểm, thu nhập thấp lắm. Dân thì nghèo, lo ăn từng bữa, cán bộ cũng nghèo. Tôi sáng đi học phải nhịn ăn,” ông Ngô Xuân Quang nhớ lại.

Ruộng cấy tập trung, “cha chung không ai khóc” khiến hiệu quả sản xuất rất thấp. Năng suất lúa chỉ đạt 30-40kg thóc một sào, có năm chỉ làm được một vụ, khoa học kỹ thuật gần như vắng bóng.

Khoán 10 đến như một luồng gió mạnh. Ruộng giao về cho hộ dân, người dân tự quyết và chịu trách nhiệm. Cũng thửa ruộng ấy, nhưng cách làm khác hẳn. Giống lúa lai X1 được đưa vào, nâng năng suất lên hơn một tạ mỗi sào. “Bà con phấn khởi lắm, thi đua nhau làm. Hàng xóm thường hỏi nhau sao ruộng nhà này lại tốt hơn nhà kia,” ông Ngô Xuân Quang kể.

Từ đủ ăn đến khá lên, Đổi mới không chỉ làm no bụng mà thay đổi căn bản cách nghĩ, cách làm ở nông thôn. Hành trình ấy tiếp tục trong bối cảnh mới.

Ngày 1/7/2025, xã Nhân Hà được thành lập trên cơ sở sáp nhập ba xã Nhân Thịnh, Nhân Mỹ, Xuân Khê của huyện Lý Nhân cũ, trở thành một phần của tỉnh Ninh Bình.

Với ông Ngô Xuân Quang, nay là Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã, cuộc cải cách lớn này là đúng và cần thiết. “Ban đầu có khó khăn, nhưng đó là động lực để bứt phá. Bộ máy gọn hơn, quản lý sát hơn. Năm 2026, Nhân Hà định hướng quy hoạch khu chăn nuôi tập trung, đẩy mạnh mạ khay, phân vi sinh, sản xuất OCOP, hướng tới giá trị khoảng 150 triệu đồng mỗi hécta,” ông Ngô Xuân Quang cho hay.

Bà Trần Thị Hòa, người gắn bó với Hợp tác xã nông nghiệp Nhân Mỹ từ những năm 1970, càng hiểu rõ sự chuyển mình ấy. Thời bao cấp, hợp tác xã với hơn 2.000 xã viên, bộ máy cồng kềnh, hiệu quả thấp. Sau Khoán 10 và đặc biệt từ khi Luật Hợp tác xã 2012, rồi đến Luật Hợp tác xã 2023 có hiệu lực, bộ máy của Nhân Mỹ được tái cấu trúc gọn hơn, rõ trách nhiệm, vận hành gần với doanh nghiệp.

Năm 2017, Nhân Mỹ thí điểm drone (thiết bị bay không người lái) phun thuốc bảo vệ thực vật đã cho thấy hiệu quả về kinh tế, kỹ thuật. Chi phí và thời gian chỉ bằng khoảng một phần ba phun thủ công, trong khi phòng trừ sâu bệnh cao hơn.

“Drone khi bay thấp tạo gió làm tách hàng lúa, giúp thuốc phun thẳng vào gốc, làm lúa sạch bệnh hơn, rầy nâu giảm rõ. Nhân Mỹ đang triển khai đại trà việc này,” bà Trần Thị Hòa cho biết.

Hiện diện tích lúa của Nhân Mỹ giảm từ 500 xuống còn 400 hecta nhưng sản lượng lại tăng mạnh. Từ 80kg lên khoảng 200 kg trên một sào, giống tốt chiếm hơn 70% diện tích, giá thóc cao, đời sống xã viên cải thiện rõ rệt.

Không chỉ nông nghiệp, khu vực doanh nghiệp tư nhân ở Nhân Hà cũng cho thấy sức bật của Đổi mới. Công ty cổ phần sản xuất vật liệu xây dựng Lý Nhân, thành lập từ năm 1971, chỉ thực sự đổi thay khi mạnh dạn đầu tư công nghệ tuynel hiện đại.

Sau khó khăn vì đại dịch, năm ngoái sản lượng phục hồi đạt khoảng 6 triệu viên gạch, bằng 80% công suất. Doanh nghiệp đã đầu tư hơn 23 tỷ đồng vào dây chuyền tự động, năm nay sẽ mở rộng sang gạch không nung.

Câu chuyện ấy nối dài ra Thủ đô, nơi xã Thường Tín mới được hình thành từ 1/7/2025. Tại cửa ngõ phía Nam thành phố, Hợp tác xã nông nghiệp Nhị Khê là một điểm sáng của nông thôn mới kiểu mẫu ven đô.

Hơn 1.000 thành viên của Nhị Khê đang tham gia sản xuất các giống lúa chất lượng cao gắn với chuỗi tiêu thụ bền vững.

Nhưng Thường Tín không chỉ làm lúa. Từ các vùng rau quả, lúa chất lượng cao, chăn nuôi tập trung đến các sản phẩm OCOP tiêu biểu, địa phương đang chuyển mình cùng hướng đi “nông nghiệp xanh-nông sản sạch,” từng bước khép kín chuỗi giá trị, bảo đảm an toàn thực phẩm, nâng cao thu nhập và khẳng định thương hiệu nông sản Thủ đô.

Đó là một diện mạo nông thôn mới khác hẳn trước: Xanh, số hóa và có giá trị gia tăng cao.

Để sức mạnh chuyển hóa thành hành động

Nhìn nhận những đổi thay ấy, Tiến sỹ kinh tế Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương cho rằng thành quả Đổi mới rất lớn. 40 năm trước, chúng ta đặt mục tiêu rất khiêm tốn như có 21 triệu tấn gạo, 1 triệu tấn thủy sản, nửa triệu hécta cao su, 500 triệu ruble/đôla xuất khẩu.

Những con số ấy phản ánh đúng tư duy chính sách thời kỳ Đổi mới là tập trung vào việc làm được ngay, tháo gỡ điểm nghẽn cấp bách là lạm phát và bao cấp.

Trong cảnh gần như tay trắng, đặt mục tiêu quá lớn sẽ không ai tin, không ai dám làm. Nhưng tác động đã vượt xa dự kiến. Khoán 10 là minh chứng rõ nhất, chỉ sau một năm, Việt Nam từ thiếu lương thực triền miên đã có 1 triệu tấn xuất khẩu.

Hôm nay, Việt Nam có cơ hội bứt phá, nhưng điều quyết định là nói đi đôi với làm và có kết quả đo đếm được. Năm 1996, đặt ra mục tiêu phải có 1 triệu doanh nghiệp vào năm 2000, song đến nay cả nước mới chạm mốc ấy.

Bài học này nhắc lại chúng ta, khát vọng chỉ thành sức mạnh khi chuyển hóa thành hành động và thực thi đến cùng. “Việt Nam đã hết dư địa tăng trưởng theo chiều rộng. Con đường phía trước phải dựa vào năng suất, hiệu quả, năng lực cạnh tranh. Nhà nước đóng vai trò kiến tạo để thị trường vận hành đúng quy luật, tạo không gian đổi mới sáng tạo và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ,” Tiến sỹ Nguyễn Đình Cung nhấn mạnh.

Đời sống hôm nay cũng đang chứng minh yêu cầu đó. Các nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị ban hành từ cuối năm 2024 đến đầu năm 2026 đã hình thành một chỉnh thể: Đặt con người ở trung tâm, khoa học công nghệ là đột phá hàng đầu, kinh tế tư nhân là động lực quan trọng, kinh tế Nhà nước giữ vai trò “kiến trúc sư” dẫn dắt.

Tất cả đã tạo khung khổ cho một giai đoạn phát triển mới.Yêu cầu tiếp tục đổi mới để đất nước tiến lên mạnh mẽ hơn đang đòi hỏi không chỉ thiết kế chính sách mà phải thực thi hành động.

Tổng Bí thư Tô Lâm đã chỉ rõ Việt Nam có quyền tự hào về thành quả của 40 năm Đổi mới, nhưng điều quan trọng hơn là phải tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh; từ bỏ tư duy “không quản được thì cấm”; bảo vệ quyền tài sản, quyền tự do kinh doanh. Phải đặt nâng cao năng suất, chất lượng nguồn nhân lực, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo vào trung tâm chiến lược phát triển, coi đây là động lực tăng trưởng mới và là nhân tố để làm mới các động lực tăng trưởng truyền thống.

40 năm Đổi mới đã đi qua. Từ những ước mơ rất nhỏ, hôm nay đất nước bước vào các động lực tăng trưởng mới với trí tuệ nhân tạo, nông nghiệp công nghệ cao, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh.

Chặng đường sánh vai các cường quốc còn nhiều việc khó, nhưng tín hiệu mới đang mở ra. Từ làng quê tới đô thị, từ những con người bình dị, khát vọng 2045 hoàn toàn có cơ sở thành hiện thực./.