Thư viện cộng đồng tại Hà Nội: Góp phần xây dựng không gian văn hóa

Nhờ những phòng đọc tại khu dân cư đến các mô hình thư viện số hiện đại, sách và tri thức đến gần hơn với từng khu dân cư. Qua đó, góp phần nuôi dưỡng văn hóa đọc, tăng cường kết nối cộng đồng và làm phong phú hơn đời sống văn hóa ở cơ sở.

Điểm hẹn tri thức của người dân

Cuối tuần, chị Nguyễn Mai Hương (Tổ dân phố Kim Chung, xã Hoài Đức) lại đưa con đến “Thư viện số cộng đồng” xã Hoài Đức. Chị Nguyễn Mai Hương cho biết: “Trước đây, tôi thường phải đưa con đến các thư viện ở trung tâm thành phố. Từ khi có thư viện số gần nhà, tuần nào tôi cũng đưa con đến vài buổi để đọc sách, trau dồi kiến thức. Tôi ấn tượng với không gian sạch đẹp, hiện đại, nhiều góc sáng tạo, nguồn sách phong phú và cơ hội gặp gỡ những người cùng yêu sách”.

“Thư viện số cộng đồng” do xã Hoài Đức triển khai, gắn với hoạt động của Trung tâm Học tập cộng đồng, được bố trí tại tầng 1 Nhà thi đấu Khu 6 từ đầu tháng 8-2026. Với diện tích khoảng 170m², hơn 7.000 đầu sách cùng tài liệu số, sách điện tử và sách nói, thư viện tạo điều kiện để người dân tiếp cận tri thức ngay tại địa phương. Từ khi đi vào hoạt động, nơi đây nhanh chóng trở thành điểm hẹn tri thức của nhiều phụ huynh, học sinh trên địa bàn.

Tại xã Dân Hòa, thư viện cộng đồng được xây dựng nhằm tạo không gian đọc sách, học tập và nghiên cứu, nhất là cho thế hệ trẻ. Đặt tại tầng 3 hội trường Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã, thư viện có sách, truyện thiếu nhi, báo và tài liệu học tập, mở cửa miễn phí ba ngày mỗi tuần. Qua đó, người dân có thêm địa chỉ sinh hoạt tri thức ngay tại nơi cư trú.

Còn ở xã Liên Minh, “Thư viện Hạnh phúc” và “Phòng đọc cộng đồng” lại là những mô hình cho thấy hiệu quả của sự chung tay giữa chính quyền và người dân trong xây dựng không gian văn hóa đọc. “Thư viện Hạnh phúc” do bà Trần Thị Ngọc Thúy cùng các thành viên sáng lập, trong khi đó “Phòng đọc cộng đồng” do UBND xã tổ chức có khoảng 1.500 đầu sách, phục vụ nhiều lứa tuổi theo phương châm “Tự quản - Chia sẻ - Cùng phát triển”. Tại đây, người đọc không chỉ tiếp nhận tri thức mà còn có trách nhiệm sử dụng, giữ gìn sách, chung tay duy trì không gian đọc.

Theo số liệu của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội, thành phố có hơn 1.000 thư viện, phòng đọc cơ sở và 15 thư viện tư nhân phục vụ cộng đồng. Tuy nhiên, số lượng sách hay trang thiết bị không phải yếu tố duy nhất quyết định sức sống của một thư viện. Điều quan trọng là khả năng thu hút người đọc, duy trì hoạt động thường xuyên và tạo dựng sự gắn kết trong cộng đồng.

Xây dựng văn hóa từ những không gian chung

Theo Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Hoài Đức Nguyễn Văn Dũng, “Thư viện số cộng đồng” phục vụ nhu cầu đọc sách, tra cứu tài liệu của người dân và học sinh, thu hút đông bạn đọc vào cuối tuần, nhất là thứ bảy. Thời gian tới, địa phương dự kiến bổ sung đầu sách, đồng thời tổ chức các hoạt động giáo dục thông minh, ứng dụng công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo nhằm nâng cao trải nghiệm cho học sinh.

Giám đốc Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Dân Hòa Nguyễn Thu Hằng cho biết, trong điều kiện nguồn lực còn hạn chế, địa phương chú trọng xây dựng không gian đọc thân thiện, bố trí lịch mở cửa phù hợp với học sinh, đồng thời phối hợp với các trường tổ chức cho các em tham quan, đọc sách và tham gia hoạt động tập thể.

Từ góc nhìn chuyên gia, TS Vũ Dương Thúy Ngà, nguyên Vụ trưởng Vụ Thư viện (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) cho rằng, thư viện cộng đồng và thư viện tư nhân phục vụ cộng đồng không chỉ là nơi đọc sách mà còn là không gian sinh hoạt chung, giúp các thế hệ học tập, mở rộng tri thức. Để phát huy vai trò này, cần tăng cường sự phối hợp giữa chính quyền địa phương, nhà trường và các tổ chức xã hội; kết nối thư viện cộng đồng với thư viện trường học; huy động tình nguyện viên, nhà hảo tâm hỗ trợ sách, cơ sở vật chất và công nghệ. Việc chuyển đổi số cần xuất phát từ nhu cầu thực tế, tạo thuận lợi để người dân tiếp cận và khai thác tài nguyên thông tin. Cùng với đó, các địa phương cần duy trì lịch hoạt động ổn định, đổi mới nội dung sinh hoạt và đưa sách đến gần hơn với nhiều nhóm bạn đọc.

Định hướng này cũng gắn với yêu cầu phát triển các thiết chế văn hóa, huy động nguồn lực xã hội hóa được đề cập trong Nghị quyết số 31/2026/NQ-HĐND ngày 15-6-2026 của HĐND thành phố Hà Nội quy định một số chính sách khuyến khích, huy động nguồn lực xã hội hóa và sử dụng ngân sách nhà nước để bảo vệ, phát triển văn hóa, thể thao; chính sách ưu đãi, hỗ trợ phát triển các thiết chế văn hóa, thể thao trên địa bàn thành phố (thực hiện Điểm a, Điểm c, Khoản 1, Điều 15 của Luật Thủ đô năm 2026).

Theo Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội Phạm Xuân Tài, đổi mới hoạt động thư viện phù hợp với từng nhóm bạn đọc, tăng cường luân chuyển sách và phối hợp với ngành giáo dục, các tổ chức xã hội để xây dựng môi trường đọc lành mạnh là những định hướng quan trọng, góp phần đưa thư viện cộng đồng trở thành điểm gặp gỡ, chia sẻ tri thức và gắn kết người dân.

Thực tế tại Hoài Đức, Dân Hòa, Liên Minh... cho thấy, thư viện cộng đồng chỉ thực sự phát huy sức sống khi trở thành một phần của đời sống văn hóa và có sự chung tay góp sức của chính quyền và nhân dân địa phương.

Theo báo Hà Nội mới