Bảo đảm vững chắc an ninh lương thực - nền tảng quan trọng cho phát triển nhanh và bền vững của tỉnh Lào Cai

An ninh lương thực luôn là vấn đề có ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển của mỗi quốc gia và từng địa phương. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng cực đoan, thiên tai, dịch bệnh, biến động thị trường và những tác động từ tình hình kinh tế thế giới đặt ra nhiều thách thức mới đối với sản xuất nông nghiệp, việc bảo đảm vững chắc an ninh lương thực không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là nhiệm vụ lâu dài nhằm giữ vững ổn định chính trị, bảo đảm an sinh xã hội và tạo nền tảng cho phát triển bền vững. Quán triệt Kết luận số 81-KL/TW ngày 29/7/2020 của Bộ Chính trị, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Lào Cai đã ban hành Kế hoạch thực hiện với nhiều mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp đồng bộ, phù hợp với điều kiện thực tiễn của địa phương, hướng tới xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, hiệu quả và thích ứng với bối cảnh phát triển mới.

Bảo đảm an ninh lương thực là nhiệm vụ chiến lược trong phát triển của tỉnh

Lào Cai là tỉnh miền núi, biên giới, có địa hình chia cắt mạnh, điều kiện tự nhiên đa dạng với nhiều tiểu vùng khí hậu khác nhau. Đây vừa là lợi thế để phát triển nền nông nghiệp đa dạng, vừa đặt ra nhiều khó khăn trong tổ chức sản xuất, bảo đảm nguồn cung lương thực, thực phẩm ổn định, đặc biệt tại vùng cao, vùng sâu, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Những năm qua, ngành nông nghiệp của tỉnh đã có bước phát triển tích cực. Cơ cấu sản xuất tiếp tục được chuyển dịch theo hướng nâng cao giá trị gia tăng; nhiều vùng sản xuất hàng hóa tập trung được hình thành; nhiều sản phẩm nông nghiệp đặc hữu, sản phẩm OCOP từng bước khẳng định thương hiệu trên thị trường. Hệ thống kết cấu hạ tầng phục vụ sản xuất nông nghiệp được quan tâm đầu tư; đời sống của người dân khu vực nông thôn ngày càng được cải thiện.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, sản xuất nông nghiệp của tỉnh vẫn đang chịu nhiều sức ép từ biến đổi khí hậu, thiên tai, dịch bệnh trên cây trồng, vật nuôi; quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ; liên kết theo chuỗi giá trị chưa thật sự bền vững; năng lực chế biến, bảo quản sau thu hoạch còn hạn chế; chất lượng nguồn nhân lực nông nghiệp chưa đồng đều; việc ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số còn chưa đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Trong bối cảnh đó, bảo đảm an ninh lương thực không chỉ đơn thuần là duy trì sản lượng lương thực, mà còn bao hàm yêu cầu bảo đảm người dân được tiếp cận đầy đủ nguồn lương thực, thực phẩm an toàn, có giá trị dinh dưỡng; xây dựng hệ thống sản xuất, chế biến, lưu thông ổn định; nâng cao khả năng chống chịu trước thiên tai, dịch bệnh và các biến động của thị trường.

Đó cũng là lý do Ban Thường vụ Tỉnh ủy xác định bảo đảm an ninh lương thực là nhiệm vụ chính trị thường xuyên, lâu dài của cả hệ thống chính trị; phải được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh, gắn với mục tiêu nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống Nhân dân, xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và bảo đảm quốc phòng, an ninh trên địa bàn.

Quan điểm xuyên suốt: Phát triển nông nghiệp hiện đại, bảo đảm mọi người dân đều được tiếp cận lương thực an toàn

Điểm nổi bật trong Kế hoạch của Ban Thường vụ Tỉnh ủy là xác định rõ quan điểm phát triển theo hướng toàn diện, lâu dài và bền vững.

Theo đó, bảo đảm an ninh lương thực phải được đặt trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh; không chỉ tập trung vào sản lượng mà còn chú trọng chất lượng, giá trị dinh dưỡng, khả năng tiếp cận của người dân và tính bền vững của hệ thống sản xuất. Mục tiêu cuối cùng là nâng cao chất lượng cuộc sống của Nhân dân, góp phần xây dựng nguồn nhân lực khỏe mạnh, nâng cao thể trạng, trí tuệ và tầm vóc con người.

Quan điểm này cũng thể hiện rõ sự chuyển đổi từ tư duy phát triển nông nghiệp theo chiều rộng sang phát triển theo chiều sâu; từ mục tiêu tăng sản lượng đơn thuần sang nâng cao hiệu quả, chất lượng và sức cạnh tranh của nông sản; từ sản xuất nhỏ lẻ sang tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị; từ phát triển truyền thống sang ứng dụng mạnh mẽ khoa học, công nghệ và chuyển đổi số.

Cùng với đó, tỉnh xác định phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị trong thực hiện nhiệm vụ bảo đảm an ninh lương thực. Mỗi cấp ủy, chính quyền, cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp và người dân đều có vai trò, trách nhiệm trong phát triển sản xuất nông nghiệp, sử dụng hiệu quả tài nguyên đất đai, bảo vệ môi trường, bảo đảm an toàn thực phẩm và xây dựng thị trường nông sản ổn định.

Đặc biệt, việc triển khai Kế hoạch phải được thực hiện đồng bộ từ tỉnh đến cơ sở, xác định rõ trách nhiệm của từng cấp, từng ngành; gắn với công tác kiểm tra, giám sát, sơ kết, tổng kết để kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc và nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện.

Hướng tới mục tiêu xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, hiệu quả và bền vững

Ban Thường vụ Tỉnh ủy xác định mục tiêu tổng quát đến năm 2030 là xây dựng nền nông nghiệp phát triển toàn diện theo hướng sản xuất hàng hóa tập trung, có năng suất, chất lượng, hiệu quả và khả năng cạnh tranh cao; bảo đảm vững chắc an ninh lương thực; cung cấp đầy đủ, đa dạng, an toàn các loại lương thực, thực phẩm đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng của Nhân dân.

Đây là mục tiêu mang tính tổng hợp, gắn kết chặt chẽ giữa phát triển kinh tế với bảo đảm an sinh xã hội. Không chỉ hướng tới tăng trưởng sản xuất, tỉnh còn đặt trọng tâm vào việc nâng cao chất lượng dinh dưỡng, cải thiện sức khỏe cộng đồng, giảm tỷ lệ suy dinh dưỡng ở trẻ em, nhất là tại vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và vùng đặc biệt khó khăn.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, tỉnh đề ra nhiều chỉ tiêu cụ thể.

Trước hết là giữ ổn định tổng sản lượng lương thực có hạt đạt khoảng 642.500 tấn, bảo đảm khả năng cung ứng lương thực cho người dân trong mọi tình huống, kể cả khi xảy ra thiên tai, dịch bệnh hoặc biến động thị trường. Đây là chỉ tiêu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với một tỉnh miền núi như Lào Cai, nơi điều kiện sản xuất còn chịu nhiều tác động của thời tiết và địa hình.

Song song với đó, tỉnh tiếp tục đẩy mạnh cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng nâng cao hiệu quả sử dụng đất; chuyển mạnh từ phát triển theo số lượng sang nâng cao chất lượng, giá trị và hiệu quả sản xuất; mở rộng các vùng sản xuất hàng hóa tập trung gắn với phát triển các sản phẩm đặc sản, sản phẩm hữu cơ và các ngành hàng chủ lực có giá trị gia tăng cao, đáp ứng nhu cầu của thị trường trong nước và xuất khẩu.

Một trong những yêu cầu quan trọng được đặt ra là tăng cường quản lý và bảo vệ chặt chẽ quỹ đất trồng lúa. Việc chuyển mục đích sử dụng đất lúa sang các mục đích khác sẽ được kiểm soát nghiêm ngặt, chỉ thực hiện khi thật sự cần thiết và đúng quy định của pháp luật, nhằm bảo đảm duy trì ổn định diện tích đất phục vụ sản xuất lương thực lâu dài.

Bên cạnh đó, tỉnh cũng hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng dinh dưỡng của người dân thông qua việc xây dựng khẩu phần ăn cân đối, hợp lý, khoa học; giảm tỷ lệ suy dinh dưỡng thể thấp còi ở trẻ em dưới 5 tuổi xuống dưới 21,5%, tỷ lệ suy dinh dưỡng thể nhẹ cân xuống dưới 10% và duy trì tỷ lệ suy dinh dưỡng thể gầy còm dưới 3%. Những chỉ tiêu này cho thấy quan điểm xuyên suốt của tỉnh là bảo đảm an ninh lương thực phải gắn liền với bảo đảm an ninh dinh dưỡng, chăm lo sức khỏe Nhân dân và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong tương lai.

Những nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm để bảo đảm vững chắc an ninh lương thực

Để hiện thực hóa các mục tiêu đã đề ra, Ban Thường vụ Tỉnh ủy xác định hệ thống nhiệm vụ, giải pháp toàn diện, đồng bộ, bao quát từ công tác lãnh đạo, chỉ đạo đến phát triển sản xuất, hoàn thiện cơ chế chính sách, ứng dụng khoa học công nghệ, bảo vệ tài nguyên và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước. Đây là những giải pháp có tính chiến lược, đồng thời cũng là những nhiệm vụ thường xuyên, lâu dài nhằm xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, thích ứng với biến đổi khí hậu và đủ sức đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Trước hết, tỉnh xác định tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo toàn diện của các cấp ủy đảng, sự quản lý điều hành của chính quyền các cấp đối với công tác bảo đảm an ninh lương thực. Đây được coi là yếu tố quyết định để tạo sự thống nhất về nhận thức và hành động trong toàn hệ thống chính trị. Các cấp ủy, tổ chức đảng sẽ đẩy mạnh tuyên truyền, quán triệt sâu rộng chủ trương của Đảng về bảo đảm an ninh lương thực; nâng cao nhận thức của cán bộ, đảng viên và Nhân dân về ý nghĩa đặc biệt quan trọng của nhiệm vụ này đối với ổn định chính trị, phát triển kinh tế, bảo đảm quốc phòng, an ninh và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Song song với công tác lãnh đạo, chỉ đạo, tỉnh tiếp tục đẩy mạnh cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững. Trọng tâm là phát triển các vùng sản xuất lương thực, thực phẩm tập trung, chuyên canh đối với các ngành hàng có lợi thế như lúa gạo, chăn nuôi, thủy sản, dược liệu và các sản phẩm nông nghiệp đặc hữu; đồng thời tổ chức lại sản xuất theo hướng liên kết giữa người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp để hình thành các chuỗi giá trị bền vững từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ. Đây là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao giá trị gia tăng của nông sản, tăng thu nhập cho người dân và nâng cao sức cạnh tranh của nông nghiệp địa phương.

Một trong những điểm nhấn đáng chú ý là tỉnh sẽ ưu tiên ứng dụng mạnh mẽ khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong toàn bộ chuỗi sản xuất nông nghiệp. Các mô hình nông nghiệp sạch, nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp thông minh sẽ tiếp tục được khuyến khích phát triển; đồng thời đẩy mạnh truy xuất nguồn gốc, kiểm soát chất lượng, giám sát an toàn thực phẩm và ứng dụng công nghệ cao trong bảo quản, chế biến sau thu hoạch nhằm nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị sản phẩm.

Đối với người dân, tỉnh không chỉ quan tâm đến việc bảo đảm nguồn cung lương thực mà còn hướng tới nâng cao khả năng tiếp cận các loại thực phẩm an toàn, bảo đảm dinh dưỡng. Theo đó, các hoạt động tuyên truyền, hướng dẫn về chế độ dinh dưỡng hợp lý, khẩu phần ăn khoa học sẽ được triển khai rộng khắp, đặc biệt đối với trẻ em, thanh thiếu niên, phụ nữ và đồng bào vùng sâu, vùng xa. Song song với đó, tỉnh khuyến khích các doanh nghiệp, hợp tác xã và các thành phần kinh tế tham gia phát triển hệ thống cung ứng lương thực, thực phẩm ổn định, an toàn, góp phần đáp ứng nhu cầu của người dân trong mọi điều kiện, kể cả khi xảy ra thiên tai, dịch bệnh hoặc biến động thị trường.

Hoàn thiện thể chế, đầu tư hạ tầng và bảo vệ quỹ đất lúa

Nhằm tạo nền tảng lâu dài cho phát triển nông nghiệp, tỉnh tiếp tục rà soát, hoàn thiện các cơ chế, chính sách liên quan đến đất đai, tín dụng, bảo hiểm, tài chính và an toàn thực phẩm theo hướng đồng bộ, phù hợp với thực tiễn. Trong đó, việc quản lý, bảo vệ chặt chẽ diện tích đất trồng lúa được xác định là yêu cầu xuyên suốt.

Theo Kế hoạch của Ban Thường vụ Tỉnh ủy, việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất lúa sẽ được thực hiện linh hoạt theo quy định của pháp luật, nhưng không làm thay đổi điều kiện sử dụng đất, bảo đảm duy trì ổn định quỹ đất phục vụ mục tiêu an ninh lương thực lâu dài. Trường hợp chuyển mục đích sử dụng đất lúa sang mục đích phi nông nghiệp chỉ được xem xét khi thật sự cần thiết và phải tuân thủ đầy đủ quy định của pháp luật. Đây là giải pháp quan trọng nhằm bảo đảm nguồn lực sản xuất trong bối cảnh quỹ đất nông nghiệp ngày càng chịu nhiều sức ép từ quá trình đô thị hóa và phát triển hạ tầng.

Cùng với đó, tỉnh ưu tiên đầu tư nâng cấp hệ thống kết cấu hạ tầng phục vụ sản xuất, chế biến, bảo quản và lưu thông nông sản; phát triển hệ thống kho dự trữ, logistics, mạng lưới phân phối và thương mại lương thực, thực phẩm theo hướng đồng bộ, hiện đại. Việc đầu tư hạ tầng không chỉ góp phần giảm chi phí sản xuất, hạn chế thất thoát sau thu hoạch mà còn nâng cao khả năng điều tiết nguồn cung, bảo đảm lương thực đến với người dân nhanh chóng trong các tình huống khẩn cấp.

Một nội dung quan trọng khác là tiếp tục kiện toàn tổ chức bộ máy quản lý nhà nước về nông nghiệp sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp; rà soát, phân định rõ chức năng, nhiệm vụ giữa các cơ quan liên quan; nâng cao năng lực quản lý từ tỉnh đến cơ sở, bảo đảm hoạt động thống nhất, hiệu quả và không chồng chéo. Đồng thời, hệ thống giám sát, kiểm tra, kiểm soát an toàn thực phẩm cũng sẽ tiếp tục được củng cố, đáp ứng yêu cầu quản lý trong tình hình mới.

Phát triển khoa học công nghệ, thích ứng với biến đổi khí hậu

Trong điều kiện biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng phức tạp, Ban Thường vụ Tỉnh ủy xác định khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực quan trọng để phát triển nền nông nghiệp hiện đại.

Theo đó, tỉnh sẽ tiếp tục đổi mới công tác đào tạo nguồn nhân lực nông nghiệp; chú trọng đào tạo nghề cho lao động nông thôn; xây dựng đội ngũ cán bộ kỹ thuật, công nhân nông nghiệp có trình độ, đủ khả năng tiếp nhận và chuyển giao các tiến bộ khoa học, kỹ thuật mới.

Các hoạt động nghiên cứu, chọn tạo giống cây trồng, vật nuôi có năng suất, chất lượng cao, thích ứng với điều kiện sinh thái và biến đổi khí hậu sẽ được ưu tiên triển khai. Những giống cây chịu hạn, chịu rét, chống chịu sâu bệnh, sử dụng tiết kiệm nước sẽ từng bước được đưa vào sản xuất nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và giảm thiểu rủi ro do thiên tai gây ra.

Bên cạnh đó, tỉnh tiếp tục quản lý, sử dụng hiệu quả tài nguyên đất, nước và rừng; đầu tư nâng cấp hệ thống thủy lợi, hồ chứa nước, công trình cấp nước và bảo vệ rừng đầu nguồn nhằm bảo đảm an ninh nguồn nước phục vụ sản xuất và đời sống Nhân dân. Đây là những giải pháp có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với một tỉnh miền núi thường xuyên chịu tác động của mưa lũ, hạn hán và các hiện tượng thời tiết cực đoan.

Công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát thị trường lương thực, thực phẩm cũng được xác định là nhiệm vụ thường xuyên. Các lực lượng chức năng sẽ tăng cường kiểm soát thị trường, kịp thời phát hiện và xử lý nghiêm các hành vi sản xuất, kinh doanh hàng giả, hàng kém chất lượng, gian lận thương mại và vi phạm quy định về an toàn thực phẩm, góp phần bảo vệ sức khỏe Nhân dân và giữ vững niềm tin của người tiêu dùng.

Phát huy sức mạnh của cả hệ thống chính trị

Để các mục tiêu về bảo đảm an ninh lương thực sớm đi vào cuộc sống, Ban Thường vụ Tỉnh ủy yêu cầu các cấp ủy, tổ chức đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội phát huy đầy đủ vai trò, trách nhiệm trong tổ chức thực hiện. Mỗi cơ quan, đơn vị căn cứ chức năng, nhiệm vụ được giao xây dựng chương trình, kế hoạch cụ thể, xác định rõ lộ trình, nguồn lực và trách nhiệm của từng tập thể, cá nhân.

Trong đó, Đảng ủy Ủy ban nhân dân tỉnh lãnh đạo, chỉ đạo UBND tỉnh cụ thể hóa các mục tiêu, nhiệm vụ thành các chương trình, đề án và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội; thường xuyên theo dõi, kiểm tra, đánh giá kết quả thực hiện; kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc và báo cáo Ban Thường vụ Tỉnh ủy những nội dung vượt thẩm quyền. Hội đồng nhân dân tỉnh tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách và tăng cường giám sát việc triển khai; Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội đẩy mạnh tuyên truyền, vận động đoàn viên, hội viên và Nhân dân tích cực tham gia phát triển sản xuất, giám sát việc thực hiện các chính sách về nông nghiệp và an ninh lương thực.

Có thể khẳng định, Kế hoạch của Ban Thường vụ Tỉnh ủy về bảo đảm an ninh lương thực đến năm 2030 đã thể hiện quyết tâm chính trị cao của tỉnh trong việc xây dựng nền nông nghiệp phát triển theo hướng hiện đại, sinh thái, hiệu quả và bền vững. Với mục tiêu rõ ràng, quan điểm xuyên suốt và hệ thống nhiệm vụ, giải pháp đồng bộ, cùng sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và Nhân dân, Lào Cai có cơ sở để tiếp tục giữ vững an ninh lương thực trong mọi tình huống; bảo đảm mọi người dân đều được tiếp cận đầy đủ nguồn lương thực, thực phẩm an toàn, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống, xây dựng nông thôn phát triển toàn diện và tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển nhanh, bền vững của tỉnh trong những năm tới.