Tái cơ cấu ngành Công Thương gắn với nâng cao năng lực công nghiệp chế tạo

Quyết định số 165/QĐ-TTg ngày 28/02/2023 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án tái cơ cấu ngành Công Thương giai đoạn đến năm 2030 với phạm vi bao gồm các lĩnh vực công nghiệp, năng lượng, xuất nhập khẩu, thị trường trong nước và hội nhập kinh tế quốc tế. Trong lĩnh vực công nghiệp, Đề án hướng tới chuyển dịch cơ cấu và nâng cao chất lượng phát triển, với mục tiêu đến năm 2030 tỷ trọng công nghiệp chế biến, chế tạo đạt khoảng 30% GDP; năng suất lao động công nghiệp tăng bình quân 7,5%/năm.

Để thực hiện các mục tiêu này, Đề án định hướng phát triển sản xuất theo chiều sâu, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và nâng cao giá trị gia tăng; trong đó coi sản xuất thông minh là một hướng đột phá. Đối với công nghiệp chế tạo, yêu cầu nâng cao năng lực nghiên cứu, thiết kế và chế tạo sản phẩm cần gắn với sử dụng hiệu quả tài nguyên, năng lượng và giảm phát thải. Đây cũng là cơ sở để lựa chọn các nhiệm vụ phát triển doanh nghiệp và đổi mới công nghệ phù hợp với từng ngành..

Quyết định 165/QĐ-TTg cụ thể hóa yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa được xác định tại Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 17/11/2022 của Ban Chấp hành Trung ương. Với việc nhấn mạnh vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và doanh nghiệp, Nghị quyết đặt ra yêu cầu chuyển mạnh sang nghiên cứu, thiết kế và chế tạo tại Việt Nam. Để triển khai Đề án ở cấp ngành, Bộ Công Thương đã ban hành Quyết định số 1971/QĐ-BCT ngày 02/8/2023 về Chương trình hành động của ngành Công Thương, làm cơ sở tổ chức thực hiện các nhiệm vụ trong phạm vi quản lý của Bộ. Tiếp đó, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 111/NQ-CP ngày 22/7/2024 về Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết 29-NQ/TW, tạo cơ sở phối hợp triển khai giữa các bộ, ngành và địa phương.

Những yêu cầu về đổi mới công nghệ và phát triển doanh nghiệp tiếp tục được làm rõ trong các nghị quyết ban hành sau đó. Cụ thể, Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị đặt trọng tâm vào đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, còn Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 04/5/2025 của Bộ Chính trị nhấn mạnh phát triển kinh tế tư nhân. Đối với lĩnh vực chế tạo, việc thực hiện hai nghị quyết này đặt ra yêu cầu gắn hỗ trợ đổi mới công nghệ với phát triển doanh nghiệp có năng lực đầu tư, nghiên cứu và đưa sản phẩm ra thị trường.

Trong năm 2026, Nghị quyết số 01/NQ-CP ngày 08/01/2026 của Chính phủ đề ra mục tiêu phấn đấu tăng trưởng GDP từ 10% trở lên, đồng thời yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng dựa trên năng suất, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Đối với ngành Công Thương, thực hiện yêu cầu này gắn trực tiếp với nhiệm vụ tái cơ cấu theo hướng phát triển sản xuất có giá trị gia tăng cao, nâng năng suất lao động và sử dụng hiệu quả nguồn lực. Qua đó, ngành củng cố đóng góp vào tăng trưởng kinh tế hằng năm, đồng thời xây dựng năng lực sản xuất đáp ứng mục tiêu phát triển đến năm 2030.

Trong thông tin công bố ngày 08/9/2026 về triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW, Bộ Công Thương cho biết đã đề xuất các nhiệm vụ công nghệ, trong đó có thiết bị đóng cắt trung áp, cao áp và ứng dụng robot, trí tuệ nhân tạo trong công nghiệp. Xét theo mục tiêu tái cơ cấu, các hướng nghiên cứu này có thể hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực thiết kế, chế tạo và tự động hóa sản xuất, tạo điều kiện chuyển dịch sang các hoạt động có giá trị gia tăng cao hơn.

Cùng với các nhiệm vụ công nghệ, Bộ Công Thương xác định các nhiệm vụ trọng tâm trong những tháng cuối năm, gồm tháo gỡ khó khăn cho sản xuất, hỗ trợ doanh nghiệp và đẩy nhanh những dự án lớn có thể bổ sung năng lực sản xuất trong năm. Bộ đồng thời chú trọng bảo đảm cung ứng năng lượng, hoàn thiện thể chế, cải cách hành chính và chuyển đổi số nhằm phục vụ tăng trưởng trước mắt, tạo điều kiện để doanh nghiệp duy trì đầu tư và nâng cao năng lực sản xuất.

Từ các định hướng và nhiệm vụ trên, việc phát triển công nghiệp chế tạo thời gian tới cần tập trung nâng cao năng lực thiết kế, làm chủ quy trình và phát triển sản phẩm. Trong các lĩnh vực cơ khí, điện tử và sản xuất, lắp ráp ô tô, các chương trình hỗ trợ đổi mới công nghệ cần gắn với nhu cầu cụ thể của doanh nghiệp, chú trọng năng lực của đội ngũ kỹ sư và điều kiện thử nghiệm, kiểm định. Hiệu quả ứng dụng công nghệ số cần được đánh giá thông qua những cải thiện về vận hành, chất lượng sản phẩm và năng suất.

Để thực hiện mục tiêu đến năm 2030, việc theo dõi kết quả tái cơ cấu cần gắn với trách nhiệm và tiến độ của từng nhiệm vụ. Các chỉ tiêu tăng trưởng sản xuất hằng năm cần được xem xét cùng kết quả đổi mới công nghệ, phát triển doanh nghiệp và sử dụng hiệu quả nguồn lực. Cách tiếp cận này giúp kết nối mục tiêu của Quyết định 165/QĐ-TTg với yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đồng thời hướng các nỗ lực điều hành vào việc nâng cao năng lực cạnh tranh dài hạn của công nghiệp Việt Nam.