Singapore đề xuất xây dựng Công ước khung Liên Hợp Quốc về an toàn AI

Theo Thương vụ Việt Nam tại Singapore, ngày 26/9/2026 tại Kỳ họp 81 Đại hội đồng Liên Hợp Quốc tại New York, Mỹ, Ngoại trưởng Singapore Vivian Balakrishnan đã đề xuất nghiên cứu xây dựng một Công ước khung của Liên Hợp Quốc về các biện pháp bảo đảm an toàn AI, nhằm thiết lập một khuôn khổ hợp tác quốc tế để ứng phó với những rủi ro ngày càng lớn từ sự phát triển của AI.

Công ước khung được định hướng xây dựng các nguyên tắc và tiêu chuẩn chung về an toàn AI, trong đó tập trung vào kiểm thử và đánh giá các hệ thống AI tiên tiến trước khi triển khai; xác định và kiểm soát mức độ tự chủ của AI; duy trì sự giám sát và kiểm soát của con người; xác định trách nhiệm đối với việc phát triển và sử dụng AI; và thiết lập cơ chế chia sẻ thông tin về các sự cố AI nghiêm trọng. Singapore cũng đề xuất nghiên cứu khả năng hình thành một thiết chế quốc tế có chức năng hỗ trợ xây dựng tiêu chuẩn, phối hợp và xác minh trong lĩnh vực an toàn AI.

Công ước này nếu được xây dựng, sẽ không nhất thiết tạo ra ngay một hệ thống quản lý AI thống nhất trên toàn cầu mà có thể đóng vai trò khuôn khổ chung để các nước từng bước xây dựng các tiêu chuẩn, quy tắc và cơ chế hợp tác. Singapore cũng đề xuất tận dụng các sáng kiến và cơ chế quốc tế hiện có về AI, thay vì xây dựng hoàn toàn một hệ thống mới.

Đề xuất Công ước khung xuất phát trước hết từ tốc độ phát triển rất nhanh của AI, đặc biệt là các hệ thống AI tiên tiến và có khả năng tự chủ cao. Năng lực của AI đang phát triển nhanh hơn khả năng xây dựng các cơ chế quản trị và bảo đảm an toàn tương ứng. Trong khi đó, việc cạnh tranh phát triển AI giữa các quốc gia và doanh nghiệp khiến khả năng dừng hoặc hạn chế đáng kể quá trình phát triển công nghệ là khó thực hiện.

Singapore đặc biệt quan ngại ba nhóm rủi ro, gồm:

(i) Thứ nhất, nguy cơ con người mất khả năng kiểm soát đối với các hệ thống AI có mức độ tự chủ ngày càng cao;

(ii) Thứ hai, nguy cơ AI bị các tác nhân xấu lợi dụng, bao gồm hỗ trợ các hoạt động gây hại nghiêm trọng;

(iii) Thứ ba, những tác động kinh tế, xã hội và chính trị trên quy mô rộng khi AI tiếp tục được triển khai trong nhiều lĩnh vực.

Một nguyên nhân quan trọng khác là tính xuyên biên giới của AI. Công nghệ được phát triển ở một quốc gia có thể nhanh chóng được sử dụng ở nhiều quốc gia khác, trong khi một sự cố hoặc hành vi lạm dụng AI cũng có thể gây tác động vượt ra ngoài phạm vi lãnh thổ nơi nó xảy ra. Vì vậy, Singapore cho rằng cần có những quy tắc và cơ chế hợp tác chung ở cấp độ quốc tế.

Theo ông Cao Xuân Thắng, Tham tán thương mại Việt Nam tại Singapore, việc đề xuất thông qua Liên Hợp Quốc phản ánh mong muốn xây dựng một khuôn khổ có tính bao trùm, với sự tham gia của cả các quốc gia phát triển và đang phát triển, thay vì để các quy tắc về AI chỉ được quyết định bởi một nhóm nhỏ các nước có năng lực công nghệ cao. Singapore cũng coi hợp tác đa phương về an toàn AI là một phương thức để xây dựng lòng tin giữa các quốc gia, trước hết thông qua những lĩnh vực có khả năng đạt đồng thuận như nghiên cứu, đánh giá rủi ro, kiểm thử và chia sẻ thông tin về sự cố.

Quản trị AI ngày càng trở thành vấn đề có tính toàn cầu, do sự phát triển và tác động của AI vượt qua biên giới quốc gia. Singapore có lợi thế về năng lực công nghệ, quản trị và ngoại giao quốc tế, vì vậy sáng kiến hiện nay có thể đóng vai trò khởi xướng quan trọng. Nếu các tiêu chuẩn AI quốc tế được thiết kế chủ yếu dựa trên năng lực và điều kiện của các nước phát triển, chi phí tuân thủ có thể trở thành rào cản đối với các nước đang phát triển. Các yêu cầu quá cao về kiểm thử, chứng nhận hoặc đánh giá độc lập có thể khiến doanh nghiệp trong khu vực khó tiếp cận công nghệ AI mới.

Tuy nhiên, phần lớn các nước ASEAN có năng lực phát triển và quản trị AI hạn chế, trong khi trình độ giữa các thành viên còn chênh lệch đáng kể. Điều này đặt ra yêu cầu các nước đang phát triển như Việt Nam nên chủ động tham gia xây dựng các nguyên tắc và khuôn khổ quốc tế về AI, bảo đảm các quy định mới không tạo thêm khoảng cách công nghệ và hạn chế cơ hội phát triển của khu vực. Việc tham gia vào quá trình xây dựng Công ước khung từ giai đoạn sớm sẽ giúp Việt Nam nhanh chóng tự xây dựng khung khổ pháp lý của quốc gia, vừa đảm bảo yêu cầu quản lý, quản trị của quốc gia, vừa đảm bảo tính phù hợp với luật pháp quốc tế./.