Ứng dụng viễn thám tạo đột phá khoa học công nghệ theo Nghị quyết 57
Cục Viễn thám quốc gia được yêu cầu ưu tiên nhiệm vụ khoa học thiết thực, tăng tính toán định lượng để nâng cao giá trị sử dụng dữ liệu viễn thám.
Sáng 29/1, tại trụ sở Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Thứ trưởng Nguyễn Thị Phương Hoa đã chủ trì buổi làm việc với Cục Viễn thám quốc gia và một số đơn vị liên quan về kế hoạch khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo giai đoạn 5 năm (2026 - 2030) của Cục.
Thứ trưởng Nguyễn Thị Phương Hoa yêu cầu Cục Viễn thám quốc gia tiếp thu ý kiến của các đơn vị, rà soát, sắp xếp lại các nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Ảnh: Trường Giang.
Tại buổi làm việc, Cục Viễn thám quốc gia cho biết, Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã nhấn mạnh yêu cầu khai thác hiệu quả các kho dữ liệu, coi dữ liệu là tư liệu sản xuất quan trọng của nền kinh tế số. Trong bối cảnh đó, dữ liệu viễn thám với nhiều ưu thế nổi trội như phạm vi bao phủ rộng, độ phân giải cao, khả năng chụp lặp theo chu kỳ ngắn, đa kênh phổ chuyên biệt và kho dữ liệu lịch sử lớn đang ngày càng khẳng định vai trò đặc biệt trong giám sát tài nguyên, môi trường, nông nghiệp và phòng, chống thiên tai.
Hiện nay, cơ sở dữ liệu viễn thám quốc gia do Cục Viễn thám quốc gia quản lý, vận hành đang lưu trữ hàng chục nghìn ảnh vệ tinh phủ trùm toàn bộ lãnh thổ Việt Nam, được thu nhận từ các hệ thống như VNREDSat-1, SPOT-6, KOMPSAT-3A… Đây là nguồn dữ liệu có giá trị lớn, đáp ứng yêu cầu giám sát hiện trạng, phát hiện biến động và dự báo xu thế trong nhiều lĩnh vực, từ đất đai, rừng, tài nguyên nước đến môi trường biển và sản xuất nông nghiệp.
Việc đưa khối dữ liệu viễn thám này vào khai thác hiệu quả, kết hợp với dữ liệu chuyên ngành cùng các công nghệ số hiện đại như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, điện toán đám mây, Internet vạn vật sẽ tạo nền tảng quan trọng cho quản lý nhà nước dựa trên dữ liệu, phục vụ phát triển bền vững.
Theo PGS.TS Phạm Minh Hải, Phó Cục trưởng Cục Viễn thám quốc gia, kế hoạch giai đoạn 2026 - 2030 của Cục xác định mục tiêu tổng quát là phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong lĩnh vực viễn thám, qua đó tạo đột phá trong cung cấp thông tin, dữ liệu và cảnh báo tự động phục vụ quản lý nhà nước, phát triển nông nghiệp bền vững và bảo vệ môi trường.
Cục Viễn thám quốc gia đặt mục tiêu đến 2030 trên 90% kết quả nhiệm vụ khoa học và công nghệ có sản phẩm đưa vào thực tiễn; khoảng 60% kết quả nghiên cứu được công nhận là tiến bộ kỹ thuật, trong đó một số sản phẩm được đăng ký sở hữu trí tuệ. Ảnh: Trường Giang.
Cụ thể, Cục Viễn thám quốc gia đặt mục tiêu hoàn thiện hành lang pháp lý đồng bộ cho hoạt động viễn thám; nâng cấp hệ thống thu nhận dữ liệu và cơ sở dữ liệu viễn thám quốc gia theo hướng dữ liệu lớn; xây dựng các nền tảng quan trắc, giám sát và cảnh báo tự động; phát triển thuật toán và bộ công cụ giám sát thông minh dựa trên trí tuệ nhân tạo.
Đến năm 2030, phấn đấu tối thiểu 70% quy trình tiền xử lý và xử lý dữ liệu viễn thám được ứng dụng công nghệ số; trên 90% kết quả nhiệm vụ khoa học và công nghệ có sản phẩm đưa vào thực tiễn; khoảng 60% kết quả nghiên cứu được công nhận là tiến bộ kỹ thuật, trong đó một số sản phẩm được đăng ký sở hữu trí tuệ.
Kế hoạch cũng đề ra 7 nhóm nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu trong giai đoạn 2026 - 2030. Trong đó, trọng tâm là triển khai các nhiệm vụ khoa học và công nghệ gắn với những “bài toán lớn” của ngành nông nghiệp và môi trường, tập trung xây dựng hệ thống quan trắc, giám sát và cảnh báo tự động thông minh trên cơ sở tích hợp dữ liệu viễn thám, dữ liệu ngành và trí tuệ nhân tạo.
Nhiều lĩnh vực ưu tiên được xác định như giám sát sâu bệnh cây trồng, nuôi trồng thủy sản, biến động rừng, hạn hán, sạt lở bờ sông, ô nhiễm môi trường nước, an toàn đập, giám sát không gian biển và phòng, chống khai thác thủy sản bất hợp pháp. Các nhiệm vụ khoa học và công nghệ được thiết kế theo hướng có sản phẩm cụ thể, khả năng ứng dụng ngay sau khi hoàn thành, từng bước tích hợp vào các nền tảng dùng chung của ngành.
Thứ trưởng Nguyễn Thị Phương Hoa yêu cầu Cục Viễn thám quốc gia tiếp thu ý kiến của các đơn vị, rà soát, sắp xếp lại các nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, ưu tiên triển khai trước những đề tài, nhiệm vụ thực sự cần thiết, có tính ứng dụng cao. Đồng thời, mở rộng khả năng khai thác, tích hợp dữ liệu ngoài ngành, tăng cường tính toán định lượng, nâng cao giá trị sử dụng của dữ liệu viễn thám cho phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
Bên cạnh đó, Thứ trưởng nhấn mạnh yêu cầu tập trung nghiên cứu, xây dựng và trình ban hành Luật Viễn thám, nhằm tạo cơ sở pháp lý đầy đủ, đồng bộ và toàn diện cho công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động viễn thám trong tình hình mới.
