Đô thị xanh, thích ứng biến đổi khí hậu: Bài toán chung của TP.HCM và ASEAN
Áp lực hạ tầng trong quá trình đô thị hóa
Đô thị hóa nhanh đặt ra yêu cầu ngày càng lớn đối với hệ thống thoát nước, xử lý nước thải và quản lý môi trường. Đối với TP.HCM, phát triển hạ tầng theo hướng bền vững phải gắn với việc cải thiện chất lượng môi trường, nâng cao năng lực thích ứng trước các tác động của biến đổi khí hậu.
Các dự án cải tạo kênh rạch đang được TP.HCM triển khai nhằm chỉnh trang đô thị, cải thiện môi trường nước và nâng cao chất lượng sống của người dân.
Theo Sở Xây dựng TP.HCM, trong giai đoạn 2026- 2030, thành phố xác định hạ tầng thoát nước, thích ứng biến đổi khí hậu và chỉnh trang không gian ven sông, kênh rạch là một trong những lĩnh vực trọng tâm.
Nhiều dự án được đưa vào kế hoạch triển khai, trong đó có dự án cải thiện hệ thống thoát nước, nước thải và thích ứng biến đổi khí hậu kênh Tham Lương - Bến Cát (CRUS1), tổng mức đầu tư 8.311 tỷ đồng, cùng dự án CRUS2 Tây Sài Gòn, tổng mức đầu tư 8.264 tỷ đồng. Cả hai dự án được dự kiến khởi công trong quý IV/2026.
Dự án Vệ sinh môi trường TP.HCM giai đoạn 2 có tổng mức đầu tư 10.606 tỷ đồng, đang thi công và dự kiến hoàn thành trong năm 2026.
Song song đó, dự án hạ tầng và cải tạo kênh Tham Lương - Bến Cát - Nước Lên, với tuyến kè kênh dài 63,11km và tổng mức đầu tư 9.031 tỷ đồng, đang được triển khai, dự kiến hoàn thành năm 2027. Dự án nạo vét, xây dựng hạ tầng rạch Xuyên Tâm với tổng mức đầu tư 17.230 tỷ đồng cũng đang thi công.
Nhiều tuyến kênh, rạch tại TP.HCM đang được đầu tư cải tạo, hướng đến xây dựng không gian đô thị xanh, sạch và bền vững.
Mới đây nhất, vào ngày 9/11, TP.HCM chính thức khởi công gói thầu xây lắp 1 thuộc dự án nạo vét, cải tạo môi trường và xây dựng hạ tầng rạch Văn Thánh, phường Thạnh Mỹ Tây. Dự án có tổng mức đầu tư hơn 8.555 tỷ đồng, dự kiến hoàn thành năm 2030.
Các dự án này hướng đến cải thiện hệ thống hạ tầng kỹ thuật, xử lý các vấn đề môi trường và nâng cao chất lượng không gian đô thị.
Cùng với hệ thống thoát nước, TP.HCM định hướng triển khai chuỗi 8 nhà máy xử lý nước thải theo hình thức đối tác công tư (PPP). Danh mục gồm các dự án như nhà máy xử lý nước thải Tây Thành phố, tổng mức đầu tư 10.360 tỷ đồng; Tân Hóa - Lò Gốm, tổng mức đầu tư 9.000 tỷ đồng; cùng các dự án Bắc Sài Gòn 1 và 2, Rạch Cầu Dừa, Nam Sài Gòn.
Việc phát triển các công trình xử lý nước thải là một phần trong định hướng hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật đô thị, nâng cao chất lượng môi trường sống và sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn.
Nhà máy xử lý nước thải Bình Hưng có công suất lớn nhất cả nước đã đưa vào sử dụng từ tháng 8/2024 tại TP.HCM.
Ngoài đầu tư công trình, thành phố đang triển khai nền tảng báo cáo ngập trực tuyến và hỗ trợ ra quyết định (FEDS), phục vụ xây dựng mô hình dự án và cảnh báo ngập lụt cho người dân. Hệ thống GIS quản lý dữ liệu hạ tầng kỹ thuật đô thị cũng góp phần tăng cường khả năng quản lý thông tin phục vụ công tác điều hành.
Tăng cường hợp tác, tìm kiếm giải pháp phù hợp
Theo Sở Xây dựng, TP.HCM có thể chia sẻ với các đô thị ASEAN kinh nghiệm về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát và định hướng huy động nguồn lực tài chính xanh cho các công trình giảm phát thải, ứng phó triều cường.
Thành phố cũng định hướng nghiên cứu, tiếp thu kinh nghiệm từ các đô thị tiên tiến trong khu vực về quản lý năng lượng, cấp thoát nước thông minh, ứng dụng AI để phân tích dữ liệu lớn và cảnh báo sớm rủi ro thiên tai.
Phát triển hạ tầng xanh, tăng cường khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu là yêu cầu đặt ra đối với các đô thị lớn trong khu vực ASEAN.
Các vấn đề như ngập đô thị, quản lý nguồn nước và nâng cao khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu có ý nghĩa đối với nhiều thành phố trong ASEAN. Vì vậy, việc trao đổi chuyên môn và nghiên cứu những mô hình quản lý phù hợp với điều kiện từng địa phương có thể mở rộng cơ hội hợp tác trong lĩnh vực xây dựng, quy hoạch và hạ tầng.
Với TP.HCM, phát triển đô thị xanh không thể chỉ dựa vào từng dự án riêng lẻ mà cần sự phối hợp giữa quy hoạch, đầu tư hạ tầng, quản lý môi trường và cơ chế huy động vốn. Đây cũng là yêu cầu để các công trình phát huy hiệu quả lâu dài, góp phần nâng cao chất lượng sống và khả năng thích ứng của đô thị trước những thách thức mới.
