Nỗ lực vượt khó

leftcenterrightdel
 Đào tạo nghề cơ điện cho sinh viên tại Trường Cao đẳng Lào Cai.

Theo số liệu thống kê, trong điều kiện thực tế tại thời điểm mới tái lập (năm 1991), Lào Cai có trên 80% lao động sống ở khu vực nông thôn, phần lớn số lao động này chưa qua đào tạo nghề nên khó thích ứng với khu vực thành thị. Ngay sau khi tái lập tỉnh, Đảng bộ và chính quyền tỉnh Lào Cai luôn xác định công tác giải quyết việc làm là nhiệm vụ chính trị vừa cấp bách, vừa lâu dài và là động lực cơ bản để đẩy mạnh phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương. Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Lào Cai lần thứ XI (năm 1996) nêu rõ phương hướng giải quyết việc làm đến năm 2000, đó là khuyến khích mọi thành phần kinh tế, mọi người, tăng cường đầu tư mở mang ngành nghề, tạo nhiều việc làm cho người lao động, tạo cơ sở sản xuất thu hút nhiều lao động, thực hiện tốt chương trình giải quyết việc làm, xóa đói giảm nghèo trên địa bàn.

Theo đó, Lào Cai đã tập trung vào khu vực nông thôn với chính sách điều động sắp xếp dân cư hợp lý trên địa bàn từng xã, huyện để tăng giải quyết việc làm tại chỗ, thu hút lao động tại chỗ ở nông thôn vào thâm canh nông nghiệp, phát triển chăn nuôi xuất khẩu, mở rộng ngành nghề; giúp thanh niên về vốn, tay nghề. Cụ thể, tỉnh Lào Cai đã khuyến khích phát triển kinh tế trang trại, tiểu thủ công nghiệp, dịch vụ nông thôn, nhất là các ngành nghề thủ công truyền thống để giải quyết việc làm cho hàng nghìn lao động tại chỗ. Bên cạnh đó, tỉnh đã lồng ghép các chương trình, dự án được Trung ương đầu tư, triển khai tại địa phương để tạo thêm nhiều việc làm cho lao động, tăng thời gian sử dụng lao động ở nông thôn.

Trong thời gian đầu vừa mới tái lập, Lào Cai đã chỉ đạo làm tốt việc điều tra lao động, việc làm và xây dựng chương trình việc làm trên phạm vi toàn tỉnh, xây dựng đề án quy hoạch mạng lưới cơ sở dạy nghề và kế hoạch đào tạo nghề đến năm 2000 và những năm tiếp theo. Trong 10 năm đầu tái lập, Lào Cai tiến hành đào tạo nghề cho người lao động dưới các hình thức khác nhau, chủ yếu đào tạo tại Trường công nhân kỹ thuật cho các lĩnh vực điện, lắp ráp, cơ khí, khai khoáng. Giai đoạn 1996 - 2000, tỉnh đã đào tạo được 19.500 lao động; bình quân giai đoạn này mỗi năm đào tạo được 3.900 lao động. Công tác dạy nghề cùng với các loại hình đào tạo khác đã góp phần nâng tỷ lệ qua đào tạo đến năm 2001 đạt khoảng 13,97%, trong đó đào tạo nghề đạt 9,13%.

Việc thực hiện các chính sách và chương trình giải quyết việc làm trong giai đoạn này đã đem lại kết quả đáng khích lệ, góp phần xóa đói giảm nghèo và ổn định đời sống nhân dân trên địa bàn. Theo số liệu thống kê, dân số toàn tỉnh năm 1995 có 550 nghìn người; đến năm 1996, tỉnh Lào Cai đã giải quyết việc làm cho trên 287,6 nghìn lao động, năm 2000 con số ngày là 304,5 nghìn lao động. Trong giai đoạn 1996 – 2000, bình quân mỗi năm giải quyết việc làm mới cho hơn 4 nghìn lao động; trong đó các doanh nghiệp nhà nước đảm bảo việc làm thường xuyên bình quân từ 6 - 7 nghìn lao động, thêm vào đó sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế thúc đẩy các ngành công nghiệp, xây dựng, thương mại du lịch bắt đầu phát triển nên khối doanh nghiệp tư nhân được hình thành và mỗi năm tạo thêm việc làm cho khoảng 3 nghìn lao động. Thời gian lao động ở nông thôn ngày càng tăng lên, năm 2000 đạt 78,3%; nhờ vậy tỷ lệ thất nghiệp chung của toàn tỉnh Lào Cai thấp, chỉ tính riêng khu vực thành thị tỷ lệ thất nghiệp bình quân giai đoạn 1996 - 2000 là 3%/năm.

Đào tạo nghề gắn nhu cầu của xã hội

Đào tạo nghề gắn với giải quyết việc làm và nhu cầu của xã hội nhằm tạo động lực phát triển kinh tế ở địa phương là chủ trương xuyên suốt được các cấp ủy, chính quyền tỉnh Lào Cai quan tâm đẩy mạnh thực hiện trong giai đoạn 2001-2020.  Bởi vậy, tỉnh Lào Cai luôn xác định đào tạo nghề là mục tiêu quan trọng, thể hiện rõ trong Nghị quyết của các kỳ đại hội của Đảng bộ tỉnh từ Đại hội Đảng bộ tỉnh Lào Cai lần thứ XII giai đoạn 2000 - 2005 đến Đại hội Đảng bộ tỉnh Lào Cai lần thứ XV giai đoạn 2015 – 2020. Từ những định hướng đó, công tác đào tạo nghề trên địa bàn tỉnh đã đạt được nhiều kết quả quan trọng sau mỗi giai đoạn phát triển của tỉnh, đóng góp chung vào sự phát triển kinh tế, văn hóa - xã hội ở địa phương.

Giai đoạn 2001-2010, thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Lào Cai lần thứ XII, được cụ thể hoá bằng 7 chương trình trọng tâm, 29 đề án của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Lào Cai; công tác đào tạo nghề tiếp tục có những đổi mới và đạt nhiều kết quả. Lào Cai đã xây dựng đề án về tổ chức dạy nghề gắn với giải quyết việc làm cho lao động của tỉnh. Hệ thống cơ sở dạy nghề được thành lập theo quy hoạch, từng bước đáp ứng nhu cầu học nghề của nhân dân. Quy mô đào tạo, lĩnh vực ngành, nghề đào tạo được mở rộng, hằng năm chỉ tiêu kế hoạch đào tạo đều đạt và vượt kế hoạch. Các ngành, các địa phương đã quan tâm tăng cường phối hợp xây dựng kế hoạch đào tạo nghề hằng năm phù hợp với nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

Toàn tỉnh đã hình thành mạng lưới dạy nghề, trong đó thành lập mới 8 trung tâm dạy nghề công lập, 1 trung tâm dạy nghề tư thục, nâng tổng số cơ sở dạy nghề trên địa bàn tỉnh từ 11 cơ sở (năm 2005) lên 19 cơ sở (năm 2010). Ngoài ra, còn có trên 20 cơ sở, HTX, hộ gia đình thực hiện dạy và kèm cặp nghề, đạt 150% so mục tiêu của giai đoạn. Ngoài ra, thực hiện chủ trương xã hội hoá công tác dạy nghề, giai đoạn này có nhiều doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế chủ động đầu tư kinh phí tổ chức đào tạo nghề cho người lao động làm việc tại đơn vị mình. Điển hình như Công ty TMTH Tiến Thành cấp kinh phí đào tạo công nhân vận hành thủy điện, sửa chữa xe máy; Công ty Cổ phần Đầu tư và Phát triển Sơn Vũ đào tạo lao động (chủ yếu là người dân tộc thiểu số) vùng giải phóng xây dựng Nhà máy Thuỷ điện Mường Hum…Điều này chứng minh doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh đã nhận thức được tầm quan trọng của công tác đào tạo nghề cho người lao động.

Giai đoạn này, Lào Cai đã đào tạo, bồi dưỡng cho gần 80 nghìn lao động. Với kết quả này đã nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo nghề của tỉnh từ 8,09% (năm 2001) lên trên 27% (năm 2010), tạo sự chuyển biến một bước về chất lượng lao động, đáp ứng nhu cầu lao động trong một số ngành, lĩnh vực sản xuất.

Theo Sở Lao động, Thương binh và Xã hội tỉnh, bước sang giai đoạn 2011 – 2020, Lào Cai đã thực hiện tốt mô hình liên kết 3 Nhà: Nhà nước - Nhà trường và Nhà doanh nghiệp; tăng cường công tác liên doanh, liên kết đào tạo theo đơn đặt hàng của các doanh nghiệp, nhà máy, xí nghiệp, các cơ sở sản xuất kinh doanh đóng trên địa bàn. Công tác hướng nghiệp, tư vấn, hỗ trợ giải quyết việc làm, nhất là ở nông thôn và vùng khó khăn được đẩy mạnh, từng bước thay đổi tư duy, nhận thức của gia đình, xã hội về hướng nghiệp học nghề. Chuyển hướng đào tạo từ cung sang cầu thị trường lao động. Xây dựng mối quan hệ cung cầu lao động giữa cơ sở đào tạo nghề và doanh nghiệp, giữa lao động địa phương thực hiện chương trình dự án giảm nghèo và tổ chức sử dụng lao động.

Theo thống kê, trong 10 năm (2011-2020), toàn tỉnh đã tổ chức, tuyển sinh và đào tạo và bồi dưỡng nghề cho hơn 145 nghìn người, đạt và vượt mục tiêu kế hoạch đề ra. Toàn tỉnh đã tạo việc làm tăng thêm cho trên 132 nghìn lao động; trong đó lao động là người dân tộc thiểu số được tạo việc làm mới chiếm gần 50% trên tổng số lao động được tạo việc làm mới. Đến năm 2020, tỷ lệ lao động có việc làm sau đào tạo đạt trên 75%; tỷ lệ lao động qua đào tạo nghề trên địa bàn tỉnh tăng từ 27,8% năm 2010, lên 56,8% năm 2020. Tỷ lệ lao động qua đào tạo của tỉnh cao hơn so với một số tỉnh miền núi phía Bắc như: Lạng Sơn, Bắc Kạn (40%); Sơn La (49,5%); Lai Châu (50 %),... Qua đó, góp phần nâng hạng chỉ số PCI của tỉnh đứng thứ 2 trong các tỉnh miền núi phía Bắc, đứng thứ 16 cả nước (tăng 9 bậc so với năm 2019).

Từ những kết quả đạt được, tỉnh Lào Cai đã rút ra những bài học kinh nghiệm trong công tác đào tạo nghề. Đó là, để thực hiện hiệu quả đổi mới, nâng cao chất lượng đào tạo nghề, giải quyết việc làm, chính quyền địa phương cần quan tâm, đẩy mạnh tuyên truyền giúp người dân nhận thức được đầy đủ các chính sách về học nghề và tham gia học nghề. Quy hoạch, xây dựng kế hoạch đào tạo nghề đồng bộ từ cấp tỉnh đến cấp cơ sở để có sự phối hợp, kết hợp chặt chẽ trong triển khai thực hiện. Đầu tư về cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy nghề; đào tạo nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên, đổi mới giáo trình dạy nghề theo kịp sự phát triển của thị trường lao động; quản lý và thường xuyên đánh giá chất lượng chỉ tiêu đào tạo và liên kết đào tạo. Tăng cường cơ chế, chính sách cũng như tuyên truyền nâng cao nhận thức để con, em đồng bào dân tộc thiểu số tích cực tham gia học nghề. UBND các huyện, thành phố, thị xã, các sở, ngành xây dựng chiến lược, kế hoạch dài hạn và hằng năm về đào tạo nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; đồng thời dự báo, xác định được ngành nghề, cơ cấu và lộ trình đào tạo, từ đó cân đối nguồn nhân lực cho phát triển. Các cơ sở dạy nghề trong tỉnh có chiến lược dài hơi trong việc tạo uy tín và thương hiệu để thu hút học sinh học nghề.

Cho đến nay, công tác đào công tác đào tạo nghề và giải quyết việc làm là một trong những nội dung luôn được tỉnh Lào Cai chú trọng, Văn kiện Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVI, nhiệm kỳ 2020-2025 xác định: “Đào tạo nghề hướng tới nhu cầu xã hội, huy động sự tham gia của doanh nghiệp trong đào tạo nghề, gắn đào tạo với nhu cầu sử dụng lao động của các doanh nghiệp trong và ngoài tỉnh. Chuyển dịch cơ cấu đào tạo các trường chuyên nghiệp theo hướng phù hợp với mục tiêu chuyển dịch cơ cấu kinh tế của tỉnh, đa dạng hóa hình thức đào tạo, tăng nhanh tỷ lệ lao động qua đào tạo...”. Do đó, trong giai đoạn này, Lào Cai tiếp tục quán triệt và quyết liệt triển khai các chủ trương từ Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh vào thực tiễn cuộc sống, tạo sự chuyển biến mạnh mẽ, thực chất trong lĩnh vực đào tạo nghề và giải quyết việc làm. Có như vậy mới góp phần làm cho nguồn nhân lực phát huy được sức mạnh, xây dựng đất nước, quê hương./.

Bài, ảnh: Hồng Minh