Đại biểu Trịnh Ngọc Phương góp ý hoàn thiện quy định về giao dịch hàng hóa phái sinh và quản lý hoạt động hàng hải

Đối với Dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh, đại biểu Trịnh Ngọc Phương quan tâm đến quy định tại Điều 33 về giao dịch hàng hóa phái sinh trên thị trường phi tập trung (OTC). Theo đại biểu, giao dịch OTC có tính linh hoạt, đáp ứng nhu cầu phòng ngừa rủi ro của doanh nghiệp, nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ phát sinh khoảng trống trong quản lý và kiểm soát rủi ro, nhất là đối với các giao dịch trực tiếp giữa các bên, không thông qua Sở Giao dịch hoặc tổ chức trung gian.

Đại biểu đề nghị làm rõ ranh giới quản lý nhà nước đối với giao dịch OTC, đặc biệt là mối quan hệ giữa quy định tại khoản 1 Điều 4 về việc giao dịch OTC trực tiếp giữa các bên thực hiện theo pháp luật dân sự với các nguyên tắc quản lý thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh. Trường hợp các giao dịch này không thuộc phạm vi điều chỉnh của cơ chế quản lý chuyên ngành thì có thể dẫn đến tình trạng cùng bản chất giao dịch nhưng giao dịch qua trung gian chịu sự giám sát chặt chẽ, trong khi giao dịch trực tiếp lại thiếu cơ chế kiểm soát rủi ro tương ứng.

Đối với khoản 1 Điều 33, dự thảo quy định phạm vi hợp đồng phái sinh khá rộng, bao gồm hợp đồng kỳ hạn, hợp đồng quyền chọn, hợp đồng hoán đổi, hợp đồng chênh lệch và các loại hợp đồng phái sinh khác. Đại biểu đề nghị làm rõ tiêu chí nhận diện, phân loại từng loại giao dịch, xác định cụ thể giao dịch nào thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật, giao dịch nào thuộc quan hệ dân sự thông thường để bảo đảm thống nhất trong tổ chức thực hiện.

Bên cạnh đó, đại biểu lưu ý nguy cơ xung đột lợi ích tại Điều 34 và Điều 46 khi Sở Giao dịch hàng hóa và Trung tâm thanh toán bù trừ vừa thực hiện chức năng tổ chức, kiểm soát thị trường, vừa được tham gia cung cấp dịch vụ trung gian đối với giao dịch OTC. Đại biểu đề nghị quy định rõ điều kiện tham gia, cơ chế giám sát và biện pháp kiểm soát xung đột lợi ích, bảo đảm tính độc lập, minh bạch trong hoạt động của các tổ chức này.

Đối với khoản 4 và khoản 5 Điều 32 về giao dịch giao ngay, đại biểu đề nghị làm rõ ranh giới giữa giao dịch giao ngay và giao dịch phái sinh, nhất là trường hợp thời hạn thanh toán kéo dài hoặc giao dịch trả chậm. Cần có tiêu chí cụ thể để nhận diện bản chất giao dịch, tránh tình trạng giao dịch có bản chất kinh tế tương tự nhưng được áp dụng cơ chế quản lý khác nhau chỉ do phương thức giao kết hoặc thời hạn thanh toán.

Từ những vấn đề trên, đại biểu kiến nghị Ban soạn thảo nghiên cứu, hoàn thiện theo hướng phân loại giao dịch OTC thành nhóm phục vụ nhu cầu thương mại, phòng ngừa rủi ro và nhóm mang tính đầu tư tài chính, sử dụng đòn bẩy; quy định nghĩa vụ báo cáo đối với giao dịch vượt ngưỡng giá trị hoặc mức độ rủi ro vào cơ sở dữ liệu tập trung, kể cả giao dịch trực tiếp không qua trung gian; xem xét áp dụng thanh toán bù trừ bắt buộc đối với giao dịch có mức độ chuẩn hóa và rủi ro hệ thống cao; thiết lập cơ chế kiểm soát xung đột lợi ích khi Sở Giao dịch hàng hóa và Trung tâm thanh toán bù trừ tham gia thị trường OTC; đồng thời quy định cụ thể thời hạn thanh toán tối đa đối với giao dịch giao ngay, giao dịch trả chậm và yêu cầu chứng từ kho đối với trường hợp cần thiết để kiểm soát rủi ro.

Đối với Dự án Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam (sửa đổi), đại biểu Trịnh Ngọc Phương đề nghị Ban soạn thảo rà soát, bổ sung các khái niệm và quy định phù hợp với thực tiễn hoạt động giao thông đường thủy tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.

Theo đại biểu, tại Điều 3 về giải thích từ ngữ, dự thảo đã quy định các khái niệm về luồng đường thủy nội địa, luồng hàng hải và một số loại luồng hàng hải khác. Tuy nhiên, thực tế tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long có các tuyến sông bắt nguồn từ sông Mê Kông, chảy qua địa phận nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, với hoạt động vận tải thủy xuyên biên giới diễn ra thường xuyên. Đại biểu cho rằng dự thảo chưa làm rõ cách xác định, phân loại và quản lý đối với các tuyến luồng có tính chất liên quốc gia này.

Từ thực tiễn trên, đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung quy định hoặc giải thích cụ thể về loại luồng đường thủy có hoạt động vận tải xuyên biên giới; xác định rõ điểm đầu, điểm cuối, phạm vi quản lý và trách nhiệm của cơ quan có thẩm quyền, bảo đảm phù hợp với đặc thù địa lý, giao thông đường thủy khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, tránh thiếu cơ sở pháp lý khi triển khai thực hiện.

Đối với khoản 8, Điều 314 về trách nhiệm quản lý nhà nước đối với đường thủy nội địa, dự thảo quy định UBND các cấp thực hiện quản lý nhà nước về đường thủy nội địa tại địa phương, UBND cấp tỉnh quản lý các tuyến đường thủy nội địa quốc gia trên địa bàn theo quy định của Chính phủ. Đại biểu nhận định quy định này còn mang tính nguyên tắc, chưa phân định cụ thể nhiệm vụ, thẩm quyền của từng cấp chính quyền, nhất là trong điều kiện thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Đại biểu đề nghị làm rõ trách nhiệm của UBND cấp xã trong kiểm tra, lập biên bản và xử lý vi phạm; quản lý hành lang bảo vệ luồng, tình trạng lấn chiếm sông, kênh, rạch, bến thủy nội địa hoạt động tự phát; trách nhiệm xử lý ban đầu khi xảy ra tai nạn, sự cố giao thông đường thủy. Đồng thời, cần quy định cụ thể cơ chế phối hợp giữa chính quyền cấp xã, Cảng vụ đường thủy nội địa và cơ quan chuyên môn cấp tỉnh.

Theo đại biểu, nếu không phân định rõ thẩm quyền và trách nhiệm, rất dễ phát sinh tình trạng đùn đẩy trách nhiệm giữa chính quyền cơ sở và cơ quan quản lý chuyên ngành, ảnh hưởng đến hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước. Do đó, cần xác định rõ cấp tỉnh thực hiện những nhiệm vụ gì, cấp xã được giao thẩm quyền đến đâu và Cảng vụ thực hiện chức năng quản lý chuyên ngành như thế nào.

Bên cạnh đó, đối với sự giao thoa về thẩm quyền giữa Cảng vụ đường thủy nội địa và Cảng vụ hàng hải tại điểm d, khoản 8, Điều 314 và khoản 2, Điều 316, đại biểu cho rằng dự thảo quy định một số cảng, bến thủy nội địa thuộc phạm vi quản lý của địa phương, nhưng khi tiếp nhận tàu biển có thể đồng thời chịu sự quản lý, phối hợp của Cảng vụ hàng hải. Điều này có nguy cơ dẫn đến chồng chéo về đầu mối quản lý, kiểm tra và xử lý vi phạm.

Đại biểu nêu tình huống một bến thủy nội địa thuộc địa phương quản lý nhưng tiếp nhận tàu biển Việt Nam vào xếp dỡ hàng hóa. Khi xảy ra sự cố về an toàn, ô nhiễm môi trường hoặc vi phạm điều kiện khai thác, cần xác định rõ Cảng vụ nào chủ trì xử lý, cơ quan nào có thẩm quyền quyết định đình chỉ hoạt động, cơ quan nào chịu trách nhiệm kiểm tra các điều kiện an toàn và cơ chế giải quyết khi có ý kiến khác nhau giữa các cơ quan.

Đại biểu cũng cho rằng, mặc dù khoản 2, Điều 316 đã đề cập trách nhiệm phối hợp của Cảng vụ hàng hải nhưng cần rà soát đồng bộ với điểm d, khoản 8, Điều 314 để tránh tình trạng một cảng, bến vừa thuộc phạm vi quản lý của Cảng vụ đường thủy nội địa, vừa phát sinh cơ chế chủ trì, phối hợp của Cảng vụ hàng hải mà chưa xác định rõ trách nhiệm cuối cùng.

Từ đó, đại biểu kiến nghị quy định thống nhất nguyên tắc một đầu mối chủ trì quản lý, xử lý theo tính chất hoạt động và phạm vi địa bàn được giao; cơ quan còn lại thực hiện trách nhiệm phối hợp theo chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền. Đồng thời, cần làm rõ thẩm quyền kiểm tra, xử lý vi phạm, đình chỉ hoạt động và trách nhiệm giải quyết khi phát sinh tình huống có ý kiến khác nhau giữa các cơ quan, bảo đảm không chồng chéo thủ tục, không gây khó khăn cho doanh nghiệp trong quá trình khai thác cảng, bến./.