Lệch chuẩn về tư tưởng - lộ rõ sự “suy thoái”
“Vùng tối” tư tưởng lệch lạc - gạch nối “chuyển hóa” thanh niên (Bài 1):
Đoàn thanh niên xã Thọ Xuân tổ chức lễ kết nạp đoàn viên mới năm 2026. Ảnh: Lê Phượng
Lệch chuẩn tư tưởng là nguồn gốc của nhiều hành vi lệch chuẩn trong xã hội. Khi các giá trị đạo đức, chuẩn mực pháp luật bị xem nhẹ, các hành vi vi phạm pháp luật có xu hướng gia tăng - đặc biệt là ở lứa tuổi thanh thiếu niên, sẽ dẫn đến sự suy thoái về tư tưởng, đạo đức, làm suy giảm niềm tin vào thể chế, văn hóa và con người.
Từ tình trạng “nhạt Đảng, khô Đoàn, xa rời chính trị”...
Ngại sinh hoạt Đoàn, ngại tham gia các hoạt động, phong trào Đoàn hoặc tham gia theo kiểu chiếu lệ, miễn cưỡng chính là những biểu hiện của tình trạng “khô Đoàn”, “phai Đoàn”. Tuy đây không phải là tình trạng phổ biến nhưng cũng đã và đang xảy ra tại không ít địa phương, đơn vị. Trò chuyện với anh Lê Văn Hưng (20 tuổi, xã Thiệu Tiến) là công nhân đang làm việc ở một khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh, tôi hỏi về việc có tham gia sinh hoạt, phong trào Đoàn tại địa phương không?. Anh Hưng thẳng thắn thừa nhận không có thời gian vì bản thân phải làm tăng ca và dành thời gian lo cho gia đình.
Hiện tượng ngại sinh hoạt Đoàn, né tránh tham gia các hoạt động Đoàn không chỉ xuất hiện ở các khu công nghiệp, khu dân cư nông thôn mà còn “len lỏi” ở một số cơ quan nhà nước - khi cán bộ Đoàn kêu gọi tham gia hoạt động tập thể, nhất là các phong trào tình nguyện, thì không ít đoàn viên thanh niên (ĐVTN) viện dẫn lý do công việc gia đình, cá nhân để báo cáo từ chối.
Để xảy ra tình trạng trên, nguyên nhân có một phần trách nhiệm của tổ chức đoàn. Bí thư Đoàn xã Thọ Xuân, Hoàng Thị Phượng cho biết: “Nhận thức rõ việc tổ chức sinh hoạt hè cho các em thiếu nhi ở khu dân cư có vai trò rất quan trọng, song vẫn có tổ chức đoàn cơ sở chưa làm tròn vai trò phụ trách, tổ chức hời hợt, qua loa, hình thức sinh hoạt chưa phong phú nên chưa thật sự thu hút được sự tham gia của đoàn viên và đáp ứng yêu cầu thực tiễn”.
Nếu “khô Đoàn, phai Đoàn” thể hiện sự suy giảm tinh thần xung kích của tuổi trẻ với các hoạt động tập thể thì tình trạng “nhạt Đảng”, “xa rời chính trị” lại đặt ra câu chuyện đáng báo động về lý tưởng, trách nhiệm, tính tiền phong, gương mẫu của thanh niên. Theo Tỉnh đoàn Thanh Hóa, hiện nay bên cạnh một bộ phận ĐVTN luôn nỗ lực, phấn đấu được đứng trong hàng ngũ của Đảng để cống hiến tài năng, sức trẻ cho quê hương thì ngược lại có không ít ĐVTN thờ ơ, không tha thiết vào Đảng. Tình trạng ĐVTN “ngại” vào Đảng đang là một thực tế nhiều trăn trở. Về lâu dài, nếu những ĐVTN tài năng, nhiệt huyết “ngại” vào Đảng thì các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp Nhà nước sẽ thiếu đi một nguồn nhân lực chất lượng, một đội ngũ kế cận hùng hậu.
Trò chuyện với em Lê Việt Anh, xã Triệu Sơn, chúng tôi đặt câu hỏi về hướng phấn đấu để đứng trong hàng ngũ của Đảng sau khi tốt nghiệp THPT, thì nhận được câu trả lời thẳng thắn: “Mục tiêu của em sau khi tốt nghiệp sẽ đi học nghề và xin vào làm việc tại các công ty tư nhân hoặc đi xuất khẩu lao động. Vì vậy, em chỉ cố gắng học nghề cho thật tốt để sau này xin việc được dễ dàng, còn phấn đấu trở thành đảng viên là điều em chưa nghĩ đến”.
Qua tìm hiểu tại các cơ sở đoàn nông thôn, doanh nghiệp về thực trạng công tác vận động ĐVTN vào Đảng gặp nhiều khó khăn, một điều dễ nhận thấy là ngoài việc một bộ phận thanh niên “lười” hoặc “ngại” phấn đấu, tu dưỡng và rèn luyện thì điều trăn trở là khó tìm nguồn để phát triển Đảng. Nguyên nhân là do ĐVTN sau khi tốt nghiệp THPT đi làm ăn xa; số thanh niên còn lại ở địa phương không nhiệt tình, nhiều thanh niên tập trung phát triển kinh tế, không mặn mà, hứng thú phấn đấu vào Đảng.
Từ thực tế trên cho thấy việc tăng cường giáo dục lý tưởng, tạo môi trường rèn luyện và đổi mới phương thức tập hợp thanh niên là yêu cầu cần thiết. Tại Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ XI, nhiệm kỳ 2017-2022, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã nhấn mạnh trách nhiệm của các cấp ủy đảng, chính quyền, đoàn thể, đặc biệt là tổ chức đoàn trong việc định hướng, giáo dục thanh niên giữ vững bản lĩnh cách mạng, có ý thức nhạy bén chính trị, tích cực đấu tranh ngăn chặn, phản bác những thông tin và luận điệu sai trái, tăng sức đề kháng cho thanh niên trước những biểu hiện tiêu cực, mặt trái của xã hội và sự chống phá, xuyên tạc của các thế lực thù địch, nhất là trên mạng xã hội.
... đến “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”
Trong 27 biểu hiệu cá nhân tự nhận diện sự suy thoái, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” được Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XII) ban hành Nghị quyết 04/NQ-TW, ngày 30/10/2016 thì biểu hiện phai nhạt lý tưởng cách mạng; dao động, giảm sút niềm tin vào mục tiêu độc lập dân tộc và CNXH; hoài nghi, thiếu tin tưởng vào Chủ nghĩa Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh; lười học tập Chủ nghĩa Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh, chủ trương, đường lối, nghị quyết của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước... chính là các biểu hiện rõ nét về suy thoái tư tưởng chính trị trong một bộ phận thanh niên và hiện “căn bệnh” này vẫn chưa được trị tận gốc.
Trong đó, đối với nhận thức sai lệch về ý nghĩa, tầm quan trọng của lý luận và học tập lý luận chính trị; lười học tập Chủ nghĩa Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh... tuy không phổ biến nhưng cũng không hiếm gặp trong một bộ phận thanh niên hiện nay. Bí thư Đảng ủy xã Xuân Tín, Nguyễn Xuân Hải cho biết: "Qua các buổi học tập, nghiên cứu, quán triệt nghị quyết của Đảng, thực tế vẫn còn một bộ phận cán bộ, ĐVTN, đảng viên trẻ khi học tập, nghiên cứu nghị quyết chưa nghiêm túc, còn tình trạng “mỗi người làm một việc”; đến học nghị quyết nhưng thực chất là đến để “đối phó”, “điểm danh” rồi làm các việc cá nhân, nói chuyện riêng, lướt mạng xã hội”. Trước thực trạng trên, có không ít ý kiến ngụy biện rằng việc học tập lý luận là “hình thức”, “phù phiếm”, gây lãng phí thời gian.
Nghị quyết của Đảng là một trong những phương thức lãnh đạo quan trọng của Đảng, đồng thời là những định hướng phát triển đất nước, thể hiện ý chí, vai trò lãnh đạo của Đảng đối với các lĩnh vực phát triển đất nước. Sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nói “nếu chỉ có thực tiễn mà không có lý luận thì giống như một mắt sáng, một mắt mờ” và Người luôn đánh giá cao vai trò của việc học tập, nghiên cứu nghị quyết của Đảng. Người cho rằng: "Cần nghiên cứu sâu để thấm nhuần tinh thần nghị quyết; nghiên cứu càng sâu thì càng thêm phấn khởi, hoàn thành nhiệm vụ càng tốt. Nhưng cán bộ thấm nhuần chưa đủ. Phải làm cho tinh thần nghị quyết thấm nhuần trong toàn Đảng, toàn dân”.
Thêm vào đó, một biểu hiện đáng lo ngại khác là sự xuất hiện và lan rộng tâm lý thờ ơ, lãnh đạm, bàng quan với các vấn đề chính trị - xã hội của đất nước trong một bộ phận giới trẻ. Về vấn đề này, chỉ đạo tại Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ XII, nhiệm kỳ 2022-2027, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng lưu ý: “Vẫn còn một bộ phận thanh niên giảm sút niềm tin, thiếu ý thức chấp hành, sống thực dụng, thiếu lý tưởng; có biểu hiện xa rời truyền thống văn hóa của dân tộc... Dù chỉ là một bộ phận nhỏ nhưng rất cần được quan tâm để khắc phục, nếu không sẽ là nguyên nhân gốc rễ dẫn đến “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” với rất nhiều hệ lụy cho tương lai”.
Trong giai đoạn hiện nay, các thế lực thù địch đã và đang lợi dụng những yếu kém trong công tác giáo dục lý luận chính trị, tư tưởng; kích động, dụ dỗ, lôi kéo, cổ súy cho những hành vi, thói quen lười học tập, hòng phục vụ cho mục đích đẩy mạnh thực hiện chiến lược “diễn biến hòa bình”, xuyên tạc, bóp méo tình hình. Chính vì vậy, để phòng, chống “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trước các quan điểm sai trái của các thế lực thù địch cho thế hệ trẻ, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh, Bí thư Tỉnh đoàn Lê Ngọc Ánh cho rằng: Mỗi ĐVTN phải nắm vững và chấp hành nghiêm các quy định của pháp luật trong tiếp cận, khai thác thông tin. Mỗi thanh niên phải đề cao tính đấu tranh tự phê bình và phê bình, phát huy trách nhiệm nêu gương trong chấp hành quy chế, quy định của cơ quan, đơn vị, của pháp luật, nhất là thận trọng trong phát ngôn, chia sẻ, bình luận, nhận định, đánh giá các vấn đề trên mạng xã hội. Đó cũng là cách lấy “xây” để “chống”, tỉnh táo để thoát khỏi “mê cung” thông tin và tránh rơi vào cạm bẫy “ru ngủ” của các thế lực thù địch.
Lê Phượng
(Còn nữa)
