Đồng Nai trong dòng chảy lịch sử, văn hóa và hội nhập

Tác phẩm Trong dòng chảy Đồng Nai của nhà văn Nguyễn Thái Hải, do Nhà xuất bản Đồng Nai ấn hành năm 2025. Ảnh: My Ny

Dòng chảy đời sống: Ký ức, hiện thực và suy ngẫm

Ngoài lời mở đầu, Trong dòng chảy Đồng Nai được cấu trúc thành 3 chương với tổng cộng 57 bài viết, trải dài trên nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội. Ở chương 1: Trong con nước lớn, nước ròng (26 bài), nhà văn Nguyễn Thái Hải dẫn dắt người đọc trở lại những câu chuyện quen thuộc mà không hề cũ của Đồng Nai trong hành trình “thay da đổi thịt” suốt 50 năm qua.

Đó là ký ức và hiện thực về các khu công nghiệp - biểu tượng cho quá trình công nghiệp hóa mạnh mẽ của Đồng Nai; là câu chuyện về Nhà máy Thủy điện Trị An gắn với điện sinh hoạt, công suất phát điện. Bên cạnh đó là những trang viết về cây cao su, gốm Biên Hòa, sông Buông, lá buông, những chuyến tàu, Sân bay Long Thành… Đây là những “địa chỉ” quen thuộc đã và đang góp phần làm nên diện mạo kinh tế - xã hội, văn hóa của Đồng Nai hôm nay.

Không chỉ dừng lại ở bức tranh kinh tế, chương 1 của sách còn mở ra những câu chuyện rất đời: nghề y, báo chí, cải cách hành chính công như làm thẻ căn cước, hoạt động của trung tâm hành chính công; những ký ức về suối Săn Máu, các cung đường đá, Long Khánh xanh… Tất cả được kể bằng giọng văn dung dị, đậm chất trải nghiệm của một người sống, làm việc và gắn bó lâu dài với mảnh đất này.

Đặc biệt, Trong con nước lớn, nước ròng nhà văn Nguyễn Thái Hải dành nhiều trang viết để kể câu chuyện về những người anh hùng trên vùng đất Đồng Nai. Đó là ngôi mộ tập thể chôn Lãnh binh Nguyễn Đức Ứng và 27 nghĩa quân nằm ven quốc lộ 51 thuộc ấp Suối Cả, xã Long Phước; là ngôi mộ tập thể của Đoàn Văn Cự và 16 nghĩa binh ở Suối Linh, gần xa lộ Biên Hòa vùng Tam Hiệp hay ngôi mộ chôn 9 thủ lĩnh Lâm Trung trại gồm những nông dân giỏi võ vùng Vĩnh Cửu nổi lên chống Pháp tại miệt đồi Gò Mọi gần Rạch Đông. Qua những trang viết ấy, truyền thống nhân nghĩa, đạo lý “uống nước nhớ nguồn” hiện lên rõ nét, được tiếp nối bằng sự tri ân các bậc tiền nhân và những tín ngưỡng dân gian gắn kết cộng đồng.

57 bài ký trong tập Trong dòng chảy Đồng Nai đều ngắn, chỉ trên dưới 2 ngàn chữ để bạn đọc có điều kiện lần lượt đọc hết từng bài và chia sẻ. Sẽ có đồng tình và chưa hẳn đồng tình về nhận định, nhưng tất cả là tấm lòng của tác giả với nơi chốn, con người mình đang chung sống.

Nhà văn KHÔI VŨ - NGUYỄN THÁI HẢI

Không gian văn hóa đa sắc của Đồng Nai

Nếu chương 1 là dòng chảy của đời sống kinh tế - xã hội, thì chương 2: Đa thanh đa sắc (27 bài) mở rộng không gian văn hóa Đồng Nai trong nhịp sống đương đại. Ở đó, tác giả đề cập đến sách và nỗ lực khuyến đọc; văn học, âm nhạc, nhiếp ảnh, những sáng tạo nghệ thuật gắn với đời sống; đồng thời phản ánh những chuyển động mới của xã hội hiện đại như sự phổ biến của điện thoại thông minh, thanh toán không dùng tiền mặt, ứng dụng công nghệ số, sự xuất hiện và vai trò của thế hệ Gen Z.

Nhiều trang viết của nhà văn Nguyễn Thái Hải đưa người đọc đến với các điểm du lịch quen thuộc: suối Mơ, thác Giang Điền, thác Đá Hàn, Vườn quốc gia Cát Tiên, thác Hòa Bình, thác Ba Giọt, thác Mai, Bàu nước sôi, núi Chứa Chan, Văn miếu Trấn Biên; những ngôi chùa cổ như: Bửu Phong, Long Thiền, Đại Giác, Hoàng Ân; hay hệ thống nhà thờ: Biên Hòa, Bến Gỗ, Tân Triều, Hòa Bình… tạo nên bức tranh văn hóa, tín ngưỡng phong phú của vùng đất hơn 325 năm lịch sử.

Trong dòng chảy hiện đại, Đồng Nai vẫn gìn giữ và phát huy các giá trị truyền thống thông qua lễ hội dân gian, tín ngưỡng cộng đồng như: Lễ hội Chùa Ông, Lễ hội Sayangva của đồng bào Chơro. Song song đó là sự xuất hiện của những không gian văn hóa mới; ẩm thực đa dạng với xôi chiên phồng, nem rán, các gánh hàng rong… Mỗi câu chuyện, người đọc cảm nhận rõ nét một Đồng Nai không chỉ là trung tâm công nghiệp lớn của cả nước mà còn là vùng đất giàu bản sắc, nơi truyền thống và hiện đại giao thoa hài hòa.

Đồng Nai mới - hội nhập và phát triển

Cuốn sách dành chương 3: Đất nước là quê hương để phân tích những chuyển động từ ngày 1-7-2025, Đồng Nai cùng cả nước bước vào cuộc sắp xếp đơn vị hành chính lớn nhất sau 50 năm. Đồng Nai và Bình Phước hợp nhất về chung một nhà với tên gọi tỉnh mới là Đồng Nai, mở ra không gian phát triển rộng lớn cho cả khu vực Đông Nam Bộ.

Từ góc nhìn lịch sử, nhà văn Nguyễn Thái Hải đặt sự kiện hợp nhất trong dòng chảy mở cõi phương Nam, từ thời chúa Nguyễn, qua triều Nguyễn khi Gia Long thống nhất đất nước, vùng đất này từng mang tên Nông Nại - Đồng Nai. Bởi vậy, việc hợp nhất không chỉ là quyết định hành chính mà còn là sự trở về với mạch nguồn lịch sử, văn hóa.

Cuốn sách dành dung lượng phân tích cách làm linh hoạt của Đồng Nai trong việc sắp xếp đơn vị hành chính. Việc hợp nhất xã, phường không máy móc theo địa giới cũ, mà căn cứ vào điều kiện thực tế về địa hình, giao thông, kinh tế - xã hội. Nhiều mô hình hợp nhất được tác giả dẫn chứng cụ thể, cho thấy tư duy mở, hướng đến sự ổn định lâu dài và phục vụ tốt hơn đời sống nhân dân.

Chia sẻ về động lực viết sách, nhà văn Nguyễn Thái Hải cho biết: “Tôi là một trong những người được lớn lên, học tập, trưởng thành và làm việc tại Đồng Nai suốt 20 năm trước năm 1975 và trọn nửa thế kỷ sau ngày đất nước thống nhất. Gần trọn cuộc đời sống bên dòng sông Đồng Nai yêu quý, tôi đã là con dân kỳ cựu của vùng đất miền Đông Nam Bộ này. Tôi vẫn mong muốn được kể tiếp những câu chuyện bên dòng Đồng Nai”.

Với tập ký Trong dòng chảy Đồng Nai, tác giả không chỉ ghi lại ký ức cá nhân mà còn góp phần lưu giữ những câu chuyện một vùng đất đang chuyển mình mạnh mẽ. Cuốn sách như một dòng chảy bền bỉ, nối liền quá khứ - hiện tại - tương lai, để mỗi người đọc thêm hiểu, thêm yêu và thêm trách nhiệm với Đồng Nai hôm nay và mai sau.

My Ny