Cổng thông tin điện tử Đảng Cộng Sản Việt Nam
Bộ công thương
A- A A+ | Tăng tương phản Giảm tương phản

Lào Cai tìm đầu ra bền vững cho sản phẩm vùng đồng bào dân tộc thiểu số

Lào Cai có nhiều sản phẩm đặc trưng gắn với lợi thế địa phương và sinh kế của đồng bào dân tộc thiểu số. Tuy nhiên, quy mô sản xuất, tiêu chuẩn chất lượng, năng lực cung ứng và kết nối thị trường vẫn là những rào cản cần tháo gỡ để sản phẩm vùng cao tiếp cận các kênh phân phối hiện đại.

Từ chè Shan tuyết, gạo Séng Cù, miến dong đến quế và các sản phẩm dược liệu,... Lào Cai sở hữu nhiều sản phẩm đặc trưng có tiềm năng phát triển thị trường. Những năm qua, địa phương đã triển khai nhiều hoạt động xúc tiến thương mại, kết nối với hệ thống bán lẻ hiện đại và hỗ trợ các hợp tác xã, hộ sản xuất đưa hàng hóa lên sàn thương mại điện tử.

Tuy nhiên, để sản phẩm vùng cao không chỉ dừng lại ở việc trưng bày, quảng bá mà thực sự trở thành hàng hóa có khả năng tiêu thụ ổn định, cần giải quyết đồng bộ những hạn chế trong tổ chức sản xuất, tiêu chuẩn hóa chất lượng và năng lực kinh doanh. Phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Huy Tưởng, Phó Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Lào Cai, về những giải pháp mở rộng đầu ra cho sản phẩm đặc trưng của địa phương.

Ông Nguyễn Huy Tưởng, Phó Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Lào Cai. Ảnh: Báo Lào Cai

Ba điểm nghẽn trong phát triển sản phẩm đặc trưng vùng cao Lào Cai

- Lào Cai có nhiều sản phẩm đặc trưng gắn với lợi thế địa phương và sinh kế của đồng bào dân tộc thiểu số như chè Shan tuyết, gạo Séng Cù, miến dong, dược liệu, mật ong… Tuy nhiên, thực tế cho thấy không ít sản phẩm vùng cao vẫn gặp khó khăn khi mở rộng thị trường, từ quy mô sản xuất, chất lượng, bao bì, thương hiệu đến khả năng duy trì nguồn cung ổn định. Từ thực tiễn địa phương, theo ông, đâu là những điểm nghẽn lớn nhất đang cản trở sản phẩm của đồng bào tiếp cận các kênh phân phối hiện đại và thị trường rộng lớn hơn?

Ông Nguyễn Huy Tưởng: Giữa một sản phẩm đặc sản và một loại hàng hóa có khả năng cung ứng ổn định ra thị trường vẫn tồn tại những khoảng cách rất lớn. Từ thực tiễn của một tỉnh vùng cao, biên giới như Lào Cai, tôi xin chia sẻ một số thông tin.

Lào Cai có nhiều sản vật đặc trưng như chè Shan tuyết, gạo Séng Cù, miến dong, quế và các sản phẩm dược liệu. Hiện nay, toàn tỉnh có gần 600 sản phẩm OCOP. Đặc biệt, rất vui mừng là sáng hôm qua, Hội đồng đánh giá sản phẩm OCOP cấp Trung ương đã công nhận thêm 4 sản phẩm trà Shan tuyết của Lào Cai đạt tiêu chuẩn OCOP 5 sao. Đây là kết quả của những nỗ lực rất lớn từ phía địa phương.

Tuy nhiên, các sản phẩm OCOP đạt tiêu chuẩn 4 sao và 5 sao của Lào Cai vẫn chiếm tỷ lệ khá nhỏ, chỉ khoảng 12%, còn lại chủ yếu là sản phẩm 3 sao. Từ thực tế này, chúng tôi nhận thấy để một sản phẩm đặc sản thực sự trở thành hàng hóa có khả năng cạnh tranh và tiêu thụ ổn định trên thị trường, vẫn còn ba điểm nghẽn, cũng là ba khoảng cách như đồng chí Phó Cục trưởng đã đề cập.

Điểm nghẽn thứ nhất là quy mô sản xuất và khả năng tổ chức nguồn cung. Lào Cai hiện có trên 860 hợp tác xã nông nghiệp và hơn 2.810 tổ hợp tác. Tuy nhiên, quy mô hoạt động của các cơ sở này còn nhỏ lẻ; vùng nguyên liệu phân tán trên địa hình dốc, chia cắt, trong khi sản lượng lại phụ thuộc nhiều vào điều kiện thời tiết.

Chính vì vậy, mặc dù có những sản phẩm chất lượng tốt, phần lớn cơ sở sản xuất vẫn chưa bảo đảm đủ sản lượng để cung ứng thường xuyên, cũng như chưa đủ năng lực đáp ứng các hợp đồng thu mua dài hạn với trung tâm thương mại và hệ thống siêu thị.

Điểm nghẽn thứ hai là tiêu chuẩn và khả năng đáp ứng các yêu cầu của thị trường. Đây cũng là khâu còn yếu đối với nhiều hộ sản xuất ở vùng cao. Các yêu cầu về tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc, tem nhãn và bao bì sản phẩm chưa được đáp ứng đầy đủ, bởi người dân vốn quen với phương thức sản xuất dựa trên kinh nghiệm truyền thống.

Điểm nghẽn thứ ba là khoảng cách về khả năng kết nối thị trường và chi phí logistics. Việc vận chuyển sản phẩm của người dân từ các khu vực xã biên giới, vùng cao đến trung tâm tỉnh Lào Cai có nơi đã vượt quá 100 km. Trong khi đó, vào mùa mưa bão, địa hình thường xuyên bị chia cắt, khiến hoạt động vận chuyển gặp nhiều khó khăn. Điều này làm gia tăng chi phí logistics, đồng thời hạn chế khả năng tiếp cận thị trường của các cơ sở sản xuất.

Từ thực tiễn đó, Lào Cai xác định không khuyến khích đầu tư dàn trải mà tập trung nguồn lực vào những sản phẩm chủ lực, có vùng nguyên liệu, có chủ thể sản xuất và đủ năng lực cung ứng. Trong đó, chè, gạo Séng Cù, miến dong, quế và các sản phẩm dược liệu là những mặt hàng có lợi thế nhờ vùng nguyên liệu tương đối lớn của tỉnh.

Đặc biệt, từ năm 2026, tỉnh Lào Cai đã chuyển trọng tâm hỗ trợ sang các sản phẩm OCOP đạt từ 4 sao trở lên. Qua đó, tập trung nguồn lực nâng cao chất lượng, hoàn thiện năng lực cung ứng và kết nối thị trường, từng bước đưa những sản vật đặc trưng của địa phương trở thành hàng hóa có khả năng tiêu thụ ổn định và bền vững.

Gian hàng bày bán sản phẩm vùng đồng bào dân tộc thiểu số Lào Cai tại Hội chợ Du lịch Tây Bắc và Không gian quảng bá, kết nối sản phẩm OCOP nằm trong chuỗi hoạt động của Lễ hội Văn hóa, Du lịch Mường Lò (Lào Cai) năm 2026

Đưa sản phẩm vùng cao trở thành nhà cung ứng lâu dài

- Thời gian qua, Lào Cai đã triển khai nhiều hoạt động xúc tiến thương mại, kết nối sản phẩm đặc hữu với hệ thống phân phối, trong đó có chương trình kết nối với siêu thị GO! và các hoạt động quảng bá, giới thiệu sản phẩm tại hội chợ, sự kiện thương mại. Từ những chương trình đã triển khai, Sở Công Thương đánh giá như thế nào về khả năng đưa sản phẩm vùng cao vào các hệ thống bán lẻ hiện đại? Đâu là điều kiện quan trọng để một sản phẩm không chỉ được giới thiệu tại hội chợ hay trưng bày trên kệ siêu thị, mà có thể duy trì đơn hàng và trở thành nhà cung ứng lâu dài cho các hệ thống phân phối?

Ông Nguyễn Huy Tưởng: Có thể khẳng định rằng, việc đưa sản phẩm vùng cao vào hệ thống siêu thị, trung tâm thương mại hiện đại là hoàn toàn khả thi và cũng là hướng đi bền vững để phát triển thị trường cho các cơ sở sản xuất địa phương.

Tại Lào Cai, ngay từ khi siêu thị GO! khai trương, khoảng 160 sản phẩm của địa phương đã được đưa lên kệ, trong đó có 10 sản phẩm OCOP như bưởi Đại Minh, miến dong, táo mèo. Một số sản phẩm khác như tương ớt Mường Khương, măng bát độ chế biến sâu cũng đang được Tập đoàn Central Retail xem xét khả năng đưa ra thị trường nước ngoài.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy, đưa được sản phẩm vào kệ siêu thị, trung tâm thương mại đã khó, nhưng duy trì được vị trí trên kệ hàng còn khó hơn. Các hệ thống bán lẻ không thể giữ một sản phẩm chỉ vì đó là đặc sản vùng cao. Điều quan trọng nhất là sản phẩm phải bán được, có sức tiêu thụ và đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng.

Vì vậy, các chủ thể sản xuất ở vùng cao cần chuyển từ tư duy của người bán hàng nhỏ lẻ sang tư duy của một nhà cung ứng chuyên nghiệp. Theo chúng tôi, để có thể cung ứng hàng hóa cho các hệ thống siêu thị, trung tâm thương mại lớn, các chủ thể cần đáp ứng ba nhóm điều kiện chính.

Trước hết, là quy cách sản phẩm, trọng lượng, mẫu mã và giá cả phải phù hợp, đặc biệt cần tính đến thị hiếu của người tiêu dùng tại khu vực đô thị. Không thể chỉ đóng gói sản phẩm theo thói quen của người sản xuất hay cách làm truyền thống của bà con vùng cao. Sản phẩm cần được nghiên cứu, điều chỉnh để phù hợp với nhu cầu, cách thức lựa chọn và tiêu dùng của khách hàng tại các thị trường hiện đại.

Thứ hai, các chủ thể phải bảo đảm uy tín trong cung ứng hàng hóa, thể hiện ở việc giao đúng số lượng, đúng thời hạn và bảo đảm chất lượng. Muốn làm được điều đó, cần xây dựng được vùng nguyên liệu ổn định, đồng thời tổ chức tốt hệ thống kho bãi, logistics và vận chuyển để đáp ứng các yêu cầu của nhà phân phối.

Thứ ba, và cũng là điều kiện khó khăn nhất đối với nhiều hợp tác xã nhỏ, là khả năng đáp ứng các điều kiện thương mại của hệ thống siêu thị, trung tâm thương mại. Những yêu cầu như chiết khấu, công nợ, khuyến mại hay chính sách đổi trả hàng thường khá cao. Chẳng hạn, trong quá trình kết nối sản phẩm của người dân vào hệ thống siêu thị GO!, chúng tôi đã nhiều lần gặp khó khăn do một số cơ sở không đáp ứng được yêu cầu về tỷ lệ chiết khấu hoặc chính sách đổi trả hàng trong thời hạn 45 ngày.

Đối với các hợp tác xã quy mô nhỏ, giải pháp mà chúng tôi đang đề xuất và triển khai là tăng cường liên kết giữa nhiều hợp tác xã cùng sản xuất một sản phẩm hoặc một nhóm sản phẩm. Các hợp tác xã cần tập hợp lại thành một đầu mối cung ứng đủ năng lực, đồng thời thống nhất và chuẩn hóa chất lượng, tiêu chuẩn sản phẩm để đáp ứng yêu cầu của hệ thống phân phối.

Về phía cơ quan quản lý, Sở Công Thương sẽ đồng hành trong khâu kết nối, hỗ trợ đàm phán với bộ phận thu mua của các siêu thị, trung tâm thương mại, nhất là trong giai đoạn đầu đưa sản phẩm vào hệ thống bán lẻ. Đồng thời, cần theo dõi sức tiêu thụ của từng sản phẩm để kịp thời có giải pháp điều chỉnh. Qua đó, từng bước giúp các cơ sở sản xuất, hợp tác xã không chỉ đưa được hàng hóa lên kệ mà còn nâng cao năng lực cung ứng, trở thành những nhà cung ứng thực sự, có khả năng hợp tác lâu dài với các hệ thống siêu thị và trung tâm thương mại.

Đông đảo người dân mua sắm sản phẩm miền núi Lào Cai​

Lấy hợp tác xã làm hạt nhân phát triển kinh doanh số

- Lào Cai đã quan tâm hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã đưa sản phẩm lên sàn thương mại điện tử, tập huấn kỹ năng bán hàng trực tuyến, livestream và truy xuất nguồn gốc. Tuy nhiên, đưa sản phẩm lên môi trường số mới chỉ là bước khởi đầu; để bán được hàng và giữ chân khách hàng, các cơ sở sản xuất còn phải đáp ứng yêu cầu về chất lượng, hình ảnh, đóng gói, giao hàng và chăm sóc khách hàng. Sở Công Thương đang triển khai những giải pháp gì để giúp các hợp tác xã, hộ sản xuất vùng cao chuyển từ quảng bá trực tuyến sang kinh doanh thực chất trên nền tảng số?

Ông Nguyễn Huy Tưởng: Đúng như MC đã đề cập, đưa sản phẩm lên môi trường số mới chỉ là bước khởi đầu. Từ kinh nghiệm thực tiễn tại Lào Cai, chúng tôi đang triển khai mô hình lấy hạt nhân làm trung tâm và lan tỏa từ những hạt nhân đó.

Theo mô hình này, tại mỗi vùng sẽ lựa chọn những hợp tác xã, những người bán hàng có năng lực để đào tạo chuyên sâu, hỗ trợ thiết bị và kết nối với các sàn thương mại điện tử. Những hạt nhân này sẽ đóng vai trò tập hợp nguồn hàng từ các hộ sản xuất, chuẩn hóa chất lượng, đóng gói, hoàn thiện sản phẩm và chăm sóc khách hàng.

Thực tế tại Lào Cai cho thấy, một số hợp tác xã như Hợp tác xã Trà San, Tuyết Thành Hồ Cả đã phát huy vai trò này. Khi hợp tác xã đứng ra bao tiêu nguyên liệu, bảo đảm giá thu mua cho các thành viên và đưa sản phẩm lên các kênh thương mại điện tử, phần lớn sản lượng của các tổ hợp tác đã được tiêu thụ.

Sau khi hình thành được những hạt nhân đủ năng lực, chúng tôi sẽ tiếp tục lan tỏa kỹ năng và cách làm đến các hộ kinh doanh, hợp tác xã khác. Cùng với đó là các phong trào chuyển đổi số ở cơ sở, trong đó có mô hình “Người bản số”, nhằm giúp người dân từng bước tiếp cận và ứng dụng công nghệ vào hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Mục tiêu cuối cùng mà chúng tôi hướng tới là sau các chương trình hỗ trợ, kết nối, các hợp tác xã và cơ sở sản xuất có thể chủ động vận hành gian hàng, tổ chức hoạt động kinh doanh và quảng bá sản phẩm trên môi trường số.

Trong thời gian tới, chúng tôi rất mong tiếp tục nhận được sự phối hợp, hỗ trợ của Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam và các nền tảng thương mại điện tử trong việc hướng dẫn, nâng cao năng lực quảng bá sản phẩm, hàng hóa trên các sàn, qua đó mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường cho các cơ sở sản xuất và người dân Lào Cai.

- Xin trân trọng cảm ơn ông!


moit.gov.vn
Bình luận

Các tin khác

Tin đọc nhiều