Thái Nguyên - Tuyên Quang: Liên kết chiến lược, kiến tạo cực tăng trưởng mới

Dự án đường Hồ Chí Minh đoạn Chợ Chu (Thái Nguyên) - ngã ba Trung Sơn (Tuyên Quang) giai đoạn 2 - đang được các nhà thầu tập trung nhân lực, máy móc thiết bị đẩy nhanh tiến độ thi công.

Vị trí liền kề, cấu trúc bổ trợ

Trong những năm kháng chiến, nhiều quyết sách chiến lược được hình thành tại ATK Tân Trào và ATK Định Hóa, góp phần làm nên thắng lợi của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Không gian lịch sử ấy tạo nên sự gắn kết đặc biệt giữa hai địa phương, là nền tảng tinh thần cho hợp tác phát triển trong giai đoạn mới.

Bước vào thời kỳ phát triển theo quy hoạch tích hợp và tư duy liên kết vùng, yêu cầu tái cấu trúc không gian kinh tế trung du, miền núi phía Bắc đặt ra ngày càng rõ nét. Trong tổng thể đó, Thái Nguyên và Tuyên Quang nằm ở vị trí trung tâm, có khả năng hình thành một trục phát triển kết nối biên giới phía Bắc với vùng đồng bằng và Thủ đô Hà Nội, đồng thời lan tỏa động lực sang các địa phương lân cận.

Sau sáp nhập với Bắc Kạn, tỉnh Thái Nguyên có 92 xã, phường, diện tích hơn 8.300km², dân số gần 1,8 triệu người; GRDP đạt 195,3 nghìn tỷ đồng; kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 49,5 tỷ USD; chỉ số sản xuất công nghiệp tăng 9%. Tỉnh giữ vai trò trung tâm công nghiệp, xuất khẩu lớn của vùng, đồng thời có 11 xã phía Tây giáp Tuyên Quang, tạo điều kiện thuận lợi để hình thành không gian liên thông về hạ tầng, lao động và thị trường.

Cầu Tà Han - hạng mục quan trọng thuộc Dự án tuyến đường Bắc Kạn - hồ Ba Bể (Thái Nguyên) - Na Hang (Tuyên Quang) đoạn từ Km37 đến cuối tuyến - đang được đẩy nhanh tiến độ thi công. Ảnh: T.L

Tỉnh Tuyên Quang sau khi sáp nhập với Hà Giang có 124 xã, phường, diện tích gần 13.800km2, dân số xấp xỉ 1,9 triệu người; quy mô kinh tế khoảng 95 nghìn tỷ đồng; có 1 cửa khẩu quốc tế và 2 cửa khẩu song phương; 13 xã phía Nam giáp với Thái Nguyên. Tuyên Quang là cầu nối giữa khu vực biên giới phía Bắc với vùng đồng bằng và Thủ đô Hà Nội; Thái Nguyên là cửa ngõ giữa các tỉnh trung du miền núi phía Bắc với vùng Đồng bằng sông Hồng.

Trong cấu trúc phát triển hiện nay, Thái Nguyên nổi trội về công nghiệp chế biến, chế tạo, điện tử và xuất khẩu; Tuyên Quang có lợi thế về cửa khẩu, thương mại biên giới, lâm nghiệp và không gian sinh thái rộng lớn.

Nếu được tổ chức theo định hướng phân công hợp lý, hai địa phương có thể hình thành chuỗi liên kết từ sản xuất công nghiệp, cung ứng nguyên liệu đến trung chuyển, xuất khẩu và dịch vụ hậu cần. Sự bổ trợ này góp phần giảm phân tán nguồn lực, hạn chế đầu tư dàn trải và nâng cao hiệu quả sử dụng hạ tầng.

Hạ tầng mở lối, hình thành hành lang kinh tế

Với những đặc điểm về địa lý, quan hệ gắn bó về kinh tế, trong thời gian qua, được sự quan tâm, chỉ đạo của Trung ương Đảng, Chính phủ, các ban, bộ, ngành Trung ương, hai tỉnh Thái Nguyên và Tuyên Quang đã chủ động, quyết liệt tăng cường phối hợp; chỉ đạo các sở, ngành đẩy mạnh trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm, triển khai đồng bộ các chương trình hợp tác phát triển kinh tế - xã hội, đưa quan hệ hợp tác ngày càng đi vào chiều sâu, thực chất và hiệu quả hơn.

Liên kết giữa Thái Nguyên và Tuyên Quang đang được triển khai theo hướng toàn diện, trong đó công nghiệp và logistics giữ vai trò trục chính.

Trong đó, hạ tầng giao thông được xác định là điều kiện tiên quyết để mở rộng không gian phát triển và hiện thực hóa liên kết. Hai tỉnh đã phối hợp rà soát quy hoạch, thống nhất hướng tuyến, ưu tiên các trục có tính chất kết nối động lực, đồng thời lồng ghép mục tiêu phát triển kinh tế với yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh khu vực.

Quốc lộ 37 dài gần 57km qua Thái Nguyên kết nối trực tiếp khu vực giáp ranh Tuyên Quang; đường Hồ Chí Minh đoạn Chợ Chu - Ngã Ba Trung Sơn dài hơn 12km; cùng các tuyến Quốc lộ 3B, Quốc lộ 279 đạt tiêu chuẩn cấp IV, V miền núi, bảo đảm khai thác ổn định. Đây là các trục giao thông nền tảng, duy trì dòng chảy hàng hóa giữa khu công nghiệp, vùng nguyên liệu và khu vực cửa khẩu.

Tuyến đường tỉnh (ĐT) 261 từ Km11+500 đến giáp ranh tỉnh Tuyên Quang dài 31,5km được quy hoạch đạt cấp II, nền đường rộng 22,5m, tăng năng lực vận tải liên tỉnh. ĐT.257 kết nối Ba Bể - Na Hang dự kiến hoàn thành năm 2026 và đang được nghiên cứu nâng cấp thành Quốc lộ 280; các tuyến ĐT.259B, ĐT.258D từng bước thay thế đường cấp VI miền núi.

Tuyến Ba Bể - Mù Là - Hồng Thái sử dụng vốn vay Nhật Bản dự kiến khởi công năm 2026, góp phần hoàn thiện mạng lưới kết nối liên hoàn giữa các khu vực tiềm năng về du lịch và nông lâm nghiệp.

Hai địa phương cũng đề xuất đầu tư tuyến cao tốc Thái Nguyên - Tuyên Quang và nghiên cứu tuyến đường sắt Thái Nguyên - Tuyên Quang - Lào Cai dài khoảng 73km, khổ 1.435mm. Khi các dự án chiến lược này được triển khai, chi phí logistics, hiện chiếm khoảng 16-20% giá thành sản phẩm, sẽ có điều kiện giảm xuống; năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp địa phương theo đó được cải thiện.

Khu di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Tân Trào (tỉnh Tuyên Quang) là nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng nhiều cơ quan Trung ương từng ở, làm việc trong thời kỳ tiền khởi nghĩa và thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược. Hiện nay, tour du lịch kết nối ATK Định Hóa (Thái Nguyên) và ATK Tân Trào (Tuyên Quang) thu hút đông đảo du khách.

Trên cơ sở hạ tầng được đồng bộ, hành lang kinh tế liên tỉnh có thể được định hình theo trục công nghiệp - logistics - cửa khẩu. Các khu công nghiệp của Thái Nguyên đóng vai trò trung tâm sản xuất; hệ thống kho bãi, cửa khẩu của Tuyên Quang giữ vai trò trung chuyển; vùng nguyên liệu nông lâm nghiệp ở cả hai địa phương cung ứng đầu vào cho chế biến sâu. Sự kết nối này không chỉ thúc đẩy tăng trưởng mà còn tạo cấu trúc phát triển cân bằng giữa công nghiệp và sinh thái.

Gắn kết chuỗi giá trị, lan tỏa không gian phát triển

Liên kết giữa Thái Nguyên và Tuyên Quang đang được triển khai theo hướng toàn diện, trong đó công nghiệp và logistics giữ vai trò trục chính; nông - lâm nghiệp, nhân lực, du lịch và dịch vụ công tạo nền tảng phát triển bền vững. Trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên hiện có 12 khu công nghiệp (trong đó 6 khu đã đi vào hoạt động) cùng 40 cụm công nghiệp; năm 2025 thu hút nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đạt trên 529 triệu USD, vốn đầu tư trong nước (DDI) đạt trên 33.000 tỷ đồng. Quy mô sản xuất lớn tạo điều kiện hình thành hệ sinh thái công nghiệp, thu hút doanh nghiệp phụ trợ, dịch vụ kỹ thuật và logistics phát triển.

Trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang có 3 khu công nghiệp, 1 khu kinh tế cửa khẩu và 17 cụm công nghiệp; chỉ số sản xuất công nghiệp tăng 6,01%; sở hữu 1 cặp cửa khẩu quốc tế và 2 cặp cửa khẩu song phương tiếp giáp tỉnh Vân Nam của Trung Quốc, cùng 6 kho, bãi kiểm tra hàng hóa xuất nhập khẩu. Lợi thế này giúp mở rộng không gian tiêu thụ, trung chuyển hàng hóa cho cả khu vực Việt Bắc và các tỉnh lân cận.

Trên cơ sở hạ tầng được đầu tư đồng bộ, hành lang kinh tế liên tỉnh có thể được định hình theo trục công nghiệp - logistics - cửa khẩu. Các khu công nghiệp của tỉnh Thái Nguyên đóng vai trò trung tâm sản xuất; hệ thống kho bãi, cửa khẩu của tỉnh Tuyên Quang giữ vai trò trung chuyển. Trong ảnh: Xuất khẩu hàng hóa qua Cửa khẩu quốc tế Thanh Thủy (Tuyên Quang).

Trong lĩnh vực nông - lâm nghiệp, Tuyên Quang với hơn 450.000ha rừng, độ che phủ trên 65% có điều kiện phát triển vùng nguyên liệu gắn với chế biến gỗ, dược liệu và kinh tế các-bon.

Thái Nguyên đẩy mạnh chế biến sâu, xây dựng thương hiệu sản phẩm và đề xuất bổ sung cảng cạn, trung tâm logistics, tạo đầu mối phân phối cho toàn vùng. Hai bên phối hợp triển khai hạ tầng năng lượng, trong đó có đường dây 500kV Yên Bái - Thái Nguyên, bảo đảm an ninh điện cho sản xuất và sinh hoạt.

Dòng nhân lực và tri thức tiếp tục gắn kết hai địa phương. Mỗi năm có khoảng 600-800 học sinh Tuyên Quang trúng tuyển vào các trường thuộc Đại học Thái Nguyên; nhiều sinh viên sau tốt nghiệp làm việc tại các khu công nghiệp trong vùng. Sự lưu chuyển này góp phần hình thành thị trường lao động chung, hỗ trợ quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế.

Liên kết còn mở rộng sang phát triển chè chất lượng cao, tín chỉ các-bon rừng và du lịch lịch sử - sinh thái, kết nối Hồ Núi Cốc với Na Hang và Ba Bể. Khi sản phẩm du lịch được thiết kế theo tuyến liên tỉnh, không gian trải nghiệm Việt Bắc sẽ được định hình rõ ràng, kết hợp giá trị lịch sử cách mạng với cảnh quan sinh thái và bản sắc văn hóa các dân tộc.

Bên cạnh đó, hợp tác trong lĩnh vực y tế, giáo dục, chuyển đổi số và cải cách hành chính đang được thúc đẩy, hướng tới xây dựng môi trường đầu tư minh bạch, thuận lợi. Khi cơ chế phối hợp ngày càng thực chất, việc chia sẻ dữ liệu quy hoạch, thông tin thị trường và kinh nghiệm quản trị sẽ tạo nền tảng vững chắc cho liên kết lâu dài...

Từ mạch nguồn lịch sử chung đến cấu trúc kinh tế được tổ chức theo tư duy vùng, Thái Nguyên và Tuyên Quang đang từng bước nâng tầm gắn kết từ liền kề địa lý thành liên kết chiến lược.

Khi hạ tầng được đồng bộ, chuỗi giá trị được tổ chức hợp lý và cơ chế điều phối liên tỉnh vận hành hiệu quả, một cực tăng trưởng mới của trung du, miền núi phía Bắc sẽ dần hình thành, đóng góp tích cực vào phát triển chung của cả khu vực và cả nước.