Tổ chức giao thông khoa học, tối ưu hiệu quả khai thác đường bộ

Phân làn hợp lý, cải thiện hiệu quả khai thác cao tốc

Thời gian qua, tình trạng phương tiện di chuyển không phù hợp với tốc độ thiết kế của từng làn đường, chuyển làn liên tục hoặc xe tải trọng lớn lưu thông chậm trên làn trái sát dải phân cách giữa là những vấn đề ảnh hưởng đến hiệu quả khai thác đường cao tốc. Không chỉ cản trở dòng phương tiện, những hành vi này còn tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông, nhất là khi lưu lượng xe tăng cao.

Thực tế cho thấy, tai nạn giao thông liên quan đến xe tải, xe khách tăng cao, chiếm 1/3 tổng số vụ trong 6 tháng đầu năm nay. Ý thức tham gia giao thông của người lái xe kinh doanh vận tải còn hạn chế.

Một số trường hợp người điều khiển phương tiện đi tốc độ thấp làn đường bên trái sát dải phân cách giữa (đặc biệt là xe tải lớn, xe container). Chuyển làn đường liên tục làm cản trở, hạn chế khả năng lưu thông của đường cao tốc.

Thực tế đó đặt ra yêu cầu phải tổ chức giao thông khoa học hơn, bảo đảm các phương tiện lưu thông theo đúng làn đường, phù hợp với đặc điểm phương tiện và điều kiện khai thác của từng tuyến.

Từ tháng 8/2025, Cục Đường bộ Việt Nam phối hợp với Cục Cảnh sát giao thông triển khai thí điểm tổ chức lại giao thông, phân làn tốc độ và phân luồng phương tiện trên cao tốc Hà Nội - Hải Phòng và đoạn tuyến Pháp Vân - Cầu Giẽ. Theo phương án được triển khai, xe tải trên 7,5 tấn và xe khách trên 29 chỗ không được lưu thông ở làn trái sát dải phân cách giữa.

Kết quả bước đầu cho thấy phương án tổ chức giao thông mới mang lại những chuyển biến tích cực. Trên cao tốc Hà Nội - Hải Phòng, thời gian di chuyển trung bình giảm từ 55 phút xuống còn 50 phút; tốc độ trung bình tăng từ 92,7km/h lên 102km/h. Tuyến này cũng ghi nhận giảm một vụ tai nạn giao thông và một người bị thương. Trong khi đó, tuyến Pháp Vân - Cầu Giẽ không xảy ra tai nạn trong thời gian được đề cập tại báo cáo.

Những kết quả trên cho thấy, tổ chức giao thông hợp lý có thể cải thiện hiệu quả khai thác hạ tầng mà không nhất thiết phải mở rộng mặt đường hay bổ sung ngay các công trình xây dựng mới.

Từ kết quả thí điểm, Cục Đường bộ Việt Nam quyết định nhân rộng phương án tổ chức lại giao thông trên một số tuyến cao tốc khác, gồm Hà Nội - Lào Cai, TP.HCM - Trung Lương, Phan Thiết - Dầu Giây và TP.HCM - Long Thành - Dầu Giây.

Ông Nguyễn Đình Hào, lái xe Công ty Vận tải xe khách Hoàng Long cho rằng, quy định cấm xe tải lưu thông ở làn 1 trên cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ và Hà Nội - Hải Phòng tuy có thể khiến thời gian di chuyển của xe khách kéo dài hơn đôi chút do phải điều tiết tốc độ phù hợp với dòng phương tiện, nhưng đổi lại sẽ an toàn hơn cho hành khách.

"Với quy định mới, khoảng trống an toàn được đảm bảo, lái xe có tầm quan sát tốt hơn và chủ động xử lý các tình huống trên đường. Hành khách có thể yên tâm hơn dù quãng đường mất thêm vài phút", ông Hào cho hay.

Theo ông Lê Hồng Điệp, Trưởng phòng Quản lý tổ chức giao thông, Cục Đường bộ Việt Nam, việc hạn chế xe tải, xe khách lớn lưu thông ở làn trái sát dải phân cách giữa nhằm khắc phục tình trạng phương tiện chạy chậm cản trở dòng xe, qua đó nâng cao hiệu quả khai thác và giảm nguy cơ tai nạn.

Hình thức tổ chức giao thông này đã mang lại hiệu quả, số vụ ùn tắc giao thông trên các tuyến cao tốc giảm khoảng 20%; số vụ tai nạn, va chạm trên cao tốc giảm 70%, rút ngắn thời gian di chuyển và giảm chi phí vận tải từ 20 - 30%.

Tuy nhiên, phân làn mới là một phần trong bài toán tổ chức giao thông. Khi mạng lưới cao tốc tiếp tục mở rộng, nhiều tuyến được đưa vào khai thác, yêu cầu đặt ra là phải xây dựng các nguyên tắc tổ chức giao thông thống nhất, khoa học, phù hợp với điều kiện thực tế và đặc điểm lưu lượng trên từng tuyến.

Việc tổ chức giao thông cũng cần được đánh giá thường xuyên trên cơ sở dữ liệu khai thác, tình hình tai nạn, tốc độ lưu thông và khả năng đáp ứng của hạ tầng. Qua đó, cơ quan quản lý có thể kịp thời điều chỉnh phương án phân làn, phân luồng, tránh tình trạng áp dụng máy móc một phương án cho các tuyến đường có điều kiện khai thác khác nhau.

Hoàn thiện thể chế, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ

Một trong những cơ sở quan trọng để nâng cao hiệu quả tổ chức giao thông là hoàn thiện hệ thống pháp luật, xác định rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý và các đơn vị liên quan trong từng giai đoạn từ quy hoạch, đầu tư xây dựng đến khai thác công trình.

Theo ông Lê Hồng Điệp, so với Luật Đường bộ năm 2008, Luật Đường bộ năm 2024 đã quy định cụ thể hơn cho công tác tổ chức giao thông, đồng thời giao Chính phủ quy định về tổ chức giao thông trong giai đoạn quy hoạch, đầu tư xây dựng và trên đường đang khai thác.

Các quy định về tổ chức giao thông cũng được cụ thể hóa trong văn bản hướng dẫn thi hành, bao quát những nội dung từ quy hoạch, thiết kế, thi công đến khai thác, phê duyệt phương án tổ chức giao thông và trách nhiệm của các đơn vị liên quan.

Việc hoàn thiện thể chế tạo cơ sở pháp lý để tổ chức giao thông theo hướng chủ động, có tính hệ thống, thay vì chủ yếu xử lý những bất cập phát sinh trong quá trình khai thác.

Cùng với hoàn thiện pháp luật, ứng dụng công nghệ được xác định là giải pháp quan trọng để nâng cao năng lực quản lý, vận hành đường bộ.

Cục Đường bộ Việt Nam đang tham mưu Bộ Xây dựng triển khai ứng dụng công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT) và dữ liệu lớn (Big Data) trong các hệ thống giao thông thông minh (ITS) trên đường cao tốc, trong đó chú trọng ứng dụng AI vào tổ chức giao thông.

Một hướng ứng dụng đáng chú ý là sử dụng hệ thống biển báo điện tử có khả năng cập nhật thông tin theo thời gian thực. Trên cơ sở tình hình giao thông, cơ quan quản lý có thể điều chỉnh tốc độ khai thác, cảnh báo ùn tắc hoặc hướng dẫn phương tiện lựa chọn phương án lưu thông phù hợp.

Khi được triển khai đồng bộ với hệ thống giám sát và điều hành, các công nghệ này có thể giúp cơ quan quản lý phát hiện sớm những bất thường, chủ động điều tiết dòng phương tiện và hạn chế nguy cơ xảy ra tai nạn do ùn tắc hoặc chênh lệch tốc độ giữa các nhóm xe.

"Việc tổ chức giao thông tốt sẽ giúp phương tiện lưu thông nhanh hơn, hạn chế cản trở, tạo thuận lợi cho vận chuyển hàng hóa và góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội", ông Điệp nhìn nhận.