Vật liệu không nung: Năng lực sản xuất lớn, thị trường còn nhiều rào cản

Công suất lớn nhưng sức tiêu thụ còn hạn chế

Trong xu hướng phát triển công trình xanh, tiết kiệm tài nguyên, vật liệu xây không nung được quan tâm nhờ khả năng thay thế một phần gạch đất sét nung, hạn chế sử dụng đất sét và tận dụng các nguồn nguyên liệu, phế phụ phẩm công nghiệp.

Theo Đề án phát triển vật liệu xây dựng TP.HCM đến năm 2030, định hướng đến năm 2050, thành phố hiện có 30 cơ sở sản xuất vật liệu xây không nung quy mô công nghiệp, với tổng công suất thiết kế đạt 1.040 triệu viên tiêu chuẩn/năm.

Các sản phẩm chủ yếu gồm gạch bê tông xi măng cốt liệu (gạch block), gạch và tấm bê tông khí chưng áp (AAC/ALC). Trong đó, gạch block được sản xuất bằng công nghệ rung ép; bê tông khí chưng áp sử dụng công nghệ hấp áp suất cao, tạo ra sản phẩm nhẹ, có khả năng cách âm, cách nhiệt và chống cháy phù hợp với nhiều loại công trình.

Tuy nhiên, theo số liệu tổng hợp trong Đề án, tỷ lệ huy động công suất thực tế chỉ đạt khoảng 45-60%. Điều này cho thấy năng lực sản xuất hiện có chưa được khai thác tương xứng, trong khi việc mở rộng thị trường vẫn gặp nhiều trở ngại.

Vật liệu xây không nung đã được ứng dụng trong nhiều công trình đầu tư công, nhà cao tầng, trường học, bệnh viện và hạ tầng kỹ thuật. Tuy nhiên, tại phân khúc nhà ở riêng lẻ, gạch đất sét nung vẫn chiếm ưu thế nhờ thói quen sử dụng lâu năm và sự quen thuộc của lực lượng thi công.

Bên cạnh áp lực cạnh tranh về giá thành, những băn khoăn liên quan đến khả năng chống thấm, hiện tượng nứt tường và yêu cầu kỹ thuật thi công cũng ảnh hưởng đến quyết định lựa chọn vật liệu của người dân.

Ngoài ra, chất lượng sản phẩm trên thị trường chưa thực sự đồng đều. Một số cơ sở sản xuất nhỏ lẻ sử dụng thiết bị đơn giản, quy trình thủ công nên khó bảo đảm tính ổn định về chất lượng, ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh và niềm tin của người tiêu dùng.

Thực tế này cho thấy, việc thúc đẩy sử dụng vật liệu xây không nung không chỉ phụ thuộc vào năng lực sản xuất mà còn đòi hỏi giải pháp đồng bộ về chất lượng sản phẩm, kỹ thuật thi công và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Tháo gỡ rào cản thị trường, nâng cao chất lượng sản phẩm

Tại Hội thảo tham vấn Đề án phát triển vật liệu xây dựng TP.HCM đến năm 2030, định hướng đến năm 2050 ngày 6/11, TS Nguyễn Quang Hiệp, Viện trưởng Viện Vật liệu xây dựng (Bộ Xây dựng) nhấn mạnh yêu cầu nâng cao tính khả thi của các giải pháp phát triển ngành vật liệu xây dựng.

Theo ông Hiệp, việc xây dựng Đề án cần đặc biệt quan tâm ý kiến từ các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh vật liệu xây dựng, chủ đầu tư và đơn vị sử dụng vật liệu. Đây là những chủ thể trực tiếp tham gia thị trường, có hiểu biết thực tế về những thuận lợi, khó khăn và yêu cầu phát triển của ngành.

Từ đó, các giải pháp cần được nghiên cứu, hoàn thiện theo hướng có trọng tâm, trọng điểm, gắn với điều kiện thực tiễn và cơ chế tổ chức thực hiện cụ thể, tạo cơ sở cho việc nâng cao năng lực sản xuất và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Ở góc độ chuyên môn, PGS.TS Tạ Ngọc Dũng (Đại học Bách khoa Hà Nội) cho rằng, vật liệu không nung không mặc nhiên có mức phát thải thấp trong mọi trường hợp. Tác động môi trường của sản phẩm còn phụ thuộc vào chất kết dính, nguyên liệu đầu vào, công nghệ sản xuất, vận chuyển và tuổi thọ sử dụng.

Do đó, việc lựa chọn vật liệu không nung cần dựa trên các chỉ tiêu kỹ thuật và dữ liệu môi trường có thể kiểm chứng, thay vì chỉ căn cứ vào tên gọi hoặc công nghệ sản xuất. Đồng thời, sản phẩm phải có chất lượng ổn định, đáp ứng yêu cầu về cường độ, độ hút nước, độ co ngót, khả năng chống thấm và tương thích với hệ vữa.

Theo dự thảo Đề án, TP.HCM định hướng ưu tiên phát triển các dòng vật liệu có tính năng phù hợp với yêu cầu xây dựng hiện đại như bê tông khí chưng áp, tấm tường nhẹ; đồng thời thúc đẩy đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng và hiệu quả sản xuất tại các cơ sở hiện có.

Bên cạnh đó, việc mở rộng sử dụng vật liệu không nung cần được xem xét trên cơ sở hiệu quả tổng thể của công trình, bao gồm chi phí vật liệu, nhân công, tiến độ thi công, khả năng cách nhiệt và chi phí bảo trì.

Đáng chú ý, dự thảo Đề án đề xuất mục tiêu đến năm 2030, vật liệu xây dựng không nung chiếm khoảng 40-45% tổng lượng vật liệu xây; định hướng đến năm 2050 đạt khoảng 60-70%.

Để thực hiện mục tiêu này, cùng với việc khuyến khích sử dụng vật liệu không nung trong các công trình phù hợp, cần tăng cường kiểm soát chất lượng, hướng dẫn kỹ thuật thi công và tạo điều kiện để các cơ sở sản xuất đổi mới công nghệ.

Việc tháo gỡ những rào cản về chất lượng, kỹ thuật và thị trường tiêu thụ được xem là yếu tố quan trọng để nâng cao tỷ lệ huy động công suất hiện có, thúc đẩy ứng dụng vật liệu xây không nung và từng bước giảm phụ thuộc vào gạch đất sét nung truyền thống.