Gia tăng giá trị tài nguyên khoáng sản

Với nguồn tài nguyên khoáng sản phong phú, có nhiều mỏ trữ lượng lớn trên địa bàn, Thái Nguyên có lợi thế quan trọng để phát triển công nghiệp khai khoáng. Trong ảnh: Nhà máy chế biến khoáng sản của Công ty TNHH Khai thác Chế biến khoáng sản Núi Pháo. Ảnh: N.P.M

Giàu tài nguyên, giá trị chưa tương xứng

Tỉnh Thái Nguyên được đánh giá là một trong những địa phương có tiềm năng khoáng sản lớn của cả nước, với nguồn tài nguyên phong phú, đa dạng, nhiều loại có trữ lượng lớn và giá trị cao. Toàn tỉnh đã phát hiện trên 300 mỏ và điểm quặng, với các loại chủ yếu gồm: Vonfram, than, sắt, chì, kẽm, titan, vàng...

Không chỉ dồi dào về số lượng, nhiều loại khoáng sản còn có ý nghĩa chiến lược. Tiêu biểu là vonfram đa kim với trữ lượng khoảng 110 triệu tấn, thuộc nhóm lớn của thế giới; than khoảng 90 triệu tấn; quặng sắt khoảng 50 triệu tấn. Bên cạnh đó là tiềm năng về chì, kẽm, titan cùng các loại khoáng sản làm vật liệu xây dựng như đá vôi, đá trắng, sét xi măng.

Với nền tảng tài nguyên dồi dào, khai khoáng được xác định là một trong những trụ cột kinh tế của Thái Nguyên, góp phần cung cấp nguyên liệu cho sản xuất công nghiệp, tạo việc làm và tăng thu ngân sách. Tuy nhiên, trong nhiều năm, nghịch lý “giàu tài nguyên nhưng giá trị thấp” vẫn tồn tại. Hoạt động khai thác còn nhỏ lẻ, công nghệ lạc hậu, thiếu đồng bộ; sản phẩm chủ yếu ở dạng quặng thô hoặc sơ chế nên giá trị gia tăng không cao.

Tỉnh Thái Nguyên được đánh giá là một trong những địa phương có tiềm năng khoáng sản lớn của cả nước, với nguồn tài nguyên phong phú, đa dạng, với các loại chủ yếu gồm: Vonfram, than, sắt, chì, kẽm, titan, vàng... Trong ảnh: Khai thác than tại Công ty than Khánh Hòa - VVMI. Ảnh: P.V

Điều này đồng nghĩa với việc tài nguyên bị khai thác nhanh, trong khi hiệu quả kinh tế mang lại chưa tương xứng. Trong bối cảnh nhu cầu nguyên liệu chất lượng cao ngày càng tăng, nếu không thay đổi phương thức khai thác và chế biến, lợi thế tài nguyên sẽ dần suy giảm, khó trở thành động lực tăng trưởng bền vững.

Bên cạnh đó, việc phụ thuộc vào xuất khẩu nguyên liệu thô cũng khiến ngành khoáng sản dễ bị tác động bởi biến động thị trường, giá cả thiếu ổn định. Trong khi đó, các sản phẩm chế biến sâu có giá trị cao hơn, khả năng cạnh tranh tốt hơn và mở ra cơ hội tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Từ khai thác thô đến chuỗi giá trị bền vững

Trước yêu cầu phát triển bền vững, tỉnh Thái Nguyên đã và đang từng bước chuyển từ khai thác thô sang chế biến sâu, coi đây là giải pháp then chốt để nâng cao giá trị tài nguyên, đồng thời tạo nền tảng hình thành chuỗi sản xuất công nghiệp.

Hoạt động sản xuất tại Nhà máy luyện chì của Công ty TNHH Hoàng Nam Bắc Kạn. Ảnh: P.V

Tại Nhà máy điện phân chì của Công ty TNHH Hoàng Nam Bắc Kạn, không khí thi công diễn ra khẩn trương. Trên công trường, các hạng mục được đẩy nhanh tiến độ, hệ thống thiết bị được lắp đặt đồng bộ, sẵn sàng cho giai đoạn vận hành. Khi đi vào hoạt động, nhà máy sẽ sản xuất chì kim loại có độ tinh khiết lên tới 99,99%, đạt tiêu chuẩn quốc tế.

Đây là bước chuyển quan trọng, bởi thay vì xuất bán quặng thô, sản phẩm đã được nâng cấp thành kim loại có giá trị cao hơn nhiều lần, có thể tham gia sâu vào chuỗi sản xuất công nghiệp, đặc biệt là phục vụ ngành sản xuất ắc quy và hướng tới xuất khẩu. Đại diện doanh nghiệp cho biết, việc đầu tư nhà máy điện phân chì nhằm hướng tới mục tiêu lâu dài là nâng cao giá trị tài nguyên. Khi sản phẩm đạt tiêu chuẩn cao, cơ hội mở rộng thị trường sẽ lớn hơn và giảm phụ thuộc vào tiêu thụ quặng thô.

Khai thác đá làm vật liệu xây dựng tại Mỏ đá Núi Chuông (xã Phú Lương). Ảnh: T.L

Cùng với đó, nhiều doanh nghiệp trong lĩnh vực luyện kim đang đẩy mạnh đầu tư công nghệ, đổi mới dây chuyền sản xuất. Điển hình như Công ty CP Thép Toàn Thắng đã đầu tư lò cao dung tích 320m3, dây chuyền thiêu kết 52m2, lò chuyển thổi oxy công suất 20 tấn mỗi mẻ và hệ thống đúc thép liên tục 3 dòng. Việc đầu tư đồng bộ công nghệ giúp doanh nghiệp nâng cao chất lượng sản phẩm, tiết kiệm chi phí và chủ động hơn trong sản xuất. Đây là yếu tố quan trọng để tăng sức cạnh tranh và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.

Một dự án tiêu biểu khác trong lĩnh vực chế biến sâu khoáng sản tại Thái Nguyên là mỏ đa kim Núi Pháo. Doanh nghiệp đầu tư hệ thống chế biến đồng bộ, hiện đại, tạo ra các sản phẩm có giá trị cao như: Vonfram, bismuth, đồng…, phục vụ xuất khẩu và các ngành công nghiệp công nghệ cao. Cùng với sản xuất, đơn vị chú trọng kiểm soát môi trường, hướng tới mô hình khai khoáng hiệu quả, có trách nhiệm.

Thực tế cho thấy, chế biến sâu chính là khâu gia tăng giá trị của tài nguyên. Khi khoáng sản được tinh luyện thành sản phẩm có hàm lượng kỹ thuật cao, giá trị kinh tế được nâng lên, đồng thời mở ra cơ hội tham gia vào chuỗi sản xuất trong nước và quốc tế.

Từng bước nâng hiệu quả ngành khai khoáng

Dây chuyền sản xuất bột đá thạch anh tự nhiên tại Công ty TNHH Kim An An (Khu công nghiệp Thanh Bình). Ảnh: T.L

Từ những chuyển động ở từng dự án, yêu cầu hình thành chuỗi giá trị khoáng sản đang trở nên rõ nét, tạo liên kết chặt chẽ giữa khai thác, chế biến và tiêu thụ. Không dừng ở từng dự án riêng lẻ, tỉnh đang từng bước hình thành chuỗi giá trị khoáng sản theo hướng khép kín, từ khai thác, chế biến đến tiêu thụ. Việc phát triển các cụm công nghiệp ngay tại vùng nguyên liệu như: Quảng Chu, Thanh Thịnh, Nam Bằng Lũng… góp phần giảm chi phí vận chuyển, nâng cao hiệu quả chế biến và thu hút đầu tư.

Bên cạnh hiệu quả kinh tế, chế biến sâu còn mang lại lợi ích xã hội rõ nét. Nhu cầu lao động kỹ thuật, vận hành máy móc ngày càng tăng, tạo thêm việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân tại các vùng mỏ. Các dự án đi vào hoạt động cũng đóng góp nguồn thu cho ngân sách, tạo điều kiện đầu tư hạ tầng và bảo đảm an sinh xã hội.

Khai thác, chế biến sâu quặng titan tại Công ty TNHH Xây dựng và Phát triển nông thôn Miền Núi. Ảnh: T.L

Song song với phát triển sản xuất, yêu cầu về bảo vệ môi trường ngày càng được đặt ra chặt chẽ. Các dự án mới chú trọng đầu tư hệ thống xử lý chất thải, kiểm soát khí thải, nước thải ngay từ nguồn phát sinh; công nghệ sản xuất theo hướng tiết kiệm năng lượng, giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

Để phát huy hiệu quả nguồn tài nguyên, tỉnh Thái Nguyên xác định phát triển theo chiều sâu, lấy chế biến sâu làm trọng tâm, đồng thời tăng cường quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường. Định hướng là giảm dần xuất khẩu khoáng sản thô, tăng tỷ trọng sản phẩm chế biến; khuyến khích doanh nghiệp đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực sản xuất, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Chuyển từ khai thác đơn thuần sang khai thác gắn với chế biến sâu là yêu cầu tất yếu. Đây là con đường để nâng cao giá trị tài nguyên, gia tăng sức cạnh tranh và bảo đảm phát triển bền vững trong dài hạn.