Giáo dục về di cư an toàn và phòng, chống mua bán người trong hệ thống giáo dục Việt Nam

Hội thảo là diễn đàn để các chuyên gia, nhà quản lý và đại biểu thảo luận, đánh giá thực trạng triển khai các chính sách liên quan, đồng thời đề xuất giải pháp tăng cường giáo dục nâng cao nhận thức cho học sinh, sinh viên về di cư an toàn và phòng, chống mua bán người.

Quang cảnh hội thảo

Lồng ghép giáo dục về di cư an toàn trong nhà trường

Phát biểu khai mạc hội thảo, GS.TS. Lê Anh Vinh, Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, cho biết giáo dục về di cư an toàn và phòng, chống mua bán người là nội dung cần thiết trong bối cảnh hiện nay. Việc trang bị kiến thức và kỹ năng cho học sinh, sinh viên ngay từ trong nhà trường sẽ góp phần nâng cao nhận thức, giúp các em chủ động phòng tránh rủi ro.

GS.TS Lê Anh Vinh, Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam (VNIES), phát biểu khai mạc hội thảo

Theo GS.TS. Lê Anh Vinh, thời gian qua một số nội dung về di cư an toàn và phòng, chống mua bán người đã được lồng ghép vào các hoạt động giáo dục, giảng dạy; đồng thời bước đầu xây dựng tài liệu và triển khai thí điểm tại một số địa phương. Ông bày tỏ tin tưởng rằng, dù đây là vấn đề phức tạp, nhưng với sự chung tay của các cơ quan, tổ chức trong và ngoài nước, việc triển khai giáo dục nội dung này trong nhà trường sẽ ngày càng hiệu quả.

Tăng cường truyền thông và thúc đẩy sự tham gia của thanh niên

Chia sẻ tại hội thảo, bà Nguyễn Ngọc Trâm, Cán bộ Truyền thông Quốc gia của Tổ chức Di cư Quốc tế (IOM) nhấn mạnh sự cần thiết lồng ghép giáo dục về di cư an toàn và phòng, chống mua bán người trong nhà trường, đồng thời xây dựng môi trường học đường an toàn để học sinh, sinh viên được trang bị kiến thức và kỹ năng nhận diện, phòng ngừa rủi ro.

Bà Nguyễn Ngọc Trâm, Cán bộ Truyền thông Quốc gia của Tổ chức Di cư Quốc tế (IOM), phát biểu tại Hội thảo

Theo bà Nguyễn Ngọc Trâm, thời gian qua IOM đã triển khai nhiều hoạt động truyền thông nhằm thúc đẩy di cư an toàn và phòng, chống mua bán người như truyền thông thay đổi hành vi; lồng ghép nội dung vào các hoạt động ngoại khóa tại trường học; thúc đẩy sáng kiến thanh niên và tăng cường truyền thông trên các nền tảng mạng xã hội.

Chương trình cũng triển khai 25 sáng kiến thanh niên qua 3 mùa tại nhiều địa phương như Hải Phòng, Nghệ An, Quảng Bình, Bình Định, Hà Tĩnh, Quảng Trị… Bên cạnh đó, nhiều cuộc thi và các khóa tập huấn cho giáo viên về di cư an toàn, phòng chống mua bán người cũng được tổ chức trong giai đoạn từ tháng 11/2025 đến tháng 3/2026.

Rà soát chính sách giáo dục về di cư an toàn và phòng, chống mua bán người

Trình bày báo cáo tại hội thảo, ông Nguyễn Văn Chiến, đại diện Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam cho biết hệ thống văn bản hiện hành đã cơ bản tạo khung pháp lý để triển khai giáo dục về di cư an toàn và phòng, chống mua bán người trong các cơ sở giáo dục. Giai đoạn 2024–2025 cũng ghi nhận sự chuyển dịch rõ nét trong tư duy chính sách, từ các hoạt động tuyên truyền đơn lẻ sang cách tiếp cận mang tính giáo dục, chú trọng trang bị kỹ năng cho người học.

Ông Nguyễn Văn Chiến, Chuyên gia Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, trình bày tham luận tại Hội thảo

Tuy vậy, việc triển khai trên thực tế vẫn còn mang tính chiến dịch và thiếu tính hệ thống. Ở bậc giáo dục phổ thông, mức độ bao phủ tương đối cao với 49/63 tỉnh, thành có báo cáo triển khai, chủ yếu tập trung tại các trường THPT ở khu vực đô thị, miền núi và biên giới. Tuy nhiên, nội dung này chưa được chú trọng ở cấp tiểu học và THCS, đồng thời việc đo lường năng lực thực tế của học sinh vẫn còn hạn chế. Đối với giáo dục thường xuyên và giáo dục nghề nghiệp, mức độ triển khai còn hạn chế.

Đối với giáo dục thường xuyên và giáo dục nghề nghiệp, mức độ triển khai còn khá hạn chế. Giáo dục thường xuyên mới được ghi nhận tại 8/63 tỉnh, thành, dù đây là nhóm người học có nguy cơ cao do tham gia lao động sớm. Trong khi đó, tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, hoạt động chủ yếu dừng ở tuyên truyền và chưa có mô-đun đào tạo kỹ năng an toàn được chuẩn hóa trước khi người học tham gia thị trường lao động quốc tế.

Thực tiễn lồng ghép giáo dục trong nhà trường

TS. Hà Thị Thúy, Trung tâm Hợp tác phát triển, Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, cho biết việc triển khai giáo dục về di cư an toàn và phòng, chống mua bán người trong nhà trường vẫn gặp nhiều khó khăn. Khảo sát cho thấy 59,12% ý kiến cho rằng chưa có tài liệu giảng dạy chính thức; 57,38% giáo viên chưa được tập huấn chuyên môn bài bản và 48,92% cho rằng nội dung này chưa được tích hợp rõ ràng trong chương trình.

TS. Hà Thị Thúy, Trung tâm Hợp tác phát triển, Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, phát biểu tại hội thảo

Tuy nhiên, khảo sát cũng ghi nhận tín hiệu tích cực khi hơn một nửa giáo viên cho biết có thể hiểu và vận dụng nội dung di cư an toàn (52,47%) và phòng, chống mua bán người (53,75%) trong giảng dạy. Dù vậy, vẫn còn khoảng 29–30% giáo viên ở mức trung lập và gần 18% chưa thể áp dụng vào thực tiễn giảng dạy.

Từ thực tiễn này, báo cáo đề xuất cần chuẩn hóa tài liệu hướng dẫn, tăng cường đào tạo giáo viên, đồng thời số hóa học liệu và xây dựng các tình huống thực tiễn phù hợp với đặc thù từng địa phương để nâng cao hiệu quả triển khai trong nhà trường.

Thu hẹp khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn

Kết luận hội thảo, GS.TS. Lê Anh Vinh nhấn mạnh để giáo dục về di cư an toàn và phòng, chống mua bán người phát huy hiệu quả, cần tiếp tục thu hẹp khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn triển khai trong nhà trường. Theo ông, đây là nhiệm vụ cần sự phối hợp của các cơ quan quản lý, cơ sở giáo dục, tổ chức quốc tế và toàn xã hội.

GS.TS Lê Anh Vinh, Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam (VNIES), phát biểu bế mạc hội thảo

Kết luận hội thảo, GS.TS. Lê Anh Vinh nhấn mạnh để giáo dục Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam cho rằng cần từng bước đưa nội dung di cư an toàn và phòng chống mua bán người vào khung chương trình giáo dục phù hợp, đồng thời khuyến khích giáo viên chủ động triển khai trong các hoạt động dạy học và giáo dục. Việc xây dựng hệ thống tài liệu chuẩn hóa, dễ tiếp cận và dễ sử dụng cũng là yếu tố quan trọng để hỗ trợ quá trình triển khai.

Bên cạnh đó, cần phát triển các kênh thông tin chính thức và xây dựng học liệu số phục vụ không chỉ học sinh, giáo viên mà cả phụ huynh. Thay mặt ban tổ chức, GS.TS. Lê Anh Vinh gửi lời cảm ơn Tổ chức Di cư Quốc tế (IOM), Đại sứ quán Anh tại Việt Nam cùng các đơn vị, chuyên gia đã đóng góp nhiều ý kiến thiết thực cho việc hoàn thiện báo cáo và định hướng triển khai trong thời gian tới.