Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI: Quốc hội thảo luận về Dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất)

(ĐN) - Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, chiều 5-11, Quốc hội họp phiên toàn thể tại hội trường, thảo luận về dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất).

Tại phiên thảo luận, các đại biểu cho rằng việc xây dựng dự án luật nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về hoàn thiện thể chế tài chính - ngân sách, nâng cao hiệu quả phân bổ, quản lý, sử dụng nguồn lực công và tháo gỡ vướng mắc trong đầu tư công, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.

Làm rõ hơn cơ chế quản lý ngân sách theo kết quả đầu ra và hạch toán hiệu quả đầu tư công

Đại biểu Trịnh Xuân An (Đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Đồng Nai) đề xuất các ý kiến nhằm xác lập rõ hơn cơ chế quản lý ngân sách theo kết quả đầu ra và hạch toán hiệu quả đầu tư công.

Xuất phát từ yêu cầu giao ngân sách phải gắn với việc xác định kết quả cần đạt, quyết định đầu tư phải có căn cứ hạch toán hiệu quả, đại biểu đề nghị bổ sung tại Điều 53 yêu cầu dự toán của chương trình, nhiệm vụ phải xác định sản phẩm đầu ra chủ yếu, chất lượng, thời hạn hoàn thành và kinh phí tương ứng, phù hợp với tính chất khoản chi. Nguyên tắc này cần áp dụng cả chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên, với lộ trình phù hợp.

Đối với đầu tư công, đề nghị làm rõ tại khoản 9 Điều 9 và Điều 82: trước khi quyết định đầu tư phải xác định mục tiêu, chỉ tiêu kết quả; tính toán chi phí trong suốt vòng đời dự án, gồm cả vận hành, bảo trì; đánh giá lợi ích dự kiến và so sánh phương án đầu tư.

Bộ Tài chính dự kiến hướng dẫn xây dựng khung đánh giá trước khi khởi công. Theo tôi, những chỉ tiêu dùng để lựa chọn dự án nên được xác định trước khi quyết định đầu tư; trước khi khởi công, các chỉ tiêu sẽ được cập nhật, cụ thể hóa.

Hạch toán hiệu quả không có nghĩa mọi dự án đều phải sinh lời hoặc thu hồi vốn. Công trình quốc phòng, an ninh, giáo dục, y tế phải được đánh giá bằng tiêu chí phù hợp. Nhưng mọi dự án đều phải giải trình được: vì sao cần đầu tư, chi phí bao nhiêu, tạo ra lợi ích gì và ai chịu trách nhiệm về kết quả.

Theo đại biểu Trịnh Xuân An, cần bổ sung nội hàm đánh giá tại Điều 84 - điều khoản quan trọng để kiểm chứng hiệu quả đầu tư.

Điều 84 chủ yếu tích hợp các quy định hiện hành về theo dõi, kiểm tra, đánh giá chương trình, dự án, nhưng chưa thể hiện đầy đủ nội dung từng loại đánh giá đã được quy định tại Điều 77 Luật Đầu tư công hiện hành. Đề nghị kế thừa những yêu cầu cốt lõi này tại khoản 2 Điều 84, xác định khung nội dung tối thiểu gồm: mức độ đạt mục tiêu; chi phí, tiến độ, chất lượng đầu ra; hiệu quả sử dụng nguồn lực; tác động và khả năng duy trì kết quả. Trong đó, đánh giá giữa kỳ phải chỉ ra khả năng hoàn thành và nội dung cần điều chỉnh; đánh giá kết thúc phải đối chiếu sản phẩm, tổng chi phí, kết quả thực tế với mục tiêu đã được quyết định và xác định điều kiện vận hành; đánh giá tác động phải kiểm chứng lợi ích thực tế sau một thời gian khai thác. Đồng thời, cần quy định rõ trách nhiệm sử dụng kết quả đánh giá làm căn cứ bố trí, điều chỉnh ngân sách.

Một công trình nghiệm thu đúng quy định nhưng ít người sử dụng, thiếu nhân lực hoặc thiếu kinh phí vận hành vẫn phải được xem xét về hiệu quả. Vì vậy, tại khoản 3 Điều 84, cần bổ sung trách nhiệm cung cấp dữ liệu, báo cáo kết quả của cơ quan tiếp nhận, vận hành công trình; xác định cơ quan chủ quản chịu trách nhiệm tổ chức đánh giá tác động.

Đặc biệt, với chương trình mục tiêu quốc gia, đề nghị khoản 2 Điều 84 quy định rõ việc đánh giá phải đối chiếu kết quả thực tế với mục tiêu, chỉ tiêu đã được quyết định, bao quát cả chi đầu tư và chi thường xuyên. Đầu ra cần được xác định ngay khi phê duyệt chương trình, nhiệm vụ: công trình nước sạch phải đo lường số hộ thực tế được cấp nước đạt chuẩn, liên tục; hỗ trợ sinh kế phải đo khả năng tạo thu nhập ổn định. Kết quả toàn chương trình phải thể hiện mức cải thiện đời sống, khả năng tiếp cận dịch vụ của người dân. Trên cơ sở đó mới xem xét phân bổ, điều chỉnh nguồn lực, tránh giải ngân đủ nhưng mục tiêu chưa đạt.

Kết quả đánh giá phải dẫn đến quyết định quản lý cụ thể

Đại biểu Trịnh Xuân An cho rằng, kết quả đánh giá phải dẫn đến quyết định quản lý cụ thể, vì vậy cần bổ sung một khoản tại Điều 84, quy định kết luận đánh giá phải xác định tồn tại, nguyên nhân, trách nhiệm và kiến nghị xử lý. Cơ quan có thẩm quyền phải quyết định biện pháp khắc phục, điều chỉnh hoặc dừng chương trình, dự án theo thẩm quyền, kèm thời hạn và trách nhiệm thực hiện.

Đồng thời, làm rõ tại Điều 49, Điều 51 và khoản 7 Điều 52: kết quả đánh giá là căn cứ bắt buộc phải xem xét khi bố trí, điều chỉnh vốn và lập dự toán kỳ sau. Khoản 6 Điều 87 cần yêu cầu giải trình chênh lệch giữa mục tiêu và kết quả thực tế, thay vì chỉ thuyết minh chung về hiệu quả.

Để đánh giá hiệu quả của ngân sách, luật quy định những yêu cầu cốt lõi; Chính phủ hướng dẫn phương pháp, tiêu chí chuyên ngành và tích hợp vào quy trình hiện có. Theo đó, giao tiền phải rõ kết quả; đánh giá phải rõ căn cứ; kết luận phải có xử lý và trách nhiệm. Đó là cơ sở để quản lý ngân sách theo hiệu quả thực chất, đáp ứng yêu cầu phát triển và phòng ngừa lãng phí.

Về ngân sách cho quốc phòng - an ninh, thực tiễn có những nhiệm vụ quốc phòng - an ninh cấp bách phải triển khai ngay nhưng chưa được bố trí đủ dự toán, vượt khả năng cân đối của địa phương hoặc dự toán được giao của Bộ Quốc phòng, Bộ Công an. Đề nghị bổ sung tại Điều 43 và Điều 62 cơ chế ngân sách trung ương bổ sung có mục tiêu cho địa phương hoặc bổ sung dự toán cho hai bộ để thực hiện; giao Chính phủ quy định điều kiện, thẩm quyền, thủ tục bảo đảm kịp thời, đúng mục đích, không trùng nhiệm vụ chi và gắn với trách nhiệm kiểm tra, báo cáo.

* Cũng trong chiều 5-11, Quốc hội thảo luận tại tổ về chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy và tội phạm giai đoạn 2026-2035.

Ngày mai 6-11, Quốc hội thảo luận ở hội trường về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, Luật Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp, Luật Thuế thu nhập cá nhân; Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi), Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường; thảo luận ở tổ về: Chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống tội phạm giai đoạn 2026-2035; Dự án Nghị quyết của Quốc hội sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị quyết số 107/2023/QH15 về việc áp dụng thuế thu nhập doanh nghiệp bổ sung theo quy định chống xói mòn cơ sở thuế toàn cầu...

Hải Thanh (tổng hợp)