Dự báo Chính sách thương mại EU năm 2026: Giảm rủi ro, đa dạng hóa đối tác và gia tăng bảo hộ nội địa

Giảm rủi ro chuỗi cung ứng

Theo phân tích chính sách thương mại EU công bố ngày 07 tháng 01 năm 2026, Liên minh châu Âu tiếp tục theo đuổi chiến lược “giảm rủi ro” (de-risking) nhằm hạn chế sự phụ thuộc vào các đối tác thương mại lớn, đặc biệt là Trung Quốc và Hoa Kỳ. Tuy nhiên, những nỗ lực này vẫn gặp nhiều trở ngại khi hai đối tác trên tiếp tục gây xáo trộn thương mại của EU. Trung Quốc vẫn là mục tiêu chính của các biện pháp phòng vệ thương mại của EU, trong bối cảnh thâm hụt thương mại của EU với Trung Quốc đã vượt 300 tỷ EUR vào năm 2024. Trung Quốc dự báo sẽ tiếp tục sử dụng các công cụ như kiểm soát xuất khẩu đất hiếm và chip để gây sức ép thương mại, trong khi EU nhiều khả năng vẫn phải xử lý các tranh chấp thông qua các thỏa thuận giá riêng lẻ với từng doanh nghiệp Trung Quốc.

Quan hệ thương mại giữa EU – Hoa Kỳ

Ở chiều ngược lại, quan hệ thương mại EU–Hoa Kỳ vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro dù hai bên đã đạt được tuyên bố chung vào tháng 8/2025. Theo thỏa thuận này, xuất khẩu của EU sang Mỹ bị áp trần thuế 15%, trong khi EU cam kết xóa bỏ thuế đối với toàn bộ hàng công nghiệp của Mỹ và mở hạn ngạch thuế quan đối với một số sản phẩm nông nghiệp, thủy sản. Tuy nhiên, Hoa Kỳ đã mở rộng danh sách hàng hóa phái sinh áp thuế Mục 232 đối với sản phẩm thép và nhôm lên đến 50%, làm suy giảm lợi ích của EU. Việc EU triển khai các cam kết lập pháp được dự báo sẽ kéo dài sang năm 2026, trong khi nguy cơ Hoa Kỳ gia tăng sức ép hoặc đưa ra các biện pháp thuế mới vẫn hiện hữu nếu tiến trình bị đình trệ hoặc nội dung thỏa thuận bị điều chỉnh.

Khối Mercosur: Thời điểm quyết định trong năm 2026

Trong nỗ lực đa dạng hóa quan hệ thương mại và giảm phụ thuộc vào Trung Quốc và Hoa Kỳ, Hiệp định thương mại tự do EU–Mercosur được coi là một trong những ưu tiên chiến lược lớn nhất của EU trong năm 2026. Tuy nhiên, tiến trình ký kết và phê chuẩn hiệp định này đang đứng trước nhiều thách thức đáng kể về mặt chính trị nội khối. Dù EU có thể đạt được đồng thuận ở cấp đại sứ để ký hiệp định trong thời gian ngắn, quá trình phê chuẩn tại EU được dự báo sẽ đặc biệt phức tạp và có nguy cơ kéo dài đến sát thời hạn.

Một số quốc gia thành viên, đặc biệt là Italy, Pháp và Ba Lan, đã bày tỏ quan ngại sâu sắc về tác động của hiệp định đối với ngành nông nghiệp trong nước, nhất là trước áp lực ngày càng lớn từ cộng đồng nông dân. Ý từng đóng vai trò then chốt trong việc trì hoãn ký kết hiệp định trước kỳ nghỉ cuối năm 2025, đồng thời gắn điều kiện ủng hộ với việc EU phải tăng cường hỗ trợ tài chính cho nông dân. Dù quốc gia này có khả năng thay đổi lập trường sau khi Ủy ban châu Âu cam kết đẩy nhanh giải ngân cho nông nghiệp, sự phản đối từ Pháp và Ba Lan vẫn được xem là rào cản lớn, trong khi Ireland cũng chưa thể hiện lập trường rõ ràng.

Ngay cả trong trường hợp hiệp định được ký kết, giai đoạn phê chuẩn vẫn tiềm ẩn nhiều bất ổn. Về mặt thủ tục, các điều khoản thương mại của hiệp định chỉ cần được thông qua theo đa số đủ điều kiện tại Hội đồng EU và đa số tại Nghị viện châu Âu, song trên thực tế, sự chia rẽ chính trị trong cả hai thể chế có thể khiến tiến trình này trở nên căng thẳng và khó đoán định. Với việc một số nghị sĩ và chính phủ vẫn lo ngại về cạnh tranh nông sản, tiêu chuẩn môi trường và tác động xã hội, quá trình phê chuẩn hiệp định EU–Mercosur có nguy cơ kéo dài và trở thành một phép thử lớn đối với tham vọng đa dạng hóa thương mại của EU trong năm 2026.

Ấn Độ: Khả năng đạt thỏa thuận trong ngắn hạn

Đàm phán thương mại EU–Ấn Độ đang bước vào giai đoạn cuối và có thể đạt được kết quả trong thời gian tới. Tuy nhiên, để tạo điều kiện hoàn tất đàm phán, EU đã phải thu hẹp phạm vi hiệp định, loại bỏ một số nội dung như doanh nghiệp nhà nước, năng lượng và nguyên liệu thô. Việc đạt được thỏa thuận vẫn chưa chắc chắn, phản ánh những khác biệt căn bản trong cách tiếp cận đàm phán thương mại giữa EU và các nền kinh tế châu Á.

Australia và Đông Nam Á: Tiến triển thận trọng

Đàm phán hiệp định thương mại giữa EU và Australia hiện vẫn trong trạng thái gián đoạn, sau khi không đạt được đồng thuận về tiếp cận thị trường nông nghiệp, đặc biệt là đối với sản phẩm thịt bò. Dù hai bên đã nối lại tiếp xúc ở cấp cao trong thời gian qua, Australia hiện không còn là ưu tiên hàng đầu trong chương trình nghị sự thương mại của EU. Trong bối cảnh EU đồng thời theo đuổi các thỏa thuận với Mercosur và Ấn Độ, khả năng nối lại đàm phán với Australia được đánh giá là phụ thuộc lớn vào mức độ nhượng bộ của các bên, nhất là trong lĩnh vực nông nghiệp. Trong khi đó, EU dự kiến ký kết hiệp định với Indonesia và thúc đẩy đàm phán với Thái Lan, Philippines và Malaysia, dù các hiệp định này vẫn đối mặt với rủi ro kéo dài do các vấn đề về phát triển bền vững và quy định môi trường, đặc biệt là quy định chống phá rừng của EU.

Chính sách công nghiệp: Gia tăng bảo hộ nội địa

Song song với đa dạng hóa thương mại, EU ngày càng nhấn mạnh chính sách công nghiệp và bảo hộ nội địa. Ủy ban châu Âu dự kiến công bố các đề xuất trong khuôn khổ Industrial Accelerator Act, nhằm ưu tiên doanh nghiệp EU trong mua sắm công và áp dụng yêu cầu hàm lượng nội địa đối với một số khoản đầu tư. Đồng thời, EU cũng sẽ tập trung hoàn tất các quy định lập pháp nhằm tăng thuế tự vệ thép lên mức 50% đối với hầu hết các đối tác thương mại ngoài Khu vực Kinh tế châu Âu, đồng thời giảm mạnh hạn ngạch nhập khẩu miễn thuế xuống còn 18,3 triệu tấn mỗi năm. Theo đó, các quốc gia thành viên cần thông qua ủy quyền cho Ủy ban châu Âu đàm phán lại các hạn ngạch thép theo từng nước xuất khẩu trong khuôn khổ WTO. Các quy định này dự kiến phải hoàn tất trước tháng 6/2026, thời điểm biện pháp tự vệ thép hiện hành hết hiệu lực, để tránh khoảng trống pháp lý.

Triển vọng chung

Tổng thể, chính sách thương mại EU năm 2026 phản ánh sự kết hợp ngày càng rõ nét giữa mở cửa có chọn lọc, đa dạng hóa đối tác và gia tăng sử dụng các công cụ phòng vệ thương mại nhằm bảo vệ ngành sản xuất nội địa. Dù EU có đầy đủ công cụ để thúc đẩy chiến lược đa dạng hóa thương mại, mức độ thành công trong năm 2026 sẽ phụ thuộc lớn vào khả năng đạt được đồng thuận nội khối và cân bằng giữa các mục tiêu kinh tế, chính trị và xã hội.