Đại biểu Quốc hội tỉnh Lào Cai quan ngại tình trạng học sinh lạm dụng AI, bất cập trong chuyển đổi số, kết nối và chia sẻ dữ liệu

Đại biểu Quốc hội tỉnh Lào Cai Tráng A Dương đặt câu hỏi chất vấn Bộ Khoa học và Công nghệ

Đặt câu hỏi chất vấn, đại biểu Tráng A Dương nêu thực tế, mặc dù công tác chuyển đổi số và xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung đang được đẩy mạnh, song người dân vẫn phải đi lại nhiều lần khi thực hiện các thủ tục hành chính; phải cung cấp lại những giấy tờ, thông tin mà cơ quan nhà nước đã có hoặc có thể khai thác từ các cơ sở dữ liệu hiện có.

Theo đại biểu, tình trạng này không chỉ gây phiền hà, mất thời gian, công sức của người dân mà còn tạo thêm khó khăn đối với đồng bào dân tộc thiểu số, người dân sinh sống tại các địa bàn vùng sâu, vùng xa, miền núi, nơi điều kiện giao thông, hạ tầng công nghệ thông tin và khả năng tiếp cận các dịch vụ số còn hạn chế.

Từ thực tế trên, đại biểu Tráng A Dương đề nghị Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm của Bộ và giải pháp, lộ trình cụ thể để khắc phục tình trạng này, đảm bảo kết nối, chia sẻ dữ liệu, giảm giấy tờ, giảm đi lại giúp người dân, nhất là người dân ở vùng sâu, vùng xa được tiếp cận dịch vụ công một cách thuận tiện và thực chất.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân trả lời nội dung chất vấn của đại biểu Tráng A Dương

Trả lời chất vấn, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân bày tỏ sự chia sẻ với những khó khăn của người dân khu vực miền núi, biên giới. Qua thực tế tiếp xúc cử tri tại các xã vùng biên giới, Bộ trưởng nhận thấy điều kiện đi lại của người dân còn nhiều trở ngại, khoảng cách giữa trụ sở các cơ quan tại một số địa phương cũng rất xa nhau.

Bộ trưởng chỉ rõ 5 nhóm khó khăn, vướng mắc lớn trong quá trình chuyển đổi số hiện nay, gồm: Hệ thống máy tính, trang thiết bị chưa đồng bộ; hạ tầng đường truyền còn hạn chế, đặc biệt là tình trạng lõm sóng; các nền tảng, phần mềm còn nhiều, chồng chéo; việc đồng bộ, kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ sở dữ liệu còn bất cập; năng lực tiếp cận, sử dụng công nghệ số của một bộ phận người dân và cán bộ cấp xã còn hạn chế.

Theo Bộ trưởng, chuyển đổi số đang trong giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ, quá trình triển khai quyết liệt mới diễn ra trong thời gian hơn một năm nên khó tránh khỏi những khó khăn, vướng mắc. Tuy nhiên, không thể vì những trở ngại trước mắt mà chậm triển khai hoặc dừng lại.

Dẫn chứng về việc chuẩn hóa, đồng bộ thông tin thuê bao viễn thông với cơ sở dữ liệu quốc gia, Bộ trưởng cho biết, mặc dù thời gian đầu việc yêu cầu người sử dụng cập nhật, xác thực thông tin gây ra một số bất tiện, nhưng đến nay, theo số liệu Bộ trưởng nêu, khoảng 102 triệu trong tổng số 112 triệu thuê bao đã được đồng bộ, xác thực thông tin định danh. Qua đó, góp phần giảm đáng kể tình trạng cuộc gọi lừa đảo và tin nhắn rác; số cuộc gọi lừa đảo được báo cáo giảm hơn 60%.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhấn mạnh, không thể vì những khó khăn trong quá trình triển khai mà làm chậm tiến trình chuyển đổi số. Mục tiêu cao nhất của chuyển đổi số là phục vụ người dân và thước đo quan trọng nhất chính là sự hài lòng của người dân. Đây phải là định hướng xuyên suốt trong quá trình thực hiện chuyển đổi số tại các cơ quan, đơn vị và địa phương.

Đại biểu Quốc hội tỉnh Lào Cai Sí Thị Mai Anh đặt câu hỏi chất vấn Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ

Cũng tại phiên chất vấn, đại biểu Sí Thị Mai Anh - Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lào Cai, đặt hai câu hỏi liên quan đến công tác quản lý trí tuệ nhân tạo và thực hiện chính sách hỗ trợ thiết bị số cho người dân.

Về quản lý, sử dụng trí tuệ nhân tạo, đại biểu Sí Thị Mai Anh cho biết, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có hướng dẫn sử dụng AI an toàn, có trách nhiệm nhằm phòng ngừa nguy cơ học sinh lệ thuộc vào công nghệ. Tuy nhiên, ngoài phạm vi quản lý, hướng dẫn của nhà trường, học sinh vẫn có thể tự tiếp cận các nền tảng AI tạo sinh để nhận ngay lời giải bài tập hoặc bài viết hoàn chỉnh.

Theo đại biểu, việc sử dụng AI thiếu kiểm soát có thể làm giảm cơ hội tự suy nghĩ, rèn luyện và phát triển những năng lực quan trọng của học sinh như tư duy phản biện, khả năng sáng tạo và năng lực tự học.

Đại biểu Sí Thị Mai Anh đề nghị Bộ trưởng cho biết, trong phạm vi quản lý nhà nước về trí tuệ nhân tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ có những giải pháp cụ thể nào để chỉ đạo, phối hợp với các cơ quan chức năng và đơn vị cung cấp dịch vụ AI nhằm bảo vệ người dùng nhỏ tuổi, nhất là học sinh; bảo đảm quyền tiếp cận công nghệ phù hợp, đồng thời hạn chế nguy cơ lộ lọt thông tin và lệ thuộc vào trí tuệ nhân tạo.

Đối với chính sách hỗ trợ thiết bị số, đại biểu Sí Thị Mai Anh đề cập Quyết định số 777/QĐ-TTg ngày 30/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ, trong đó có mục tiêu hỗ trợ trang bị điện thoại thông minh cho 400.000 hộ nghèo và hộ cận nghèo.

Đại biểu đề nghị Bộ trưởng làm rõ những giải pháp tham mưu, chỉ đạo và phối hợp triển khai thực hiện để bảo đảm hoàn thành mục tiêu đề ra, giúp người dân, đặc biệt là các đối tượng yếu thế, có điều kiện tiếp cận công nghệ và tham gia quá trình chuyển đổi số.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân trả lời nội dung chất vấn của đại biểu Sí Thị Mai Anh

Trả lời chất vấn của đại biểu Sí Thị Mai Anh, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho rằng, AI là công nghệ mang lại nhiều tiện ích, mở ra cơ hội tiếp cận thông tin, tri thức và hỗ trợ học tập. Tuy nhiên, việc lạm dụng trí tuệ nhân tạo, đặc biệt đối với học sinh nhỏ tuổi, có thể dẫn đến những hệ lụy đáng lo ngại.

Bộ trưởng cho biết, trong công tác quản lý nhà nước về AI, Bộ Khoa học và Công nghệ đã tiến hành phân loại các mức độ rủi ro khi sử dụng trí tuệ nhân tạo, gồm rủi ro cao, trung bình và thấp; đồng thời đưa ra những điều kiện nhằm bảo đảm an toàn cho các đối tượng trong quá trình sử dụng.

Đề cập việc học sinh tiếp cận và sử dụng AI, Bộ trưởng chia sẻ quan điểm cá nhân rằng cần có sự hạn chế phù hợp, nhất là đối với học sinh ở các cấp học thấp. Bộ trưởng dẫn thực tế một số quốc gia đã bắt đầu áp dụng các biện pháp hạn chế, thậm chí cấm học sinh nhỏ tuổi sử dụng một số công nghệ, đồng thời bày tỏ sự đồng tình với việc tăng cường kiểm soát để bảo vệ trẻ em khi các em chưa phát triển đầy đủ về nhận thức và khả năng tự chủ.

Liên quan đến mục tiêu hỗ trợ 400.000 điện thoại thông minh cho hộ nghèo, hộ cận nghèo, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết, chương trình hỗ trợ thiết bị đầu cuối đã được triển khai, trong đó phần lớn nguồn lực hỗ trợ do doanh nghiệp thực hiện. Theo Bộ trưởng, việc triển khai cơ bản đã đáp ứng yêu cầu của Chính phủ, song số lượng thiết bị được hỗ trợ vẫn còn khiêm tốn so với nhu cầu thực tế.

Bộ trưởng nhìn nhận, nhu cầu trang bị điện thoại thông minh và các thiết bị phục vụ chuyển đổi số của người dân, đặc biệt tại khu vực vùng sâu, vùng xa, còn rất lớn. Vì vậy, để chính sách hỗ trợ phát huy hiệu quả, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các doanh nghiệp và chính quyền địa phương.

Trong đó, chính quyền cấp xã, cấp thôn cần tham gia rà soát, nắm chắc hoàn cảnh từng hộ gia đình, từng nhân khẩu, xác định đúng những trường hợp thực sự khó khăn, chưa có khả năng tự trang bị điện thoại thông minh để hỗ trợ đúng đối tượng, tránh trùng lặp và bảo đảm thiết bị đến được với người cần hỗ trợ.

Bộ trưởng cũng đề cập chương trình hỗ trợ thiết bị học tập cho học sinh trước đây, qua đó cho thấy việc huy động nguồn lực xã hội tham gia hỗ trợ thiết bị công nghệ là cần thiết, nhưng phải gắn với nhu cầu thực tế và sự phối hợp của chính quyền cơ sở.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết, trong quá trình tiếp tục tham mưu Chính phủ, Bộ mong muốn các địa phương, nhất là chính quyền cấp xã, cấp thôn ở vùng sâu, vùng xa, tích cực đồng hành cùng doanh nghiệp để triển khai hiệu quả các chương trình hỗ trợ thiết bị số cho người dân./.