Ðể văn hóa đọc trở thành thói quen

Hằng ngày, mỗi người có thể đọc hàng chục dòng tin trên điện thoại, lướt qua vô số bài viết, hình ảnh, video. Nhưng không nhiều người dành thời gian đọc trọn một cuốn sách hay tìm hiểu thấu đáo một vấn đề qua tài liệu.

Phát triển văn hóa đọc (VHĐ) không dừng ở việc đưa sách đến gần người dân, mà quan trọng hơn là giúp việc đọc trở thành thói quen trong gia đình, nhà trường và cộng đồng, nhất là với giới trẻ.

Đọc để làm giàu tri thức

Ngày nay, các thiết bị điện tử giúp mọi người tiếp cận tri thức thuận tiện hơn. Chỉ với vài thao tác, người đọc có thể tìm kiếm thông tin, đọc sách điện tử hoặc nghe sách nói. Tuy nhiên, lướt tin, xem video tóm tắt hay đọc vài dòng trích dẫn khó thay thế việc tìm hiểu thấu đáo một vấn đề.

Đọc để hiểu sâu một vấn đề đòi hỏi sự tập trung, kiên nhẫn và khả năng suy ngẫm. Người đọc cần đối chiếu thông tin, nhận diện những góc nhìn khác nhau để hình thành chính kiến. Phát triển VHĐ trong thời đại số không phải là lựa chọn giữa sách giấy và thiết bị điện tử, mà là sử dụng phương tiện phù hợp để mở rộng hiểu biết. Công nghệ giúp đưa sách đến gần người đọc hơn, nhưng không thể thay thế sự chủ động tìm tòi, suy nghĩ của mỗi người.

Ông Trần Phi Châu (ở phường Trấn Biên) đã duy trì thói quen đọc sách nhiều năm, trung bình mỗi năm đọc hàng chục cuốn thuộc nhiều lĩnh vực. Khi quan tâm đến một sự việc, ông thường tìm đọc tác phẩm của nhiều tác giả để đối chiếu thông tin, có góc nhìn đa chiều hơn.

“Tôi thường đọc sách lịch sử, sách địa lý và các tác phẩm của những tác giả từng đoạt giải Nobel. Đọc sách giúp tôi mở rộng tri thức, hiểu sâu hơn về vấn đề tôi quan tâm và thế giới xung quanh” - ông Châu chia sẻ.

Giá trị của sách được phát huy tốt hơn khi người đọc vận dụng kiến thức vào công việc và cuộc sống. Khi đọc nhiều, hiểu nhiều, người đọc sẽ có thêm cơ sở để nhìn nhận vấn đề thấu đáo hơn, đưa ra quyết định đúng hơn và ứng xử phù hợp hơn.

Thời gian qua, Đồng Nai triển khai nhiều hình thức phát triển VHĐ như: tổ chức tuần lễ sách, đưa xe thư viện lưu động đến các địa bàn, số hóa tài liệu. Những hoạt động này tạo thêm cơ hội tiếp cận sách cho người dân, nhất là trẻ em và người dân ở những địa bàn còn khó khăn. Tuy nhiên, có sách chưa đồng nghĩa với việc hình thành thói quen đọc. Nếu sách không phù hợp nhu cầu, thiếu hoạt động khuyến khích hoặc không có môi trường duy trì việc đọc, hiệu quả sẽ khó bền vững.

Em Nguyễn Thảo Nhi, học sinh Trường THPT Tam Phước (phường Tam Phước) cho biết: “Ở thành phố, em có thể tìm sách tại thư viện trường học, các nhà sách, quán cà phê hoặc đọc trên điện thoại của cha mẹ. Nhưng với nhiều bạn nhỏ ở nông thôn, việc tiếp cận sách không thuận lợi như vậy. Vì vậy, em luôn giữ gìn những cuốn sách đã đọc để quyên góp, tặng các bạn ở nơi còn thiếu sách. Việc chia sẻ, luân chuyển sách góp phần lan tỏa tri thức đến nhiều người hơn.

Tạo môi trường để duy trì thói quen đọc

Để đọc sách trở thành thói quen phổ biến, cần khuyến khích và nuôi dưỡng việc đọc từ gia đình, nhà trường đến thư viện và các không gian sinh hoạt cộng đồng. Cùng với đó, sách cần dễ tiếp cận, có nội dung phù hợp với nhu cầu; có các hình thức khơi gợi hứng thú và duy trì thói quen.

Chị Nguyễn Thị Vân (ở phường Tam Hiệp) chia sẻ: “Nhà tôi có 2 con học lớp 2 và lớp 6. Để khơi gợi niềm yêu thích đọc sách ở các con, thỉnh thoảng tôi đưa con đến nhà sách và để các con tự chọn những cuốn mình thích. Khi con đọc xong, tôi thường hỏi sách viết về điều gì, con thấy có hay không. Những câu hỏi ấy giúp con nhớ nội dung sách, bày tỏ suy nghĩ của mình. Bản thân tôi cũng đọc sách để giải trí, cập nhật thông tin và khuyến khích các con đọc sách”.

Nhiều trường học cũng quan tâm, định hướng học sinh biết lựa chọn sách, chia sẻ điều đã đọc và tìm thấy niềm vui trong việc khám phá tri thức. Cô Hoàng Thị Ngọc, Hiệu trưởng Trường tiểu học Nguyễn An Ninh (phường Tam Hiệp) cho biết: Nhà trường có thư viện với hơn 4 ngàn đầu sách, có không gian đọc sách ngoài trời; đồng thời còn phối hợp với Thư viện thành phố tổ chức những chuyến xe chở sách đến phục vụ học sinh. Theo cô Ngọc, không gian đọc được thiết kế ngay sân trường với nhiều cây xanh, ở hành lang các tầng giúp học sinh hứng thú hơn, từng bước hình thành thói quen đọc và biết lựa chọn sách phù hợp. Nhà trường cũng khuyến khích các học sinh mang sách, truyện đến trao đổi để nhiều bạn cùng có sách đọc.

“Để khuyến khích học sinh tiểu học đọc sách, nhà trường chú trọng xây dựng môi trường đọc thân thiện, đầu tư nguồn sách phù hợp lứa tuổi, phát triển không gian đọc từng góc trường, góc lớp và thư viện số. Các hoạt động giới thiệu sách, đọc và chia sẻ sách; thi tìm hiểu lịch sử, địa lý được tổ chức thường xuyên nhằm khơi gợi niềm yêu thích, khuyến khích tìm đọc, phát triển năng lực tự học, từng bước hình thành thói quen đọc chủ động cho học sinh”.

Cô HOÀNG THỊ NGỌC, Hiệu trưởng Trường tiểu học Nguyễn An Ninh

Với ông Phạm Văn Vui, chủ tiệm sách trên đường Nguyễn Ái Quốc (phường Trấn Biên), việc mở tiệm nhằm phục vụ nhu cầu đọc của bản thân và những người yêu sách. Tiệm có nhiều loại sách thuộc các lĩnh vực: khoa học, kỹ thuật, quản lý nhà nước và sách chuyên ngành; trong đó có những cuốn sách cũ, hiếm bằng tiếng Việt, Anh, Pháp, Nga và chữ Hán.

“Thấy có người đến đọc sách là tôi vui rồi. Ai cần sách gì tôi bán sách đó, trường hợp tiệm không có tôi còn tìm đặt mua online giúp” - ông Vui chia sẻ.

Thực tế, chuyển đổi số giúp mở thêm cơ hội tiếp cận tri thức qua thư viện điện tử, sách nói và tài liệu số. Tuy nhiên, số hóa chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi người dân dễ sử dụng, tìm được nguồn tài liệu đúng nhu cầu, đáng tin cậy và biết cách khai thác.

Để góp phần hình thành thói quen đọc trong cộng đồng, giữa tháng 10-2026, UBND thành phố ban hành kế hoạch trong đó đề ra các mục tiêu phát triển VHĐ, tạo điều kiện để người dân tiếp cận thông tin, tri thức và các xuất bản phẩm có giá trị. Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030 đạt mức đọc bình quân 7-8 bản/người/năm, phát triển các thiết chế VHĐ hiện đại, xây dựng không gian đọc, học tập và sáng tạo trong cộng đồng. Đến năm 2045, phấn đấu nâng mức đọc trung bình lên 8-10 bản/người/năm; đồng thời hình thành hệ sinh thái xuất bản số gắn với công nghiệp văn hóa và kinh tế số.

Phát triển VHĐ không chỉ dựa vào việc xuất bản nhiều sách, mở thêm không gian đọc hay số hóa thật nhiều tài liệu, mà cần sự phối hợp bền bỉ giữa gia đình, nhà trường, thư viện, cộng đồng và cơ quan quản lý. Gia đình khơi gợi niềm yêu thích đọc sách; nhà trường nuôi dưỡng năng lực đọc; cộng đồng tạo điều kiện chia sẻ sách; còn cơ quan quản lý tổ chức các chương trình khuyến khích đọc phù hợp, hiệu quả.

Khi các em nhỏ chủ động tìm đến sách vì tò mò, cha mẹ cùng con duy trì việc đọc, người lao động muốn đọc để nâng cao kiến thức và tay nghề, VHĐ sẽ thực sự trở thành một phần của đời sống. Muốn vậy, các bên liên quan cần tạo điều kiện để mỗi người có thể tiếp cận sách thuận lợi, tìm thấy niềm vui khi đọc và duy trì thói quen này lâu dài.

Ban Mai