Tổng Bí thư: Làm sao để có những sản phẩm công nghệ mang thương hiệu Việt Nam

Chiều 18/3, tại Trụ sở Trung ương Đảng, Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tổ chức Phiên họp chuyên đề để đánh giá tình hình triển khai thực hiện và giải pháp thúc đẩy các công nghệ chiến lược. Tổng Bí thư Tô Lâm, Trưởng Ban Chỉ đạo chủ trì Phiên họp.

Cùng dự có các đồng chí trong Ban Chỉ đạo: Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính (Phó Trưởng ban Chỉ đạo); các đồng chí Ủy viên Bộ Chính trị: Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Duy Ngọc; Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang; Chánh Văn phòng Trung ương Đảng Phạm Gia Túc; Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung; Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị; Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng; các đồng chí Ủy viên Trung ương Đảng, thành viên Ban Chỉ đạo và Tổ giúp việc Ban Chỉ đạo.

Thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, đã có Danh mục 11 nhóm công nghệ chiến lược và 35 nhóm sản phẩm công nghệ chiến lược được ban hành (theo Quyết định số 1131/QĐ-TTg ngày 12/6/2025); lựa chọn 06 sản phẩm công nghệ chiến lược ưu tiên làm ngay (Mô hình ngôn ngữ lớn, Camera AI tại biên, Robot tự hành, Thiết bị 5G, Blockchain và UAV), gắn với xây dựng lộ trình triển khai từng sản phẩm. Tuy nhiên, nhìn chung cách thức triển khai còn lúng túng; đến nay, chưa có sản phẩm công nghệ chiến lược hiện hữu được triển khai bài bản, đóng góp rõ nét vào nền kinh tế.

Xác định công nghệ chiến lược của Việt Nam cần dựa trên 3 yếu tố cơ bản

Phát biểu tại Phiên họp, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh, phát triển công nghệ chiến lược là vấn đề có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đây không chỉ là nhiệm vụ của ngành khoa học, công nghệ mà là vấn đề chiến lược của quốc gia, liên quan trực tiếp đến năng lực cạnh tranh, tự chủ phát triển và vị thế của đất nước trong giai đoạn mới.

Tổng Bí thư đánh giá cao tinh thần chuẩn bị nghiêm túc của Cơ quan Thường trực, Tổ giúp việc, Hội đồng Tư vấn quốc gia, các bộ, ngành, địa phương, các chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp. Các báo cáo, ý kiến phát biểu tại Phiên họp đã thể hiện sự trăn trở, trách nhiệm, đi đúng vào những vấn đề lớn đang đặt ra. Nhiều ý kiến đã chỉ ra tương đối rõ những điểm nghẽn về nhận thức, thể chế, tổ chức thực hiện, cơ chế phối hợp, nguồn lực, thị trường, nhân lực, hạ tầng nghiên cứu và cơ chế huy động doanh nghiệp tham gia phát triển công nghệ chiến lược quốc gia.

Tổng Bí thư Tô Lâm cho rằng, báo cáo và các ý kiến tại cuộc họp đã chỉ rõ một thực tế là chúng ta đã có chủ trương, đã có danh mục, đã có chương trình, đã có nhiều văn bản chỉ đạo về công nghệ chiến lược, nhưng khâu tổ chức thực hiện còn chậm, còn phân tán, chưa rõ đầu mối, chưa rõ trách nhiệm, chưa rõ thứ tự ưu tiên, chưa gắn chặt với yêu cầu của từng ngành, từng lĩnh vực, địa phương, doanh nghiệp và thị trường. Nói cách khác, chúng ta đã đi được bước đầu về mặt định hướng, nhưng chưa tạo được chuyển biến rõ rệt trong triển khai thực tế.

Cơ bản thống nhất với những nhận định, đánh giá và đề xuất, kiến nghị nêu trong báo cáo của Cơ quan Thường trực, Tổng Bí thư nhấn mạnh một số định hướng lớn và những việc cần làm ngay.

Tổng Bí thư yêu cầu, phải xác định rõ mục tiêu phát triển công nghệ chiến lược gắn với chiến lược phát triển đất nước. Phát triển công nghệ không phải vì chạy theo các xu hướng công nghệ của thế giới, mà phải xuất phát từ nhu cầu phát triển của nền kinh tế và lợi ích lâu dài của quốc gia. “Công nghệ chiến lược phải phục vụ trực tiếp cho việc: nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế; hình thành các ngành công nghiệp mới; bảo đảm tự chủ về công nghệ trong những lĩnh vực then chốt. Nói cách khác, công nghệ chiến lược phải gắn với chuỗi ngành công nghiệp có vai trò trụ cột đối với nền kinh tế, chứ không thể chỉ dừng lại ở các khái niệm chung” - Tổng Bí thư nêu rõ.

Do vậy, theo Tổng Bí thư, việc xác định công nghệ chiến lược của Việt Nam cần dựa trên 3 yếu tố cơ bản: Nhu cầu phát triển và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế; Lợi thế, tiềm năng của các ngành công nghiệp trong nước; Khả năng hình thành chuỗi giá trị và thị trường cho sản phẩm công nghệ.

Về định hướng xác định danh mục công nghệ chiến lược, Tổng Bí thư yêu cầu, danh mục công nghệ chiến lược cần tiếp cận theo cơ cấu 02 nhóm: Nhóm các công nghệ chiến lược thuộc ngành, lĩnh vực đã có thị trường và có tác động lớn, trực tiếp, trước mắt, như nông - lâm - thủy sản, công nghiệp chế biến, dệt may, da giày, xây dựng, thép, năng lượng... Đối với nhóm này, doanh nghiệp giữ vai trò dẫn dắt đầu tư; Nhà nước giữ vai trò hỗ trợ, tạo thị trường thông qua chính sách mua sắm công và ban hành các gói hỗ trợ phù hợp; cơ sở giáo dục đại học, cơ sở nghiên cứu tham gia nghiên cứu, phát triển và đào tạo nhân lực. Nhóm các công nghệ tạo động lực tăng trưởng mới, công nghệ nền tảng cho tương lai, công nghệ bảo đảm tự chủ trong lĩnh vực an ninh, quốc phòng (ví dụ như công nghệ lượng tử, công nghệ tên lửa, lò phản ứng hạt nhân nhỏ, công nghệ phục vụ phát triển kinh tế độ cao/không gian tầm thấp, vệ tinh nhỏ, UAV)... Đối với nhóm này, Nhà nước chủ động đầu tư, đặt hàng (mua sản phẩm hoặc nghiên cứu) và dẫn dắt; doanh nghiệp, cơ sở nghiên cứu, cơ sở đào tạo tham gia triển khai.

Tổng Bí thư Tô Lâm nêu rõ, doanh nghiệp phải thực sự trở thành trung tâm của hệ sinh thái công nghệ. Các cơ chế chính sách phải được thiết kế theo hướng khuyến khích mạnh mẽ doanh nghiệp đầu tư vào khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, đặc biệt là khu vực doanh nghiệp tư nhân. Nhà nước tập trung thực hiện 4 vai trò: định hướng chiến lược; tạo môi trường thể chế thuận lợi; đặt hàng và hỗ trợ nghiên cứu phát triển công nghệ; hỗ trợ thương mại hoá sản phẩm và mở rộng thị trường.

Tổng Bí thư cũng yêu cầu, phải tập trung nguồn lực vào một số lĩnh vực thật sự trọng điểm. Nêu rõ nguồn lực của đất nước còn hạn chế, vì vậy không thể dàn trải, Tổng Bí thư nêu rõ, phải chọn đúng những công nghệ có ý nghĩa chiến lược đối với phát triển đất nước, tập trung đầu tư đủ lớn và đủ lâu để tạo ra đột phá thực sự. Tinh thần là: chọn ít nhưng làm thật sâu, thật mạnh, thật bài bản, thật hiệu quả, làm đến cùng.

Cùng với đó, phải đổi mới mạnh mẽ mô hình tổ chức thực hiện; xác định rõ trách nhiệm người đứng đầu. Đây là điểm mấu chốt. Nếu không giải quyết được khâu tổ chức thực hiện thì sẽ không có kết quả thực chất. Tổng Bí thư, Trưởng Ban Chỉ đạo phân tích rõ: Bộ Khoa học và Công nghệ là cơ quan đầu mối về chiến lược, tham mưu, thẩm định, hướng dẫn, điều phối, theo dõi, tổng hợp. Nhưng Bộ Khoa học và Công nghệ không thể thay các bộ quản lý ngành tổ chức triển khai công nghệ chiến lược trong lĩnh vực các bộ đó phụ trách. Vì vậy, đối với từng công nghệ, từng sản phẩm công nghệ chiến lược phải giao rõ bộ, cơ quan chủ trì, phối hợp và nguồn lực để chủ động triển khai thực hiện. Bộ trưởng các bộ được giao chủ trì phải trực tiếp chỉ đạo, chịu trách nhiệm toàn diện trước Đảng, Nhà nước về kết quả triển khai trong ngành, lĩnh vực mình phụ trách; không được khoán trắng cho cấp dưới; không được để tình trạng việc lớn mà không rõ ai chịu trách nhiệm cuối cùng.

Tổng Bí thư cũng yêu cầu, cấp Trung ương phải có đầu mối điều phối liên ngành đủ mạnh, đủ thẩm quyền, đủ khả năng tháo gỡ các vướng mắc lớn ngay trong quá trình thực hiện. Cơ chế phối hợp phải bảo đảm thông suốt, không để tình trạng mỗi nơi làm một kiểu, đùn đẩy trách nhiệm, hoặc chờ nhau.

Tổng Bí thư cũng lưu ý, phải đặc biệt coi trọng nguồn nhân lực chất lượng cao và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Không có nhân lực tốt thì không thể có công nghệ tốt. Không có đội ngũ chuyên gia giỏi, kỹ sư giỏi, nhà khoa học mạnh, nhà quản trị công nghệ tốt thì không thể làm chủ công nghệ chiến lược. Vì vậy, đào tạo và thu hút nhân lực phải đi trước một bước. Đồng thời, phải thúc đẩy mạnh hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp khoa học và công nghệ, doanh nghiệp khởi nguồn từ viện, trường; hình thành các trung tâm đổi mới sáng tạo đủ mạnh, đủ mở, đủ linh hoạt để kết nối nghiên cứu với thị trường.

Những việc cần làm ngay

Tổng Bí thư Tô Lâm yêu cầu, cần rà soát và hoàn thiện lại danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược theo hướng tinh gọn, tập trung vào những lĩnh vực có ý nghĩa quyết định đối với phát triển đất nước cả trước mắt và lâu dài. Thiết lập cơ chế chỉ đạo và điều phối thống nhất ở cấp Chính phủ để tổ chức triển khai các chương trình phát triển công nghệ chiến lược. Thành lập Tổ công tác điều phối liên nghành thực hiện; định kỳ hàng tháng, Tổ công tác báo cáo Ban chỉ đạo và Trưởng Ban Chỉ đạo về kết quả triển khai công nghệ chiến lược. Khẩn trương ban hành bộ tiêu chuẩn công nghệ chiến lược, công nghệ lõi và sản phẩm công nghệ chiến lược.

Tổng  Bí thư cũng yêu cầu, rà soát, hoàn thiện cơ chế tài chính, kinh phí cho phát triển công nghệ chiến lược, nhất là các cơ chế đặc thù gắn với kết quả đầu ra và chấp nhận rủi ro có kiểm soát, cơ chế ưu đãi về thuế, tín dụng, hỗ trợ lãi xuất, đồng tài trợ công - tư, cơ chế sử dụng ngân sách nhà nước đặt hàng mua sắm… Rà soát, điều chỉnh, xây dựng chương trình đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ phát triển công nghệ chiến lược; ưu tiên đào tạo kỹ sư, thạc sĩ, tiến sĩ, chuyên gia đầu ngành, nhóm nghiên cứu mạnh và tăng cường liên kết giữa cơ sở đào tạo với doanh nghiệp, viện nghiên cứu, chương trình công nghệ trọng điểm. Tập trung tháo gỡ ngay những khó khăn, vướng mắc của các bộ, ngành, doanh nghiệp, viện, trường. Yêu cầu các bộ, cơ quan theo chức năng, nhiệm vụ kịp thời tháo gỡ tháo gỡ theo thẩm quyền hoặc trình cấp có thẩm quyền xem xét, giải quyết.

Nhấn mạnh, phát triển công nghệ chiến lược là việc không thể chậm trễ hơn nữa, chúng ta đã nói nhiều, đã chuẩn bị nhiều; bây giờ phải hành động mạnh hơn, quyết liệt hơn, hiệu quả hơn, Tổng Bí thư nêu rõ, điều đất nước cần lúc này không chỉ là quyết tâm chính trị, mà là kết quả cụ thể; không chỉ là những văn bản đúng, mà là những việc làm đúng và làm đến cùng; không chỉ là sự vào cuộc trên giấy tờ, mà là sự chuyển động thực sự của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp, đội ngũ trí thức, nhà khoa học và toàn xã hội.

“Chúng ta phải làm sao để trong những năm tới, khi nhắc đến Việt Nam, thế giới không chỉ biết đến chúng ta là một quốc gia đang phát triển năng động, mà còn là một quốc gia có năng lực công nghệ, có những doanh nghiệp công nghệ mạnh và có những sản phẩm công nghệ mang thương hiệu Việt Nam” – Tổng Bí thư khuyến khích và mong muốn.

Tổng Bí thư tin tưởng, nếu chúng ta có quyết tâm cao, cách làm đúng và sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và đội ngũ trí thức, nhà khoa học, thì mục tiêu này hoàn toàn có thể đạt được./.