Kết nối thị trường, mở lối tiêu thụ nông sản vùng dân tộc thiểu số Lạng Sơn

Từ vườn na trên núi đá đến hành trình tìm đầu ra

Ở những vùng núi đá của Lạng Sơn, cây na từ lâu đã gắn bó với đời sống sản xuất của người dân, trong đó có đông đảo đồng bào dân tộc thiểu số. Để có được những quả na đến tay người tiêu dùng, người trồng phải vượt qua không ít vất vả, từ việc leo núi chăm sóc, thu hoạch đến vận chuyển sản phẩm xuống chân núi. Thế nhưng, khó khăn không chỉ nằm ở khâu sản xuất mà còn ở việc tìm kiếm thị trường, tổ chức tiêu thụ và nâng cao giá trị nông sản.

Thực tế tại Hợp tác xã (HTX) Nông nghiệp Xanh Hữu Lũng cho thấy, dù sở hữu sản phẩm đặc sản có chất lượng và lợi thế riêng, việc đưa nông sản đến những thị trường xa vẫn là bài toán không đơn giản. Với đặc tính nhanh chín, thời gian bảo quản ngắn, quả na đòi hỏi phải được thu hoạch, tập kết và vận chuyển nhanh chóng. Trong khi đó, điều kiện kho bãi, bao bì, nhận diện thương hiệu và khả năng tiếp cận các hệ thống phân phối hiện đại của người sản xuất còn hạn chế.

Na là sản phẩm tiêu biểu của vùng dân tộc thiểu số Lạng Sơn

Ông Lê Đức Hải, Giám đốc HTX Nông nghiệp Xanh Hữu Lũng cho biết, HTX tập trung phát triển các giống na đặc sản theo hướng xanh, sạch, hữu cơ, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng về chất lượng và an toàn sản phẩm. Đáng chú ý, vùng trồng của HTX nằm trên địa hình núi đá vôi, nơi cây na được trồng cả ở đất bằng và trên núi. Khi thu hoạch, người dân phải sử dụng hệ thống dây tời tự chế để đưa sản phẩm từ trên cao xuống.

Theo ông Hải, mỗi hộ thành viên HTX vào mùa vụ có thể thu hoạch từ 5-7 tạ đến 1-2 tấn na mỗi ngày. Sản lượng lớn nhưng điều kiện tập kết còn phân tán, mỗi gia đình phải tận dụng sân nhà hoặc dựng nhà lều để thương lái đến thu mua, đóng hàng tại chỗ. HTX mong muốn có một khu vực tập kết rộng rãi, thuận tiện hơn để việc thu mua, phân loại và vận chuyển được tổ chức hiệu quả.

Một trong những khó khăn lớn nhất là đặc tính bảo quản của sản phẩm. Ông Hải chia sẻ: “Kênh tiêu thụ chính của chúng tôi là thương lái ở những nơi khác đến, đóng trực tiếp hàng của bà con nông dân tại vườn, vì sản phẩm na đặc sản của chúng tôi có một hạn chế là thời gian bảo quản chỉ được trong 1 tuần, không để lâu được”.

Điều này khiến việc mở rộng thị trường phải gắn chặt với khả năng tổ chức thu mua, vận chuyển và tiêu thụ nhanh. Nếu chỉ dựa vào thương lái và các kênh bán lẻ nhỏ lẻ, sản phẩm sẽ khó hình thành đầu ra ổn định, nhất là khi sản lượng thu hoạch tăng cao trong thời gian ngắn.

Nhận diện rõ những hạn chế đó, HTX đang từng bước thay đổi phương thức sản xuất và kinh doanh. Bên cạnh việc nâng cao chất lượng, HTX chú trọng minh bạch thông tin về nguồn gốc, quy trình canh tác và chất lượng sản phẩm. Trong sản xuất, HTX thử nghiệm phương pháp để cỏ nuôi đất, tận dụng thảm thực vật làm nguồn hữu cơ, giúp cây trồng phát triển gần gũi hơn với tự nhiên.

Ông Hải cho biết, HTX đang kiên trì áp dụng phương pháp này trong những năm gần đây. “Chúng tôi đang làm và thấy có những kết quả mà có những người đến thăm vườn có thể thấy chúng tôi để cỏ trong gốc cây tương đối sạch sẽ, có đủ độ thông thoáng, bên ngoài thì chúng tôi để rậm đến mức có thể ra hoa kết quả, nếu cắt xuống thì bản thân những loại cây cỏ này sẽ trở thành chất hữu cơ nuôi cây rất tốt”.

Đáng chú ý, việc minh bạch quá trình sản xuất thông qua hình ảnh, video và kết nối trực tiếp với khách hàng đang tạo ra những thay đổi trong cách tiêu thụ. Theo ông Hải, có những khách hàng từng đến thăm vườn, sau đó đặt mua na làm quà và yêu cầu HTX lựa chọn đúng sản phẩm từ những khu vườn đã được giới thiệu, quay video trực tiếp qua Zalo.

Câu chuyện ấy cho thấy, niềm tin của người tiêu dùng ngày càng trở thành yếu tố quan trọng đối với nông sản địa phương. Sản phẩm không chỉ cần ngon, sạch mà còn phải có khả năng chứng minh chất lượng, nguồn gốc và tạo được dấu ấn riêng. Với những quả na được vận chuyển bằng dây tời từ đỉnh núi xuống, chính quá trình lao động đặc biệt của người nông dân cũng có thể trở thành câu chuyện hấp dẫn để quảng bá sản phẩm.

Mở rộng kênh phân phối, nâng giá trị nông sản miền núi

Quảng bá na Lạng Sơn tại Hà Nội

Từ thực tiễn sản xuất, HTX Nông nghiệp Xanh Hữu Lũng đang chủ động mở rộng phương thức tiếp cận thị trường. Bên cạnh thương lái và các kênh bán hàng truyền thống, HTX sử dụng Zalo, Facebook, các nền tảng thương mại điện tử để quảng bá, giới thiệu và bán sản phẩm. Tháng 7 vừa qua, với sự hỗ trợ của Sở Công Thương Lạng Sơn, HTX đã có gian hàng số trên TikTok Shop, mở thêm cơ hội tiếp cận người tiêu dùng ở những địa bàn xa.

Ông Lê Đức Hải cho biết, HTX còn sử dụng các hình thức giới thiệu trực tiếp, tặng móc khóa, card điện thoại và tờ rơi để tăng khả năng nhận diện. Mục tiêu là giúp khách hàng không chỉ biết đến quả na đặc sản mà còn nhận diện được sản phẩm của chính HTX, từ đó hình thành tệp khách hàng ổn định.

Tuy nhiên, theo ông Hải, việc quảng bá trên các nền tảng trực tuyến mới là một phần của quá trình mở rộng thị trường. Để sản phẩm có thể đi vào siêu thị, chuỗi cửa hàng thực phẩm sạch và các hệ thống phân phối hiện đại, HTX cần hoàn thiện các điều kiện về pháp lý, truy xuất nguồn gốc, bao bì và thương hiệu.

“Chúng tôi mong muốn có được chứng nhận OCOP, có QR rõ ràng thì từ đó chúng tôi sẽ nghiên cứu bao bì sản phẩm cho phù hợp, có nhận diện rõ ràng thì việc tiêu thụ sẽ dễ dàng hơn”, ông Hải chia sẻ.

Theo Giám đốc HTX Nông nghiệp Xanh Hữu Lũng, trước mắt, HTX hướng đến ba kênh tiêu thụ chính: phát triển sản phẩm làm quà tặng với bao bì đẹp mắt; kết nối các siêu thị, chuỗi hoa quả sạch; đồng thời duy trì hệ thống thu mua tại vườn thông qua thương lái và các kho tiêu thụ. Cùng với đó là nhu cầu được hỗ trợ về khoa học kỹ thuật, hoàn thiện bộ nhận diện, tem, mã QR và nâng cao năng lực tổ chức sản xuất.

Việc mở rộng đầu ra cho nông sản vùng dân tộc thiểu số là vấn đề được tỉnh Lạng Sơn quan tâm

Không chỉ riêng HTX Nông nghiệp Xanh Hữu Lũng, việc mở rộng đầu ra cho nông sản vùng dân tộc thiểu số là vấn đề được tỉnh Lạng Sơn quan tâm. Theo ông Bùi Quốc Khánh, Giám đốc Sở Công Thương Lạng Sơn, địa phương hiện có nhiều nông sản đặc trưng, sản phẩm có chất lượng và giá trị riêng cần được quảng bá rộng rãi hơn.

Tham gia Chương trình “Sức sống hàng Việt” số 10 với chủ đề “Lạng Sơn Corner”, diễn ra từ ngày 31/7 đến 2/8 tại Không gian 62 Tràng Tiền (Hà Nội), tỉnh Lạng Sơn đã giới thiệu nhiều nông sản, đặc sản tiêu biểu đến người tiêu dùng Thủ đô. Theo ông Khánh, chương trình do Bộ Công Thương tổ chức là hoạt động thiết thực, tạo cơ hội để các địa phương quảng bá sản phẩm và thúc đẩy tiêu thụ nông sản.

Ông Bùi Quốc Khánh nhấn mạnh: “Chúng tôi mong muốn thông qua chương trình, các sản phẩm đặc trưng của bà con đồng bào dân tộc thiểu số Lạng Sơn sẽ được giới thiệu, quảng bá rộng rãi hơn để người dân Thủ đô cũng như người tiêu dùng trên cả nước biết đến và sử dụng. Khi đó, người nông dân sẽ tiêu thụ được sản phẩm, còn người tiêu dùng có thêm cơ hội tiếp cận những nông sản chất lượng”.

Theo Giám đốc Sở Công Thương Lạng Sơn, thương mại điện tử đang trở thành xu hướng tất yếu, mở ra cơ hội để nông sản địa phương vượt qua giới hạn về không gian địa lý. Thời gian qua, Sở đã tổ chức các lớp tập huấn bán hàng trên thương mại điện tử, hướng dẫn kỹ năng bao gói sản phẩm, kết nối với các đơn vị vận chuyển để hỗ trợ hợp tác xã, doanh nghiệp và hộ sản xuất.

Đáng chú ý, hoạt động livestream bán na Chi Lăng với sự tham gia của lãnh đạo Sở và chính quyền địa phương đã mang lại hiệu ứng tích cực, giúp người dân và các HTX nhận thấy hiệu quả của phương thức kinh doanh mới. Từ đó, nhiều hộ sản xuất, HTX đã chủ động xây dựng các kênh riêng để quảng bá, giới thiệu và bán sản phẩm.

Bên cạnh thị trường trong nước, Lạng Sơn còn có lợi thế cửa khẩu trong thúc đẩy xuất khẩu nông sản. Trung bình mỗi ngày có khoảng 500 xe nông sản xuất khẩu qua địa bàn tỉnh. Tuy nhiên, đối với nông sản của chính địa phương, những mặt hàng có sản lượng lớn và đủ điều kiện xuất khẩu vẫn chưa nhiều. Hoa hồi và thạch đen là hai sản phẩm có hoạt động xuất khẩu tương đối ổn định, trong khi nhiều sản phẩm khác chủ yếu xuất khẩu với quy mô nhỏ.

Riêng với na Chi Lăng, dù thị trường trong nước tiêu thụ khá tốt, việc xuất khẩu vẫn gặp khó khăn do sản phẩm chưa được phía Trung Quốc cấp phép nhập khẩu chính ngạch. Ông Bùi Quốc Khánh cho biết, địa phương mong muốn Bộ Công Thương tiếp tục nghiên cứu, trao đổi với các cơ quan chức năng Trung Quốc để sớm mở cửa thị trường cho sản phẩm na.

Đằng sau mỗi quả na trên núi đá không chỉ là thành quả lao động của người trồng mà còn là câu chuyện về văn hóa sản xuất, bản sắc địa phương và khát vọng vươn lên của đồng bào vùng dân tộc thiểu số miền núi. Đưa những sản phẩm ấy đến gần hơn với người tiêu dùng cũng chính là mở thêm cơ hội phát triển kinh tế, cải thiện sinh kế và nâng cao giá trị sản phẩm địa phương.