Sản xuất vụ mùa năm 2026: Dấu ấn chuyển biến tư duy và phương thức sản xuất của nông dân

Nông dân xã Bắc Tiên Hưng mở rộng diện tích canh tác lúa áp dụng kỹ thuật tưới ướt - khô xen kẽ.

Vụ mùa năm 2026, sản xuất lúa ở tỉnh diễn ra trong điều kiện thời tiết không thuận lợi: Bão số 1 và hoàn lưu bão số 4 gây mưa lớn trên diện rộng; đợt mưa kéo dài từ ngày 20 đến 28/8 diễn ra khi lúa ở giai đoạn ôm đòng, ảnh hưởng đến việc chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh; thời điểm lúa trỗ gặp không khí lạnh kèm mưa, khiến một số diện tích bị ảnh hưởng đến sinh trưởng, phát triển và chất lượng hạt thóc. Tuy nhiên, nhờ sự chủ động của ngành nông nghiệp và các địa phương trong tổ chức sản xuất và thu hoạch, tỉnh đã cơ bản hoàn thành mục tiêu đề ra với năng suất lúa bình quân dự kiến đạt 59 - 60 tạ/ha, sản lượng đạt khoảng 571.000 tấn. Đáng chú ý, những chuyển biến từ tư duy đến phương thức canh tác của người nông dân đang từng bước tạo nền tảng nâng cao giá trị hạt gạo và phát triển nông nghiệp bền vững.

Vụ mùa năm nay, toàn tỉnh gieo cấy 96.000ha lúa, đạt 100% kế hoạch. Trong đó, diện tích lúa chất lượng đạt 58.560ha, chiếm 61%, với nhiều giống được đưa vào sản xuất như BT7, Thơm 8, RVT, Hương Bình, ĐS1, ST25 và các giống nếp đặc sản của tỉnh. Một trong những điểm nổi bật là phương thức tổ chức sản xuất tiếp tục chuyển dịch theo hướng tập trung, quy mô lớn và tăng cường ứng dụng máy móc. Diện tích lúa chất lượng tăng hơn 5.000ha so với vụ mùa năm trước; diện tích cấy bằng máy đạt khoảng 40.000ha, chiếm gần 42% tổng diện tích gieo cấy đạt mức cao nhất từ trước đến nay.

Tại xã Đông Tiên Hưng, gia đình ông Đặng Tất Tuân tích tụ hơn 10ha ruộng, cơ giới hóa các khâu từ làm đất, gieo cấy đến thu hoạch. Các giống lúa Đài Thơm 8, BC15, TBR225 được lựa chọn đưa vào sản xuất cho năng suất ước đạt 1,8 - 2 tạ thóc tươi/sào. Theo ông Tuân: Sản xuất trên diện tích lớn, có máy móc hỗ trợ giúp giảm đáng kể công lao động, nâng cao hiệu quả kinh tế; lợi nhuận của gia đình đạt khoảng 30 - 40% tổng thu.

Cơ giới hóa không chỉ được đẩy mạnh ở khâu làm đất, gieo cấy, thu hoạch mà còn mở rộng sang chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh. Máy bay không người lái được sử dụng để phun thuốc bảo vệ thực vật trên những diện tích sản xuất tập trung, góp phần giảm công lao động, nâng cao hiệu quả và hạn chế người sản xuất tiếp xúc trực tiếp với thuốc.

Cùng với thay đổi quy mô và phương thức tổ chức sản xuất, việc tiết kiệm tài nguyên, giảm vật tư đầu vào, hướng tới sản xuất ít phát thải ngày càng được quan tâm. Một trong những mô hình được triển khai là tưới ướt - khô xen kẽ (AWD), thay thế tập quán duy trì mực nước ngập thường xuyên bằng điều tiết nước theo từng giai đoạn sinh trưởng của cây lúa. Tại xã Bắc Tiên Hưng, diện tích áp dụng mô hình này tăng từ 67ha vụ xuân năm 2024 lên hơn 120ha trong vụ mùa năm nay. Ở quy mô toàn tỉnh, các giải pháp kỹ thuật hướng tới canh tác giảm phát thải được ngành nông nghiệp phối hợp với các đơn vị nghiên cứu và địa phương triển khai, nhân rộng qua từng vụ nhờ những hiệu quả thực tế về năng suất, tiết kiệm chi phí... Diện tích áp dụng ở vụ mùa năm nay đạt khoảng 3.000ha, đây là hướng sản xuất có triển vọng, vừa nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, vừa góp phần bảo vệ môi trường đồng ruộng.

Một hướng chuyển đổi khác là phát triển sản xuất lúa hữu cơ, giảm phụ thuộc vào phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật. Với hơn 18ha lúa canh tác theo hướng hữu cơ, ông Đỗ Văn Dân ở xã Vũ Quý đã trải qua 3 năm kiên trì chuyển đổi phương thức canh tác, từ cải tạo đất đến thay đổi quy trình sản xuất. Quá trình này đòi hỏi chi phí đầu tư lớn hơn; người trồng lúa phải chấp nhận những vụ đầu năng suất chưa cao để hướng tới chất lượng và hiệu quả lâu dài. Đến vụ thứ 6, sản xuất dần ổn định; toàn bộ thóc thu hoạch được doanh nghiệp ký hợp đồng bao tiêu với giá cao hơn thị trường từ 1.300 đến 3.000 đồng/kg tùy loại. Không dừng lại ở diện tích đã chuyển đổi, ông Dân còn liên kết phát triển hơn 100ha lúa bán hữu cơ, hướng tới mục tiêu có 120ha lúa hữu cơ chất lượng cao vào năm 2028, sau khi hoàn tất lộ trình chuyển đổi. Ông Dân chia sẻ: Giảm phụ thuộc vào phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật không chỉ góp phần cải thiện chất lượng đất, nguồn nước mà còn bảo vệ sức khỏe người sản xuất, người tiêu dùng. Đặc biệt, sản xuất theo đơn đặt hàng, có doanh nghiệp bao tiêu với mức giá cao hơn giúp nông dân yên tâm đầu tư, kiên trì theo đuổi phương thức canh tác bền vững.

Liên kết tiêu thụ cũng đang trở thành một trong những yếu tố quan trọng nâng cao hiệu quả sản xuất. Vụ mùa 2026, toàn tỉnh có khoảng 8.900ha lúa được liên kết, bao tiêu sản phẩm. Theo tính toán, các mô hình liên kết cho lợi nhuận cao hơn khoảng 15% so với sản xuất nhỏ lẻ, đồng thời giúp nông dân chủ động hơn về đầu ra.

Nhìn lại vụ mùa năm 2026, bên cạnh kết quả về diện tích, năng suất và sản lượng, dấu ấn quan trọng là sự chuyển biến trong tư duy và phương thức sản xuất của người nông dân: Từ manh mún sang tích tụ, tập trung; từ phụ thuộc nhiều vào lao động thủ công sang đẩy mạnh cơ giới hóa; từ tập quán canh tác truyền thống sang sử dụng tài nguyên tiết kiệm, giảm phát thải; từ sản xuất đơn lẻ sang liên kết tiêu thụ. Những chuyển biến này không chỉ góp phần nâng cao giá trị hạt gạo mà còn tạo động lực để sản xuất lúa hàng hóa phát triển theo hướng hiệu quả, chất lượng và bền vững hơn.

Baohungyen.vn