Chủ tịch Quốc hội chia sẻ về sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội: “Cái gì có lợi cho dân, cho nước thì mình quyết định ngay”

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn yêu cầu cắt giảm thủ tục nhưng không được buông lỏng an toàn lao động; giảm tiền kiểm phải tăng cường hậu kiểm. (Ảnh: Phạm Thắng)

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khoá XVI, chiều 21/10, Quốc hội thảo luận tại Tổ cho ý kiến đối với: Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật An toàn, vệ sinh lao động; Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Lao động, Luật Lưu trữ, Luật Bình đẳng giới, Luật Hoạt động chữ thập đỏ và Luật Việc làm; Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội; Dự án Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi).

Cắt giảm thủ tục nhưng không được buông lỏng an toàn lao động

Góp ý về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật An toàn, vệ sinh lao động, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn ghi nhận, đánh giá cao Chính phủ đã nghiêm túc tiếp thu các ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội; đồng thời đánh giá báo cáo thẩm tra của Ủy ban Văn hóa và Xã hội được chuẩn bị công phu, có nhiều kiến nghị xác đáng.
Tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội bày tỏ trăn trở khi mỗi năm vẫn xảy ra hàng nghìn vụ tai nạn lao động, tập trung ở các ngành xây dựng, khai khoáng, điện lực và các công việc trên cao. Trong khi đó, công tác bảo đảm an toàn lao động ở khu vực phi chính thức “gần như còn bỏ ngỏ” ; bệnh nghề nghiệp chưa được phát hiện sớm; hoạt động huấn luyện, kiểm định ở một số nơi còn mang tính hình thức, lực lượng thanh tra mỏng và chế tài chưa đủ sức răn đe.
Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, lần sửa đổi này, dù phạm vi hẹp, nhưng phải bảo đảm yêu cầu xuyên suốt là “cắt giảm thủ tục nhưng không buông lỏng an toàn; giảm tiền kiểm thì phải đẩy mạnh hậu kiểm”. Theo đó, Chủ tịch Quốc hội đề nghị tập trung hoàn thiện 4 vấn đề lớn.

Chủ tịch Quốc hội cho rằng, không phải cứ cắt giảm thủ tục là xong, phải ngăn chặn giấy phép con phát sinh dưới mọi hình thức. (Ảnh: Phạm Thắng)

Trước hết, về huấn luyện an toàn, vệ sinh lao động, tại Điều 14, Chủ tịch Quốc hội tán thành việc cắt giảm điều kiện đầu tư, kinh doanh, song yêu cầu chất lượng huấn luyện phải được kiểm soát bằng chuẩn đầu ra, gắn với trách nhiệm của tổ chức huấn luyện và cơ chế hậu kiểm thực chất. “Chúng ta nói chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, nhưng phải làm rõ hậu kiểm được tổ chức như thế nào, có đủ điều kiện và năng lực thực hiện hay không”, Chủ tịch Quốc hội nói.
Bày tỏ tán thành đề xuất của cơ quan thẩm tra về việc bổ sung tại Điều 12 hành vi nghiêm cấm đối với hoạt động huấn luyện không bảo đảm chất lượng, Chủ tịch Quốc hội đặc biệt lưu ý, “các văn bản hướng dẫn thi hành không được làm phát sinh trở lại các loại giấy phép con dưới bất kỳ hình thức nào”.

Theo Chủ tịch Quốc hội, hiện nay, Chính phủ đã báo cáo về việc cắt giảm nhiều điều kiện, thủ tục kinh doanh. Nhưng vấn đề đặt ra là sau khi cắt giảm, cơ quan nào chịu trách nhiệm theo dõi, kiểm tra, bảo đảm việc thực hiện thông suốt ở địa phương? “Không phải cứ cắt giảm thủ tục là xong, mà phải tiếp tục theo dõi, giám sát quá trình thực hiện, đặc biệt là ngăn chặn tình trạng phát sinh giấy phép con”, Chủ tịch Quốc hội nói.
Đối với máy, thiết bị, vật tư, chất có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn lao động, Chủ tịch Quốc hội đề nghị luật hóa nguyên tắc quản lý bằng dữ liệu, xây dựng cơ sở dữ liệu theo dõi toàn bộ vòng đời thiết bị, từ kiểm định, khai báo, sử dụng đến thanh lý; bảo đảm kết nối, liên thông giữa các bộ, ngành và chính quyền địa phương. “Đây là khâu then chốt để phòng ngừa các vụ tai nạn lao động nghiêm trọng”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Về khai báo, điều tra tai nạn lao động, Chủ tịch Quốc hội lưu ý tình trạng che giấu, không khai báo tai nạn lao động vẫn còn xảy ra, nhất là tại các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Vì vậy, cần hoàn thiện cơ chế tiếp nhận, xử lý thông tin, nghiêm cấm hành vi cản trở người lao động cung cấp thông tin liên quan đến tai nạn lao động.
Trong điều kiện tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, cần phân định rõ trách nhiệm giữa cấp tỉnh và cấp xã, tăng cường hỗ trợ cho cấp xã, không để phát sinh khoảng trống quản lý.
Về chế tài xử phạt và khu vực lao động phi chính thức, Chủ tịch Quốc hội đề nghị Chính phủ rà soát, hoàn thiện các quy định xử phạt đối với hành vi cố ý vi phạm quy định về an toàn, vệ sinh lao động, gây hậu quả nghiêm trọng. “Đối với khu vực lao động phi chính thức, dù chưa phải trọng tâm của lần sửa đổi này, Chính phủ cần nghiên cứu chính sách hỗ trợ huấn luyện, kiểm định đối với các làng nghề, hợp tác xã, hộ kinh doanh và lao động tự do. Những nội dung này cần tiếp tục được nghiên cứu đầy đủ khi sửa đổi toàn diện Luật An toàn, vệ sinh lao động”, Chủ tịch Quốc hội đề nghị.

Đại biểu Võ Văn Minh, Đoàn ĐBQH Thành phố Hồ Chí Minh phát biểu (Ảnh: Phạm Thắng)

Không được đánh đổi an toàn quỹ bảo hiểm xã hội để chạy theo lợi suất

Đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội, Chủ tịch Quốc hội tập trung góp ý về mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội và danh mục đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội.
Về mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội, Chủ tịch Quốc hội cho rằng việc mở rộng diện bao phủ, bảo vệ người lao động trên nền tảng số là phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 28. Tuy nhiên, quy định về người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số hiện còn quá rộng, chưa làm rõ được những vấn đề cốt lõi: Ai là người đóng bảo hiểm xã hội? Đóng trên cơ sở thu nhập nào? Nền tảng số có trách nhiệm đến đâu?. “Nếu chưa định danh rõ đối tượng mà đã quy định tham gia bắt buộc thì sẽ rất khó thực thi, dễ phát sinh tranh chấp. Tôi đã đặt vấn đề này với Ban soạn thảo nhưng đến nay vẫn chưa nhận được sự giải thích thực sự thuyết phục”. Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh như vậy và đề nghị thực hiện đầy đủ Kết luận số 276 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, quy định rõ đối tượng và thời điểm áp dụng.

Theo Chủ tịch Quốc hội, có thể nghiên cứu mốc năm 2028 để có đủ thời gian hoàn thiện pháp luật lao động, kết nối dữ liệu bảo hiểm xã hội, dữ liệu thuế và dữ liệu của các nền tảng số. “Nếu chưa rõ, chưa đủ điều kiện thực hiện thì nên giữ quy định hiện hành, không nên vội vàng mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc”, Chủ tịch Quốc hội nêu quan điểm.
Từ thực tiễn sửa đổi Luật Bảo hiểm y tế, Chủ tịch Quốc hội dẫn lại câu chuyện tháo gỡ những rào cản về địa giới hành chính trong khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế, tạo thuận lợi cho người dân khi chuyển tuyến, khám và điều trị.
Theo Chủ tịch Quốc hội, trước đây, nhiều người dân, đặc biệt là bệnh nhân nặng, phải chờ đợi các thủ tục chuyển tuyến, gây khó khăn và ảnh hưởng đến cơ hội điều trị. Khi đề xuất tháo gỡ các rào cản này, đã có những lo ngại về tình trạng quá tải và khả năng cân đối quỹ bảo hiểm y tế. Tuy nhiên, từ thực tiễn khó khăn của người dân, cần mạnh dạn nghiên cứu, quyết định những chính sách thực sự mang lại lợi ích thiết thực. “Cái gì có lợi cho dân, cho nước thì mình quyết định ngay”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh và cho rằng đây phải là tinh thần xuyên suốt trong quá trình xây dựng, hoàn thiện pháp luật.

Đặc biệt, góp ý về danh mục đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội, Chủ tịch Quốc hội cho biết, theo số liệu được báo cáo, số dư đầu tư quỹ khoảng 1,5 triệu tỷ đồng, trong đó trên 82% đầu tư vào trái phiếu Chính phủ. Lãi suất đầu tư bình quân năm 2025 khoảng 3,72%, trong khi chỉ số giá tiêu dùng khoảng 3,31%. Theo Chủ tịch Quốc hội, điều này cho thấy mức tăng trưởng thực của quỹ không cao, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nâng cao hiệu quả đầu tư.
Tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh: “Đây là tiền của hàng chục triệu người lao động, không được đánh đổi an toàn của quỹ để chạy theo lợi suất”.Theo đó, việc đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội phải bảo đảm bốn nguyên tắc: an toàn là điều kiện tiên quyết; bảo toàn quỹ là giới hạn không được vượt qua; hiệu quả là yêu cầu bắt buộc; minh bạch và trách nhiệm là cơ chế bảo đảm.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị việc mở rộng danh mục đầu tư phải dựa trên những tiêu chuẩn khách quan, thống nhất, không thiết kế cơ chế riêng cho bất kỳ ngân hàng cụ thể nào. Đối với các tổ chức tín dụng có nhiệm vụ đặc thù, yếu tố này có thể được xem xét trong tổng thể chính sách nhưng không thể thay thế các tiêu chuẩn về chất lượng và an toàn, cũng không mặc nhiên tạo quyền tiếp nhận nguồn tiền từ quỹ bảo hiểm xã hội. Ngược lại, cũng không nên loại trừ một cách cơ học những tổ chức tín dụng có cơ cấu sở hữu khác với nhóm hiện hành nếu đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn khách quan do pháp luật quy định.
Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, “mở rộng danh mục đầu tư phải thực sự góp phần giảm rủi ro, không phải chuyển từ rủi ro này sang rủi ro khác; yêu cầu khơi thông, sử dụng hiệu quả nguồn lực, tuyệt đối không được làm đảo ngược thứ tự ưu tiên trong quản lý quỹ bảo hiểm xã hội.”

Về bảo hiểm hưu trí bổ sung, Chủ tịch Quốc hội đồng tình giữ nguyên quy định hiện hành, cho rằng khi chính sách chưa được đánh giá đầy đủ về hiệu quả, còn tiềm ẩn nguy cơ bị lợi dụng để huy động vốn hoặc né tránh nghĩa vụ thuế thì chưa nên mở rộng.

Đại biểu Nguyễn Thành Tâm, Đoàn ĐBQH Thành phố Hồ Chí Minh phát biểu (Ảnh: Phạm Thắng)

Bỏ tiền kiểm không có nghĩa là bỏ quản lý

Góp ý về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của các luật trong lĩnh vực lao động, lưu trữ, bình đẳng giới, hoạt động chữ thập đỏ và việc làm, Chủ tịch Quốc hội cơ bản tán thành các nội dung sửa đổi, bổ sung, đồng thời lưu ý việc đơn giản hóa thủ tục phải đi đôi với nâng cao hiệu quả quản lý.
Theo Chủ tịch Quốc hội, chuyển hoạt động cho thuê lại lao động, dịch vụ việc làm từ cơ chế cấp phép sang thông báo là đúng hướng, nhưng phải bảo đảm cơ chế hậu kiểm thực chất. “Bỏ tiền kiểm không có nghĩa là bỏ quản lý”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, đồng thời đề nghị cơ chế hậu kiểm phải dựa trên ba trụ cột gồm dữ liệu, trách nhiệm và chế tài. Theo đó, cần xây dựng cơ sở dữ liệu điện tử về doanh nghiệp cho thuê lại lao động và người lao động thuê lại, bảo đảm kết nối với dữ liệu bảo hiểm xã hội.

Về phân cấp quản lý, Chủ tịch Quốc hội cho rằng việc giao Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã chủ trì xử lý các cuộc đình công không đúng trình tự, thủ tục là phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Tuy nhiên, luật cần quy định rõ trách nhiệm của từng cấp, từng cơ quan, nhất là đối với doanh nghiệp có nhiều cơ sở trên các địa bàn khác nhau.
Việc phân cấp phải gắn với năng lực thực hiện và đầu mối chịu trách nhiệm, tránh tình trạng lúng túng khi phát sinh các vụ việc tại những địa bàn tập trung đông công nhân, khu công nghiệp.
Đối với lĩnh vực lưu trữ, Chủ tịch Quốc hội tán thành việc bỏ chứng chỉ hành nghề lưu trữ nhưng lưu ý tài liệu lưu trữ có thể chứa nhiều thông tin quan trọng, nhạy cảm, do đó cần duy trì các điều kiện cần thiết để bảo đảm an toàn, an ninh thông tin.

Về hoạt động chữ thập đỏ, Chủ tịch Quốc hội đề nghị tách bạch quản lý nhà nước về hoạt động nhân đạo với quản lý tổ chức hội, đặc biệt chú trọng cơ chế công khai, minh bạch các nguồn lực hỗ trợ. “Niềm tin của nhân dân là tài sản lớn nhất của công tác nhân đạo”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.
Từ kinh nghiệm công tác tại Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Chủ tịch Quốc hội cho rằng việc tiếp nhận, quản lý và sử dụng các nguồn đóng góp, ủng hộ của người dân, doanh nghiệp phải hết sức chặt chẽ, công khai, minh bạch, có đầy đủ căn cứ, chứng từ và trách nhiệm giải trình. Bởi chỉ một số trường hợp thiếu minh bạch trong hoạt động từ thiện, nhân đạo cũng có thể ảnh hưởng đến niềm tin của người dân đối với các hoạt động mang ý nghĩa nhân văn này.

Đề cập đến lực lượng lao động mới, Chủ tịch Quốc hội lưu ý lao động trên nền tảng số đang phát triển rất nhanh, nhất là tại các đô thị lớn, trong khi pháp luật hiện hành chưa bao quát đầy đủ. Vì vậy, Chính phủ cần nghiên cứu xây dựng khung quản lý đồng bộ, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động trên nền tảng số; đồng thời tiếp tục hoàn thiện các chính sách hỗ trợ việc làm cho người khuyết tật.
Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị quy định chuyển tiếp phải bảo đảm thuận lợi cho doanh nghiệp. Đối với những doanh nghiệp đã có giấy phép còn hiệu lực thì không nên yêu cầu thực hiện thủ tục thông báo lại, tránh phát sinh thêm thủ tục trong chính đạo luật đặt mục tiêu cắt giảm thủ tục hành chính.

Đại biểu Nguyễn Vũ Trung, Đoàn ĐBQH Thành phố Hồ Chí Minh phát biểu

Ngày Văn hóa Việt Nam là nền tảng tinh thần, là sức mạnh nội sinh của dân tộc

Đáng chú ý, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn bày tỏ tán thành luật hoá Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 là ngày nghỉ hưởng nguyên lương. Theo Chủ tịch Quốc hội, “đây không chỉ là một ngày nghỉ, mà còn mang thông điệp khẳng định văn hóa là nền tảng tinh thần, là sức mạnh nội sinh của dân tộc”. Việc có một ngày dành riêng để tôn vinh văn hóa Việt Nam thể hiện sự quan tâm của lãnh đạo Đảng, Nhà nước đối với vị trí, vai trò của văn hóa trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước.
Bên cạnh đó, Chủ tịch Quốc hội đề nghị nghiên cứu quy định thống nhất về thời điểm công bố lịch nghỉ lễ, Tết hằng năm, có thể công bố từ tháng 9 năm trước để các cơ quan, doanh nghiệp và người lao động chủ động bố trí công việc, kế hoạch sản xuất, kinh doanh. Cần tránh tình trạng đã công bố lịch nghỉ nhưng sau đó tiếp tục điều chỉnh, gây bị động cho người dân và doanh nghiệp.