"Từ năm 2027, ít nhất 30% nhiệm vụ nghiên cứu phải xuất phát từ nhu cầu doanh nghiệp"

Thông tin trên được đưa ra tại Hội nghị toàn quốc thúc đẩy liên kết viện nghiên cứu, trường đại học với cộng đồng doanh nghiệp trong nghiên cứu, phát triển KH&CN ngày 23/10/2026, dưới sự chủ trì của Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng; Bộ trưởng Bộ KH&CN Vũ Hải Quân đồng chủ trì phiên trao đổi, giải đáp.

Hội nghị được tổ chức theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến, với sự tham dự của lãnh đạo 10 Bộ, cơ quan; đại diện các viện nghiên cứu, trường đại học, tập đoàn, tổng công ty và doanh nghiệp.

Làm rõ điểm nghẽn, thúc đẩy liên kết thực chất giữa viện - trường - doanh nghiệp

Phát biểu khai mạc Hội nghị, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh, thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, cơ chế, chính sách nhằm thúc đẩy KH,CN,ĐMST&CĐS. Tư duy quản lý cũng đang chuyển mạnh từ kiểm soát quy trình đầu vào sang quản lý kết quả, sản phẩm đầu ra và chấp nhận rủi ro; từ giao nhiệm vụ sang tổ chức thực hiện, đo lường kết quả, đánh giá tác động; từ quản lý hành chính sang kiến tạo hệ sinh thái, lấy doanh nghiệp làm trung tâm phát triển.

Tuy vậy, khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn vẫn còn lớn. Mối liên kết giữa Nhà nước, viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp và thị trường chưa chặt chẽ; nhiều nhiệm vụ nghiên cứu chưa xuất phát từ nhu cầu thực tế, trong khi không ít kết quả chưa được ứng dụng, thương mại hóa.

Dẫn số liệu giai đoạn 2021-2025, Phó Thủ tướng cho biết, chỉ khoảng 12% nhiệm vụ KH&CN cấp quốc gia có sự tham gia của doanh nghiệp; ở địa phương, tỷ lệ này khoảng 11%. Mức độ doanh nghiệp tham gia hình thành quỹ KH&CN để tài trợ nghiên cứu cũng rất thấp, chỉ khoảng 6% trong năm 2023.

Đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D) của doanh nghiệp Việt Nam cũng còn thấp, chỉ tương đương 0,3% GDP, trong khi tỷ lệ này tại Trung Quốc là 2,1% và Hàn Quốc là 4,2%. Nhân lực nghiên cứu phân bổ chưa cân đối, chỉ 333 nhà nghiên cứu có bằng tiến sĩ làm việc trong doanh nghiệp, so với khoảng 21.000 người tại các viện nghiên cứu, trường đại học.

Kết quả về sở hữu trí tuệ và giao dịch công nghệ tiếp tục phản ánh những bất cập trong liên kết nghiên cứu với thị trường.

Giai đoạn 2021-2025, doanh nghiệp Việt Nam được cấp hơn 700 bằng sáng chế, trong khi doanh nghiệp nước ngoài được cấp khoảng 24.000 bằng, gấp khoảng 35 lần.

Trên hơn 20 sàn giao dịch KH&CN, có khoảng 62.000 công nghệ được chào bán nhưng chỉ có 750 nhà đầu tư, doanh nghiệp tìm hiểu và phát sinh 72 giao dịch.

Từ những số liệu trên, Phó Thủ tướng đặt vấn đề, nếu tình trạng này kéo dài, sẽ khó phát huy KH,CN,ĐMST&CĐS trở thành động lực tăng trưởng của đất nước.

Phó Thủ tướng yêu cầu các Bộ, ngành, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp nhìn thẳng vào những bất cập về thể chế, cơ chế tài chính, tổ chức nghiên cứu, quyền khai thác và thương mại hóa kết quả. Trọng tâm là làm rõ vì sao doanh nghiệp chưa mặn mà với sản phẩm nghiên cứu, vì sao những kết quả đã đầu tư nguồn lực vẫn chưa đến được thị trường.

Phó Thủ tướng khẳng định, Chính phủ sẵn sàng tiếp thu những ý kiến về các quy định chưa hợp lý để xử lý những điểm nghẽn về thể chế, tạo điều kiện thúc đẩy hoạt động nghiên cứu, phát triển và ứng dụng KH&CN.

Đo hiệu quả hợp tác bằng sản phẩm và thương mại hóa

Báo cáo tại Hội nghị, Thứ trưởng Bộ KH&CN Lê Xuân Định cho rằng, hiệu quả liên kết giữa Nhà nước, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp không thể chỉ đo bằng số lượng biên bản ghi nhớ hợp tác, mà phải thể hiện qua cơ chế phân chia lợi ích, dòng tiền và trách nhiệm cụ thể của các bên.

Theo Bộ KH&CN, vướng mắc không chỉ nằm ở nguồn vốn mà còn ở cách tổ chức hợp tác. Doanh nghiệp tham gia muộn khiến tính năng, giá thành và khả năng tích hợp chưa được thống nhất từ đầu; kết quả nghiên cứu thiếu dữ liệu vận hành, tiêu chuẩn, chứng nhận và vốn hoàn thiện. Các bên còn lúng túng về định giá, quyền khai thác, chia sẻ lợi ích và trách nhiệm khi thử nghiệm. Sản phẩm mới khó tìm khách hàng đầu tiên, trong khi hiệu quả sau nghiệm thu chưa được theo dõi thường xuyên.

Từ những vấn đề này, Bộ KH&CN xác định yêu cầu trọng tâm là đưa các cơ chế mới vào thực tế, duy trì hợp tác từ hình thành bài toán đến khi công nghệ được sử dụng. Nhà nước kiến tạo điều kiện, hỗ trợ và chia sẻ rủi ro theo quy định; viện, trường phát triển giải pháp; doanh nghiệp xác định nhu cầu, cùng đầu tư, tiếp nhận và thương mại hóa.

Bộ KH&CN đề xuất triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp từ cuối năm 2026, tập trung vào:

(1) Đo lường kết quả liên kết bằng 10 chỉ số, khai thác dữ liệu sẵn có;

(2) Đồng tài trợ theo vốn doanh nghiệp thực góp;

(3) Gắn phân bổ kinh phí cho viện, trường với kết quả hợp tác và chuyển giao công nghệ;

(4) Nâng cao năng lực tiếp nhận của doanh nghiệp;

(5) Tạo lập thị trường ban đầu cho sản phẩm mới;

(6) Phát huy vai trò tổ chức trung gian, cụ thể hóa quyền tự chủ trong nghiên cứu và chuyển giao công nghệ.

Đặt mục tiêu cụ thể, chuyển mạnh sang hành động

Kết luận Hội nghị, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ thảo luận sang hành động, từ chính sách sang kết quả thực chất.

Theo Phó Thủ tướng, các mô hình hợp tác hiệu quả đã xuất hiện nhưng còn nhỏ lẻ, chưa đồng đều; doanh nghiệp chưa thực sự giữ vai trò trung tâm trong đổi mới sáng tạo, hoạt động của các sàn giao dịch KH&CN còn chậm.

Để khắc phục, Phó Thủ tướng giao Bộ KH&CN xây dựng bản đồ hệ thống cơ sở nghiên cứu KH&CN quốc gia, đánh giá và phân loại năng lực theo ngành, lĩnh vực, vùng miền, tạo cơ sở dữ liệu để doanh nghiệp tra cứu, tìm kiếm đối tác.

Theo Phó Thủ tướng, Bộ cũng cần xác định mục tiêu nghiên cứu theo từng giai đoạn 1 năm, 3 năm, 5 năm; phối hợp với các bộ, ngành xây dựng bài toán công nghệ xuất phát từ nhu cầu thực tiễn.

Cùng với đó, Bộ KH&CN triển khai tái cấu trúc các chương trình KH&CN quốc gia đến năm 2030; chuyển mạnh từ giao từng đề tài riêng lẻ sang giao nhiệm vụ, gói kinh phí gắn với sản phẩm đầu ra, tăng quyền chủ động và trách nhiệm của các đơn vị thực hiện.

Phó Thủ tướng yêu cầu từ năm 2027, ít nhất 30% nhiệm vụ nghiên cứu phải xuất phát từ nhu cầu của doanh nghiệp, tiến tới đạt 50%.

Hội nghị được kết nối trực tuyến đến đầu cầu UBND các tỉnh, thành phố.

Bộ KH&CN cũng được giao rà soát các kết quả nghiên cứu có tiềm năng thương mại hóa để hỗ trợ hoàn thiện công nghệ, thử nghiệm, chứng nhận và kết nối thị trường; phát triển các trung tâm nghiên cứu dùng chung, tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia. Cần phát triển sàn giao dịch KH&CN quốc gia, kết nối với các địa phương và quốc tế, xây dựng bộ chỉ số đánh giá hiệu quả hợp tác viện - trường - doanh nghiệp, sử dụng dữ liệu năm 2026 làm cơ sở công bố.

Đối với Bộ Giáo dục và Đào tạo, Phó Thủ tướng yêu cầu phối hợp chặt chẽ với Bộ KH&CN thúc đẩy mô hình liên kết ba nhà, phát triển các trung tâm đổi mới sáng tạo và hỗ trợ khởi nghiệp trong cơ sở giáo dục đại học.

Bộ Tài chính cần rà soát việc thực hiện cơ chế đặt hàng, mua sắm công đối với sản phẩm KH&CN.

Các Bộ, ngành và địa phương phải khẩn trương thành lập quỹ phát triển KH&CN theo quy định, xây dựng danh mục bài toán công nghệ gắn với nhu cầu thực tiễn, xác định rõ mục tiêu, sản phẩm dự kiến, đơn vị tiếp nhận và phương án huy động nguồn lực.

Phó Thủ tướng chỉ rõ, hiệu quả liên kết viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp phải được thể hiện bằng công nghệ làm chủ, sản phẩm được thương mại hóa, doanh nghiệp lớn mạnh và năng suất được nâng cao. Đây là nền tảng để KH,CN,ĐMST&CĐS thực sự trở thành động lực cho tăng trưởng nhanh, bền vững và nâng cao năng lực tự chủ quốc gia.