Trưởng lão Hòa thượng Thích Thiện Nhơn: Quy y từ 7 tuổi, giữ trọng trách dẫn dắt Giáo hội

Từ cửa chùa tuổi thơ đến những trọng trách Phật sự
Trưởng lão Hòa thượng Thích Thiện Nhơn, thế danh Phan Minh Hoàng, sinh năm 1950, quê ở vùng đất Trà Vinh trước đây, nay thuộc tỉnh Vĩnh Long.

Sinh ra trong gia đình có truyền thống Phật giáo, tuổi thơ của Hòa thượng trải qua nhiều khó khăn khi mẹ mất sớm, đất nước còn trong những năm tháng chiến tranh.

Năm 1957, Hòa thượng quy y Tam bảo. Đến năm 1960, khi mới 10 tuổi, Hòa thượng xuất gia tại chùa Phước Tường.

Từ mái chùa quê, Hòa thượng bước vào con đường tu học tại những cơ sở đào tạo Phật giáo có truyền thống như Phật học đường Lưỡng Xuyên, Phật học viện Huệ Nghiêm, Phật học viện Trung Phần Hải Đức ở Nha Trang, sau đó tiếp tục nghiên cứu Phật học và học tại Đại học Văn khoa Sài Gòn.

Từ nền tảng ấy, Hòa thượng sớm tham gia hoạt động hoằng pháp, giảng dạy Phật học, rồi từng bước đảm nhiệm nhiều trọng trách trong tổ chức Giáo hội. Từ Thư ký Ban Tăng sự Trung ương, Phó Tổng Thư ký, Chánh Văn phòng II, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký, Phó Chủ tịch Thường trực và đến nay là Phó Pháp chủ Hội đồng Chứng minh; Chủ tịch Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo (GHPG) Việt Nam. Mỗi cương vị là một chặng đường gắn với những yêu cầu ngày càng cao trong công tác Phật sự.

Trên cương vị Chủ tịch Hội đồng Trị sự, Hòa thượng cùng tập thể lãnh đạo Giáo hội chú trọng củng cố đoàn kết, giữ gìn giới luật, kỷ cương, phát huy trách nhiệm của các cấp Giáo hội, đồng thời tăng cường phối hợp trong hoạt động Phật sự.

Một trong những dấu ấn nổi bật là công tác lãnh đạo, tổ chức Đại lễ Vesak Liên Hợp Quốc năm 2025 tại TPHCM. Với hơn 2.700 đại biểu trong nước và quốc tế đến từ 85 quốc gia, vùng lãnh thổ, Đại lễ không chỉ là sự kiện tôn giáo lớn mà còn góp phần quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam, thúc đẩy giao lưu văn hóa và đối ngoại nhân dân.

Trong quá trình chuẩn bị, Hòa thượng cùng tập thể lãnh đạo Giáo hội định hướng Đại lễ phải thể hiện được những giá trị hòa bình, từ bi, trí tuệ và trách nhiệm của Phật giáo trước các vấn đề chung của nhân loại. Đặc biệt, khi sự kiện diễn ra đúng dịp kỷ niệm 50 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, thông điệp hòa bình, hòa hợp và hướng tới tương lai càng mang ý nghĩa sâu sắc.

Không chỉ trong các hoạt động Phật sự mang tầm quốc tế, Hòa thượng còn quan tâm phát huy tinh thần nhập thế qua công tác an sinh xã hội, từ thiện nhân đạo, bảo vệ môi trường và chăm lo đời sống cộng đồng.

Nhiệm kỳ qua (2022 - 2026), tăng ni, phật tử cả nước tích cực tham gia cứu trợ thiên tai, hỗ trợ đồng bào khó khăn, chăm sóc người già, trẻ em mồ côi, người khuyết tật; xây dựng nhà tình nghĩa, cầu đường, trường học và thực hiện nhiều chương trình an sinh xã hội; khám chữa bệnh từ thiện… với tổng giá trị trên 7.500 tỷ đồng cùng nhiều chương trình cứu trợ nhân đạo quốc tế.

Từ hoạt động tại các tự viện đến những sự kiện đối ngoại lớn, tinh thần xuyên suốt trong quá trình lãnh đạo của Hòa thượng là giữ gìn truyền thống Phật giáo gắn bó với dân tộc, đồng thời phát huy những giá trị của đạo Phật trong đời sống đương đại.

Đào tạo tăng tài - vun bồi nền tảng cho tương lai Giáo hội trong bối cảnh mới
“Yếu tố quyết định tương lai lâu dài của Giáo hội trước hết nằm ở chất lượng tu học của tăng ni. Đây không chỉ là yêu cầu về chất lượng giáo dục mà còn thể hiện quan niệm về sự trưởng thành toàn diện của người tu sĩ. Tri thức Phật học cần được nuôi dưỡng song hành với giới hạnh và khả năng thực hành giáo lý trong đời sống”, Hòa thượng Thích Thiện Nhơn nhấn mạnh.

Theo Trưởng lão Hòa thượng, thế hệ tu sĩ kế thừa cần vững vàng trên nền tảng giới, định, tuệ, có đạo hạnh, am hiểu Phật học, đồng thời được trang bị ngoại ngữ, công nghệ, phương pháp nghiên cứu khoa học và khả năng tiếp cận những vấn đề của xã hội đương đại.

Một hướng đi được Hòa thượng đặt ra là tăng cường sự liên kết giữa bốn Học viện Phật giáo Việt Nam, các trường trung cấp Phật học, Viện Nghiên cứu Phật học và hệ thống tự viện. Việc dịch thuật kinh điển, số hóa di sản, phát hiện và bồi dưỡng nhân sự trẻ có năng lực, đạo hạnh cần được đầu tư bài bản, trở thành chiến lược lâu dài thay vì chỉ triển khai trong từng nhiệm kỳ.

Phật giáo phải giữ vững kỷ cương, chủ động đổi mới trong kỷ nguyên mới
Trước thềm Đại hội đại biểu Phật giáo toàn quốc lần thứ X, nhiệm kỳ 2026 - 2031, GHPG Việt Nam đứng trước những yêu cầu mới về tổ chức, điều hành và phương thức hoạt động.

Trưởng lão Hòa thượng cho biết, những thay đổi trong mô hình chính quyền địa phương, cùng tác động của chuyển đổi số, hội nhập quốc tế và nhu cầu đời sống tâm linh ngày càng đa dạng đặt ra yêu cầu Giáo hội tiếp tục hoàn thiện tổ chức, nâng cao năng lực quản trị, đồng thời giữ gìn những giá trị cốt lõi của đạo Phật.

Cùng với việc kiện toàn hệ thống Ban Trị sự tại 34 tỉnh, thành phố, Trung ương Giáo hội cũng nghiên cứu sắp xếp những ban, viện có chức năng giao thoa nhằm hạn chế chồng chéo, nâng cao hiệu quả phối hợp.

Tinh gọn phải gắn với hiệu quả thực chất. Việc sắp xếp tổ chức cần đi đôi với phân định trách nhiệm, phát huy năng lực của từng cá nhân, đồng thời tôn trọng truyền thống các hệ phái, đặc thù địa phương và giữ gìn sự hòa hợp của tăng đoàn, thầy khẳng định.

“45 năm qua đã tạo cho Phật giáo Việt Nam nền tảng quan trọng. Trách nhiệm của thế hệ hôm nay là làm cho nền tảng ấy vững hơn, tốt hơn và thích ứng hơn với thời đại. Cơ cấu có thể thay đổi, nhưng tinh thần hòa hợp không được thay đổi. Phương thức quản trị có thể đổi mới, nhưng giới luật và kỷ cương phải được giữ gìn. Công nghệ có thể ngày càng hiện đại, nhưng con người phải luôn là trung tâm. Hội nhập có thể ngày càng sâu rộng, nhưng bản sắc Phật giáo Việt Nam phải được trân trọng”, Trưởng lão Hòa thượng Thích Thiện Nhơn khẳng định.

Với phương châm “Kỷ cương - Đổi mới - Hiệu lực - Hiệu quả”, Đại hội X hướng tới xây dựng một Giáo hội đoàn kết, hòa hợp, phát triển bền vững, lấy giới luật và đạo hạnh làm nền tảng, đổi mới giáo dục và hoằng pháp làm nhiệm vụ trọng tâm, phụng sự nhân sinh làm phương hướng hành động.

Trong đó, Hòa thượng đặc biệt nhấn mạnh mối quan hệ giữa kỷ cương và đổi mới. Giữ vững giới luật, truyền thống không đồng nghĩa với khép mình trước những thay đổi của thời đại; ngược lại, đổi mới cũng không thể tách rời những nguyên tắc đã tạo nên bản sắc và sự ổn định của Giáo hội.

Bên cạnh kiện toàn tổ chức, Hòa thượng còn định hướng Giáo hội chủ động tham gia sâu rộng hơn vào các hoạt động đối ngoại, từ giao lưu Phật giáo quốc tế đến đối thoại về hòa bình, giáo dục, văn hóa và phát triển bền vững.

Đây cũng là điểm gặp gỡ giữa tư duy lãnh đạo hiện nay với tâm nguyện giáo dục mà Hòa thượng đã theo đuổi suốt nhiều năm: Mỗi thế hệ không chỉ hoàn thành trách nhiệm của mình, mà còn phải chuẩn bị những điều kiện tốt hơn cho thế hệ tiếp nối.

Ghi nhận những đóng góp bền bỉ trong sự nghiệp phụng sự đạo pháp, đồng hành cùng dân tộc, đặc biệt trên các lĩnh vực xây dựng tổ chức Giáo hội, đào tạo tăng tài, đối ngoại Phật giáo và an sinh xã hội, Trưởng lão Hòa thượng Thích Thiện Nhơn đã được đề nghị xét tặng Huân chương Lao động hạng Nhất của Chủ tịch nước.

Đây là sự ghi nhận đối với những cống hiến của Hòa thượng trong nhiều thập niên, nhất là trên cương vị Chủ tịch Hội đồng Trị sự GHPG Việt Nam.

Từ tâm nguyện của người thầy năm nào đến trọng trách lãnh đạo Giáo hội hôm nay, hành trình của Hòa thượng là sự tiếp nối của tinh thần học đạo, hành đạo và phụng sự.

Và trong sự tiếp nối ấy, điều được vun bồi không chỉ là những công việc Phật sự của nhiệm kỳ, mà còn là nền tảng để Giáo hội tiếp tục phát triển, phát huy truyền thống “Đạo pháp - Dân tộc - Chủ nghĩa xã hội”, đồng hành cùng đất nước trong kỷ nguyên mới.