Đền Đông Sơn - Huyền tích về Mẫu Thượng ngàn
Đền Đông Sơn nằm ở vị trí hài hòa giữa núi và nước, lưng tựa sơn, mặt hướng thủy, vừa khoáng đạt vừa trầm mặc.
Không gian thờ tự linh thiêng
Quần thể núi Đầu Rồng với thế núi uốn lượn như linh long phục ngự, cây rừng xanh thẳm quanh năm, tạo nên không gian linh thiêng hiếm có. Đền Đông Sơn nằm ở vị trí hài hòa giữa núi và nước, lưng tựa sơn, mặt hướng thủy, vừa khoáng đạt vừa trầm mặc. Trải qua nhiều thăng trầm lịch sử, ngôi đền vẫn giữ được nét cổ kính, là điểm tựa tinh thần quan trọng của cộng đồng cư dân vùng núi.
Đền Đông Sơn được phục dựng vào năm 2019 với diện tích gần 11.000m2. Đền thờ Đệ nhị Chúa Mường Diệu Tín Thiền Sư - Nữ thần của núi Cao Sơn. Hiện nay, Đền Đông Sơn vẫn còn lưu giữ một bản chầu văn cổ về Diệu Tín Thiền Sư. Mỗi gian thờ, mỗi lớp không gian trong đền đều được sắp đặt theo trật tự “ngoài - trong, thấp - cao”, phản ánh quan niệm tôn ti và sự kết nối giữa cõi trần với cõi linh.
Sân đền được bố trí cây cảnh đẹp mắt.
Toàn bộ không gian thờ tự của Đền Đông Sơn không nhằm phô bày sự lộng lẫy, mà hướng tới sự cân bằng và tĩnh tại. Đáng chú ý, màu sắc trong đền chủ yếu là trầm - ấm: Nâu gỗ, đỏ son, vàng nhạt. Đây là những gam màu mang ý nghĩa ổn định, linh thiêng, giúp tâm người dễ hướng nội. Các hoành phi, câu đối được treo ở vị trí trang trọng, vừa mang giá trị mỹ thuật, vừa chuyển tải thông điệp về đạo lý, nhân tâm và sự che chở của thần linh.
Trong không gian thờ tự của Đền Đông Sơn, ban thờ Tứ Tính Tổ Mường mang ý nghĩa đặc biệt sâu sắc, gắn liền với cội nguồn văn hóa và tín ngưỡng bản địa của người Mường vùng Bi, Vang, Thàng, Động. Đây là nơi tôn thờ các bậc thủy tổ, những người khai mường, lập bản, đặt nền móng cho cuộc sống yên ổn, no đủ của con cháu về sau.
Ban thờ tứ tính tổ Mường gắn với văn hoá và tín ngưỡng người Mường bản địa.
Đối với người Mường, lễ bái Tứ Tính Tổ Mường không mang màu sắc cầu xin cá nhân, mà là sự gắn kết cộng đồng - nơi mỗi người tìm thấy sợi dây liên kết vô hình giữa mình với đất, với tổ tiên và với lịch sử của chính Mường mình.
Nơi hội tụ tín ngưỡng dân gian
Trung tâm linh thiêng nhất của Đền Đông Sơn chính là chính cung thờ Chúa Bà Diệu Tín Thiền Sư. Chính cung được đặt ở vị trí cao và sâu nhất, hội tụ linh khí của toàn bộ không gian thờ tự. Đây là nơi người hành hương bước vào với sự thành kính tuyệt đối, bởi Chúa Bà được tôn xưng vừa là bậc tu hành đắc đạo, vừa là đấng linh thiêng che chở cho dân lành.
Chính cung thờ chúa Bà Diệu tín Thiền sư với Tiệc chúa Bà vào ngày 12/9 âm lịch hàng năm.
Theo truyền ngôn dân gian, Chúa Bà Diệu Tín Thiền Sư La Bình Công Chúa là bậc linh thiêng hiển thánh nơi miền rừng núi, được Nhân dân suy tôn là chính cung Đệ Nhị Chúa Mường (hay Đệ Nhị Sơn Trang). Sau này, khi hình thành Đạo Mẫu với thần chủ là Mẫu Liễu Hạnh thì bà đã trở thành một hóa thân của Mẫu Đệ Nhị Thượng Ngàn và cai quản 81 cửa rừng.
Chúa Bà không chỉ cai quản vùng sơn lâm, châu mường, mà còn phù trợ cho dân bản làm ăn, giữ rừng, giữ đất, sống thuận hòa với tự nhiên. Bởi vậy, việc thờ Mẫu Đệ Nhị tại Đền Đông Sơn mang đậm sắc thái tín ngưỡng miền núi, gắn bó mật thiết với đời sống lao động và tâm linh của người dân.
Hình tượng Chúa Bà Diệu Tín Thiền Sư mang vẻ từ bi nhưng uy nghi, ánh nhìn an nhiên như thấu hiểu những nỗi niềm trần thế. Chính cung Chúa Bà không chỉ là nơi linh ứng, mà còn là điểm hội tụ của tín ngưỡng dân gian và tinh thần thiền định, tạo nên nét riêng biệt cho Đền Đông Sơn giữa không gian tâm linh xứ Mường.
Bà Nguyễn Thị Lành, người dân sống lâu năm dưới chân núi Đầu Rồng, cho biết: Từ đời ông bà chúng tôi đã lên Đền Đông Sơn lễ Chúa Bà mỗi dịp đầu năm hay khi trong nhà có việc trọng. Người già dặn rằng Mẫu Đệ Nhị rất thiêng, nhưng chỉ phù cho người sống ngay thẳng, biết giữ rừng, giữ đạo. Với bà Lành, ngôi đền không chỉ là nơi cầu khấn mà còn là chốn nhắc nhở con cháu về nếp sống nghĩa tình. Vào ngày 12/9 âm lịch hàng năm, Đền Đông Sơn tổ chức lễ hội Bà Chúa Mường để tưởng nhớ công ơn bà và cầu mưa thuận, gió hòa, bình an cho nhân dân.
Không khí linh thiêng của Đền Đông Sơn thể hiện rõ trong những ngày tiệc Mẫu, khi hương khói lan tỏa giữa không gian núi Đầu Rồng, hòa cùng tiếng chuông, tiếng phách, lời hát văn vang vọng giữa núi rừng Đầu Rồng.
Ông Trần Văn Hải, thủ nhang Đền Đông Sơn, cho biết: Đền nằm trong quần thể núi Đầu Rồng nên rất linh thiêng. Chúng tôi luôn nhắc bà con và du khách rằng thờ Mẫu là thờ đạo lý. Đi lễ phải giữ tâm trong, giữ gìn cảnh quan, không mê tín cực đoan, để đền và rừng núi luôn được thanh tịnh. Những năm gần đây, nhiều người trẻ tìm về đền không chỉ để lễ bái mà còn để tìm hiểu văn hóa đạo Mẫu và giá trị truyền thống.
Đền Đông Sơn về đêm khoác lên mình màu sắc uy nghi trầm mặc.
Khi hoàng hôn buông xuống, ánh chiều tà nhuộm vàng không gian, Đền Đông Sơn càng trở nên trầm mặc, linh thiêng. Giữa nhịp sống hiện đại, ngôi đền vẫn lặng lẽ nép mình trong quần thể núi Đầu Rồng như một chứng nhân của thời gian.
Sự giao hòa giữa thiên nhiên, tín ngưỡng và đời sống cộng đồng đã tạo nên sức sống bền bỉ của Đền Đông Sơn - nơi Mẫu Thượng Ngàn ngự giữa đại ngàn, gìn giữ và lan tỏa những giá trị văn hóa tâm linh qua nhiều thế hệ.
