Xây dựng công trình chống chịu nắng nóng trước áp lực biến đổi khí hậu

Khả năng chống chịu nhiệt cho công trình rất quan trọng

Theo VGBC, từ tháng 3 đến tháng 7/2026, miền Bắc ghi nhận 9 đợt nắng nóng diện rộng, cao hơn số đợt trong cả năm 2025. Tổng số ngày nắng nóng trung bình đạt khoảng 35 ngày; riêng Hà Nội ghi nhận 40 ngày. Nhiều trạm quan trắc ghi nhận mức nhiệt cao vượt kỷ lục.

Toàn cảnh Hội thảo.

Những số liệu này cho thấy, nắng nóng đang đặt ra thách thức ngày càng lớn đối với môi trường và hoạt động của các công trình tại Việt Nam. Trong đó, khả năng chống chịu nhiệt đang trở thành một vấn đề cần được quan tâm.

Bài toán đặt ra là làm thế nào để công trình hạn chế hấp thụ nhiệt ngay từ khâu thiết kế, duy trì điều kiện tiện nghi và an toàn cho người sử dụng, đồng thời kiểm soát nhu cầu năng lượng trong suốt quá trình vận hành.

Phát biểu mở đầu Hội thảo, ông Douglas Snyder, Giám đốc Điều hành Hội đồng Công trình Xanh Việt Nam (VGBC) cho biết, vấn đề khả năng chống chịu ngày càng trở nên cấp thiết. Việt Nam đã chứng kiến nhiều vấn đề, ví dụ như sự cố mất điện vào mùa hè năm 2023 ở miền Bắc, cùng với những đợt nắng nóng gay gắt trong thời gian gần đây.

Dự báo cho thấy, nhiệt độ tại khu vực miền Bắc và miền Nam sẽ ngày càng tăng cao, đặc biệt trong vòng 25 năm tới, số ngày có nhiệt độ rất cao (khoảng 38–39 độ C) sẽ tăng từ 20 lên 60 ngày mỗi năm. Nhiệt độ trung bình trên toàn lãnh thổ Việt Nam có xu hướng tăng, với mức tăng cao nhất lên tới 4,7 độ C vào năm 2100.

Những thay đổi về nhiệt độ không chỉ tác động đến con người mà còn tác động đến hoạt động kinh doanh, gây áp lực đến hệ thống điện và năng lượng.

Bên cạnh đó, các công trình xây dựng và tài sản đầu tư gắn liền với rủi ro vận hành. Nếu không vận hành tốt, đây sẽ là những khoản đầu tư kém hiệu quả. Hiện nay, các tổ chức bảo hiểm tài chính quốc tế, như Allianz hay Swiss Re đã bắt đầu đưa các chỉ số về hứng chịu nhiệt vào trong quá trình đánh giá tài sản, phòng chống rủi ro lũ lụt và sức nóng.

Trước bối cảnh trên, về giải pháp thích ứng, ông Douglas Snyder đưa ra nhiều phương pháp đáng chú ý như: Thiết kế thụ động - phương pháp kiến trúc giúp làm mát tự động, giảm tải hệ thống làm mát cơ khí, từ đó giảm chi phí vận hành và giảm phát thải carbon; Tạo các bóng râm cho tòa nhà, mái nhà, mặt tiền bằng vật liệu hoặc mảng xanh thực vật.

Ngoài ra, tận dụng các giải pháp phản xạ nhiệt, lựa chọn hệ thống cửa sổ hợp lý vì cửa sổ đóng vai trò quan trọng, có thể loại bỏ tới 80% lượng nhiệt từ bức xạ mặt trời, kết hợp cùng hệ thống kính hai lớp và các giải pháp che nắng thông minh.

Theo ông Douglas Snyder, tất cả các vấn đề về quản lý nhiệt, sử dụng năng lượng hiệu quả, bảo vệ mạng sống, đảm bảo an ninh năng lượng và giảm phát thải carbon đều có mối liên hệ mật thiết với nhau. Việc áp dụng các thiết kế thụ động và tiêu chuẩn công trình xanh từ sớm chính là chìa khóa để phát triển bền vững trong tương lai.

Bà Joy Gai, Giám đốc khu vực châu Á – Thái Bình Dương thuộc Hội đồng Công trình Xanh Thế giới (World Green Building Council - WGBC) chia sẻ, sức nóng và biến đổi khí hậu đặt ra rủi ro lớn đối với các tài sản đầu tư tài chính và bất động sản, đặc biệt khi các trung tâm dữ liệu ngày càng mở rộng. Các tổ chức tài chính quốc tế bắt đầu đưa chứng nhận chống chịu nhiệt vào quy trình đánh giá tài sản.

Bà Joy Gai, Giám đốc khu vực châu Á – Thái Bình Dương thuộc Hội đồng Công trình Xanh Thế giới (World Green Building Council - WGBC).

Các giải pháp trọng tâm được bà Joy Gai đưa ra bao gồm: Thiết kế công trình, áp dụng kết hợp các giải pháp kỹ thuật, thiết kế thụ động và chủ động, hệ thống thông gió tự nhiên, tăng mảng xanh và các vật liệu phản xạ nhiệt để giảm phát thải carbon và tối ưu năng lượng;

Định hướng nguồn vốn đầu tư vào các môi trường, công trình mới và giáo dục thị trường trong bối cảnh ngành xây dựng chuyển đổi nhanh hơn; Sử dụng dữ liệu giúp thấu hiểu tác động thực tế lên con người để đưa ra quyết định chính xác.

Cần lộ trình hoàn thiện tiêu chuẩn, quy chuẩn cho công trình

Chia sẻ tại Hội thảo, ông Vũ Văn Dũng, Phó Viện trưởng Viện Vật liệu xây dựng (VIBM), Bộ Xây dựng cho biết, tại Việt Nam, từ khoảng 20 năm trước đã có các quy chuẩn về việc sử dụng năng lượng hiệu quả trong công trình xây dựng, bắt đầu từ năm 2005 với Quy chuẩn QCXDVN 09:2005, sau đó thay thế bằng Quy chuẩn QCVN 09:2017, và hiện tại đã được thay thế bởi Quy chuẩn QCVN 04-3:2026 ban hành kèm Thông tư số 61.

Quy định trong Thông tư này áp dụng cho các không gian có sử dụng điều hòa với diện tích sàn lớn hơn 2.500m2. Với diện tích này, quy định yêu cầu tất cả các loại vật liệu thuộc lớp vỏ công trình, như vật liệu cách nhiệt của mái, hệ số nhiệt trở của mái, tường, và hệ số SHGC của kính phải tuân thủ nghiêm ngặt. Phạm vi áp dụng tập trung vào các công trình công cộng như khách sạn, trung tâm hội nghị, nhà trẻ, trường học…

Ông Vũ Văn Dũng, Phó Viện trưởng Viện Vật liệu xây dựng (VIBM), Bộ Xây dựng chia sẻ tại Hội thảo.

Mặc dù vậy, theo ông Dũng, vẫn còn một số giới hạn trong các quy chuẩn kỹ thuật hiện hành. Ví dụ chỉ quy định cho không gian có điều hòa và diện tích lớn hơn 2.500m2, phạm vi này còn khá hẹp.

Để hướng tới các quy chuẩn bắt buộc về yêu cầu nhiệt trở cho mọi công trình, theo ông Dũng, cần có lộ trình và thời gian. Thứ nhất, cần hoàn thiện cơ sở dữ liệu và hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn liên quan đến tiết kiệm năng lượng và tăng khả năng chống chịu nhiệt. Trong tương lai, Việt Nam rất cần điều này, nhưng mọi bước đi đều phải có lộ trình cụ thể để hoàn thiện.

Ngoài việc hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn và quy chuẩn, thêm một vấn đề quan trọng đó là chi phí đầu tư. Ông Dũng cho biết, chi phí đầu tư có thể chia thành 2 giai đoạn: Chi phí đầu tư ban đầu và chi phí vận hành công trình.

Bên cạnh chi phí, cần có bộ cơ sở dữ liệu về điều kiện khí hậu đặc thù của Việt Nam. Theo Quy chuẩn QCVN 02:2022 đã quy định về các vùng khí hậu dùng trong các công trình xây dựng. Khi xây dựng các cơ sở dữ liệu, quy trình, phương pháp tính toán hay hướng dẫn kỹ thuật, việc áp dụng các vùng khí hậu khác nhau trong điều kiện đa dạng của Việt Nam là điều kiện rất quan trọng.

Trong lĩnh vực xây dựng, cần tập trung vào việc tiêu chuẩn hóa và quy chuẩn hóa các vấn đề liên quan đến thiết kế. Tại Việt Nam, ngoài các quy chuẩn, nhiều tiêu chuẩn như TCVN 5687:2024 quy định về thông gió và điều hòa không khí cũng đã được xây dựng. Tiêu chuẩn này quy định khi thiết kế nhiệt độ không gian trong nhà, nhiệt độ không được vượt quá 3 độ C so với nhiệt độ trung bình của tháng nóng nhất trong năm.

Tuy nhiên, theo ông Dũng đây mới chỉ là tiêu chuẩn mang tính tham khảo, chưa bắt buộc như quy chuẩn. Trong thực tế, các quy định này vẫn còn khoảng trống cần bổ sung trong thời gian tới và cần sự tham gia của các bộ ngành khác như Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Y tế..., bởi mức chênh lệch nhiệt độ 3 độ C chưa chắc đã phù hợp với mọi điều kiện thời tiết khác nhau hoặc cho các đối tượng dễ bị tổn thương như trẻ em, người già và người bệnh.