Đại biểu Quốc hội đề nghị bổ sung quy định một số trường hợp không được nhận con nuôi

Góp ý về dự án Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi), các đại biểu Quốc hội cho rằng, đây là dự án luật có ý nghĩa nhân văn sâu sắc, giúp trẻ em khi không có cơ hội sống trong môi trường gia đình nơi mình sinh ra được chăm sóc, giáo dục và sống trong mái ấm gia đình thay thế an toàn, bền vững, bảo đảm sự phát triển toàn diện, các lợi ích tốt nhất cho trẻ em. Chính vì vậy, cần quy định để đảm bảo chặt chẽ về vấn đề điều kiện của người nhận con nuôi, vừa bảo vệ trẻ em theo quy định của Luật Trẻ em.

Quang cảnh Phiên thảo luận

Theo các đại biểu Quốc hội, nhận con nuôi là để mở ra một cánh cửa, một mái ấm cho trẻ em, không thể để thủ tục nhân văn ấy trở thành cánh cửa cho hành vi mua bán, chuyển giao hay lạm dụng trẻ em. Dự án Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi) bảo đảm mọi trẻ em được phát triển toàn diện, bình đẳng, không bị phân biệt đối xử, lấy gia đình làm nền tảng, chú trọng chăm sóc, nuôi dưỡng, phát triển toàn diện trẻ em trong những năm đầu đời và từng giai đoạn phát triển.

Đoàn Chủ tọa

Đề nghị người đang chấp hành biện pháp giáo dục tại xã, phường, đặc khu không được nhận con nuôi

Về điều kiện của người nhận con nuôi (Điều 14), đại biểu Nguyễn Danh Tú, Đoàn ĐBQH tỉnh An Giang cho rằng, theo điểm b, khoản 4, Điều 14 dự thảo luật, người đang chấp hành biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc không được nhận con nuôi. Tuy nhiên, Điều 95 Luật Xử lý vi phạm hành chính và Điều 35 Luật Phòng, chống ma túy đã điều chỉnh biện pháp xử lý hành chính này thành "đưa đi cai nghiện bắt buộc", do đó, đại biểu đề nghị chỉnh lý lại quy định của dự thảo luật để đảm bảo thống nhất với Luật Xử lý vi phạm hành chính và Luật Phòng, chống ma túy.

Đại biểu Nguyễn Danh Tú, Đoàn ĐBQH tỉnh An Giang phát biểu

Cũng theo đại biểu Nguyễn Danh Tú, theo quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính, đối với người từ đủ 18 tuổi trở lên, có thể bị áp dụng 3 biện pháp xử lý vi phạm hành chính, đó là giáo dục tại xã, phường, đặc khu; đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc; đưa đi cai nghiện bắt buộc. Dự thảo luật quy định chỉ người đang chấp hành 2 biện pháp xử lý hành chính là đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc và đưa đi cai nghiện bắt buộc không được nhận con nuôi. Như vậy, người đang chấp hành biện pháp giáo dục tại xã, phường, đặc khu vẫn có thể nhận con nuôi. Vì vậy, đại biểu đề nghị cần cân nhắc kỹ quy định này.

“Theo khoản 6, Điều 90 Luật Xử lý vi phạm hành chính, đối tượng bị áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, đặc khu là người từ đủ 18 tuổi trở lên đã hai lần bị xử phạt vi phạm hành chính và bị lập biên bản vi phạm hành chính lần thứ ba trong thời hạn 6 tháng về một trong các hành vi xúc phạm nhân phẩm, danh dự người khác, gây thương tích hoặc gây tổn hại sức khỏe cho người khác, ngược đãi hoặc hành hạ ông bà, cha mẹ, vợ chồng, con cháu hoặc người có công nuôi dưỡng mình nhưng không phải là tội phạm. Những người vi phạm này đang phải chấp hành biện pháp giáo dục tại xã, phường, đặc khu mà được nhận con nuôi theo tôi là không phù hợp. Do đó, tôi đề nghị dự thảo luật cần bổ sung quy định: Người đang chấp hành quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính giáo dục tại xã, phường, đặc khu không được nhận con nuôi”, đại biểu đề nghị.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên và các đại biểu tại phiên họp

Đề nghị người bị xử lý vi phạm hành chính về hành vi xâm hại trẻ em không được nhận con nuôi

Còn theo đại biểu Dương Minh Ánh, Đoàn ĐBQH thành phố Hà Nội, tại điểm b, khoản 3 Điều 14, dự thảo luật quy định những người không được nhận nuôi con nuôi trong đó có trường hợp “Đang chấp hành quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc hoặc đưa vào cơ sở cai nghiện” nhưng lại chưa quy định điều kiện người nhận con nuôi đối với trường hợp bị xử lý vi phạm hành chính về hành vi xâm hại trẻ em nhưng chưa đến mức bị kết án theo quy định tại điểm đ, khoản 3 Điều này.

“Đây là những yếu tố tác động trực tiếp đến sự an toàn của trẻ em trong môi trường gia đình mới và đã được Luật Trẻ em quy định đối với chăm sóc thay thế được quy định tại điểm a và điểm c khoản 2 Điều 63 Luật Trẻ em năm 2026. Tôi đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo bổ sung các điều kiện này để bảo đảm điều kiện nhận con nuôi không thấp hơn điều kiện nhận chăm sóc thay thế theo Luật Trẻ em”, đại biểu đề nghị.

Đại biểu Dương Minh Ánh, Đoàn ĐBQH thành phố Hà Nội phát biểu

Tán thành việc chỉnh lý Điều 21 về yêu cầu đối với sự đồng ý cho làm con nuôi, tuy nhiên, đại biểu Dương Minh Ánh cũng cho rằng, tại khoản 1 của dự thảo luật chỉ quy định lấy ý kiến của trẻ em từ đủ 07 tuổi trở lên. Theo đại biểu, quy định này chưa thể hiện yêu cầu xem xét ý kiến, nguyện vọng của trẻ em dưới 07 tuổi tùy theo độ tuổi và mức độ trưởng thành theo khoản 3 Điều 60 và Điều 34 Luật Trẻ em. Đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu chỉnh lý dự thảo Luật để bảo đảm sự thống nhất với Luật Trẻ em.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng và các đại biểu tại phiên họp

Quy định rõ người đã bị kết án về tội mua bán người, mua bán hoặc chiếm đoạt mô, bộ phận cơ thể người không được nhận con nuôi

Trong khi đó, đại biểu Nguyễn Vũ Trung, Đoàn ĐBQH Thành phố Hồ Chí Minh đánh giá cao dự thảo mới nhất đã bổ sung các quy định về hành vi bị nghiêm cấm, xác minh trẻ bị bỏ rơi và bảo vệ trẻ khi hủy quyết định nuôi con nuôi. Tuy nhiên, với một lĩnh vực liên quan trực tiếp đến thân thể, nhân thân và tương lai của trẻ, đại biểu mong muốn cần thiết kế thêm cơ chế để phát hiện nguy cơ trước khi trẻ được giao nhận, đưa ra khỏi nơi cư trú hoặc rơi vào tay người có mục đích bất hợp pháp. Đại biểu nhấn mạnh, không nên suy diễn rằng mọi trường hợp nhận nuôi đều có nguy cơ bị lợi dụng, nhưng luật phải lường trước kịch bản xấu nhất, bởi hậu quả đối với một đứa trẻ có thể không khắc phục được.

“Điều 14 về điều kiện của người nhận con nuôi, cần quy định rõ người đã bị kết án về tội mua bán người, mua bán hoặc chiếm đoạt mô, bộ phận cơ thể người không được nhận con nuôi. Việc thẩm tra phải áp dụng với cả hai người trong cặp vợ chồng và những người có vai trò thực tế trong việc chăm sóc trẻ”, đại biểu kiến nghị.

Đại biểu Nguyễn Vũ Trung, Đoàn ĐBQH Thành phố Hồ Chí Minh phát biểu

Ngoài ra, đại biểu Nguyễn Vũ Trung cũng đề nghị bổ sung rõ tại Điều 5 về các hành vi bị nghiêm cấm, đó là nghiêm cấm lợi dụng việc cho, nhận con nuôi để tuyển mộ, chuyển giao, tiếp nhận, vận chuyển hoặc đưa trẻ em đi nhằm mục đích mua bán người, bóc lột hoặc lấy mô, bộ phận cơ thể. Nghiêm cấm gắn việc nhận nuôi với yêu cầu hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể hoặc bất kỳ can thiệp y tế trái pháp luật nào.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh và các đại biểu tại phiên họp

Thẩm tra dự án Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi) về điều kiện của người nhận nuôi con nuôi, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội cũng đề nghị nghiên cứu, cân nhắc quy định trường hợp người bị xử lý vi phạm hành chính về phòng, chống bạo lực gia đình, người bị xử lý vi phạm hành chính về các hành vi xâm hại trẻ em không được nhận con nuôi do đây là yếu tố tác động trực tiếp đến sự an toàn của trẻ em trong môi trường gia đình và bảo đảm điều kiện nhận con nuôi không thấp hơn điều kiện nhận chăm sóc thay thế khác theo quy định của Luật Trẻ em.

Cơ quan chủ trì thẩm tra cũng đề nghị chỉnh lý theo hướng bổ sung cụm từ “đang trong thời gian thử thách” vào sau cụm từ “bị kết án phạt tù nhưng được hưởng án treo” tại điểm d khoản 3 Điều 14 của dự thảo Luật để bảo đảm tính thống nhất với các trường hợp không được nhận con nuôi khác được liệt kê tại điểm này, cũng như phù hợp với lý do được nêu tại Tờ trình là phòng ngừa rủi ro người nhận con nuôi là người bị kết án phạt tù nhưng được hưởng án treo phải quay lại chấp hành hình phạt tù trong thời gian thử thách.

Các đại biểu Quốc hội tham dự Phiên họp

Theo dự thảo luật, Điều 14 về điều kiện của người nhận con nuôi như sau:

1. Người nhận con nuôi phải có đủ các điều kiện sau đây:

a) Là người độc thân hoặc là cặp vợ chồng được công nhận theo quy định của pháp luật Việt Nam;

b) Có năng lực hành vi dân sự đầy đủ;

c) Hơn người được nhận làm con nuôi ít nhất 20 tuổi;

d) Có điều kiện về sức khỏe, kinh tế, chỗ ở bảo đảm việc chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con nuôi;

đ) Có tư cách đạo đức tốt.

2. Trường hợp nuôi con nuôi trong phạm vi gia đình thì không áp dụng quy định tại điểm c và điểm d khoản 1 Điều này.

Các đại biểu Quốc hội tham dự Phiên thảo luận

3. Những người sau đây không được nhận con nuôi:

a) Đang bị hạn chế một số quyền của cha, mẹ đối với con chưa thành niên;

b) Đang chấp hành quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc hoặc đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc;

c) Đang trong thời gian bị truy cứu trách nhiệm hình sự;

d) Đang chấp hành hình phạt tù, cải tạo không giam giữ; đang trong thời gian được tha tù trước thời hạn có điều kiện; bị kết án phạt tù nhưng được hưởng án treo;

đ) Đã từng bị kết án về một trong các tội được quy định tại Chương các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của con người; tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật; tội loạn luân; tội ngược đãi hoặc hành hạ ông bà, cha mẹ, vợ chồng, con, cháu hoặc người có công nuôi dưỡng mình; tội dụ dỗ, ép buộc hoặc chứa chấp người dưới 18 tuổi phạm pháp; các tội được quy định tại Chương các tội phạm về ma túy; các tội được quy định tại Chương các tội phá hoại hòa bình, chống loài người và tội phạm chiến tranh; các tội được quy định tại Chương các tội xâm phạm an ninh quốc gia của Bộ luật Hình sự.

4. Người nhận con nuôi là người nước ngoài, người Việt Nam định cư ở nước ngoài phải đáp ứng đủ điều kiện theo quy định của pháp luật nước nơi người đó thường trú hoặc định cư và quy định tại khoản 1, khoản 3 Điều này./.

Quang cảnh Phiên thảo luận