Khai thác hiệu quả, an toàn tiềm năng công nghệ hạt nhân

Thành phố Ðồng Nai hướng đến khai thác hiệu quả tiềm năng của ứng dụng kỹ thuật, công nghệ hạt nhân trong công nghiệp, nông nghiệp, y tế, tài nguyên, môi trường, nghiên cứu khoa học...

Việc phát triển các ứng dụng cần gắn với năng lực chuyên môn, nguồn nhân lực và yêu cầu bảo đảm an ninh, an toàn bức xạ. Qua đó góp phần nâng cao năng lực khoa học, công nghệ và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

Phát huy thế mạnh

Trong bối cảnh khoa học - công nghệ tiến bộ không ngừng, việc ứng dụng công nghệ hạt nhân, năng lượng nguyên tử (NLNT) vì mục đích hòa bình mở ra nhiều tiềm năng phát triển mới cho các địa phương, trong đó có Đồng Nai. Tiềm năng này có thể kể đến ở các lĩnh vực như: nông nghiệp công nghệ cao và xuất khẩu nông sản; chiếu xạ công nghiệp và tối ưu hóa dây chuyền sản xuất; quản lý và bảo vệ tài nguyên môi trường; ứng dụng trong y tế; trong nghiên cứu khoa học và đào tạo nguồn nhân lực…

PGS.TS Nguyễn Tuấn Khải, Phó Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam (Bộ Khoa học và Công nghệ) nhận định: NLNT vì mục đích hòa bình và các ứng dụng bức xạ có nhiều đóng góp thiết thực cho phát triển kinh tế - xã hội, thúc đẩy nghiên cứu khoa học… Tại Đồng Nai, thành phố có nhiều tiềm năng ứng dụng NLNT, kỹ thuật hạt nhân trong các lĩnh vực: nông nghiệp, tài nguyên, môi trường; kiểm tra, kiểm soát chất lượng sản phẩm, đánh giá vật liệu và các hoạt động sản xuất công nghiệp. Bên cạnh đó, việc ứng dụng bức xạ trong y tế, nhất là chẩn đoán và điều trị ung thư đang mở ra nhiều cơ hội nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cho người dân.

Trường đại học Ðồng Nai và Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam đã ký kết thỏa thuận hợp tác về đào tạo, phát triển nguồn nhân lực trong lĩnh vực: khoa học, kỹ thuật và công nghệ hạt nhân, an toàn bức xạ, ứng dụng NLNT vì mục đích hòa bình...

Đặc biệt, dự án Trung tâm Nghiên cứu khoa học công nghệ hạt nhân tại Hàng Gòn được kỳ vọng tạo thêm động lực phát triển lĩnh vực kỹ thuật hạt nhân, ứng dụng NLNT vì mục đích hòa bình. Theo PGS.TS Nguyễn Tuấn Khải, khi đi vào hoạt động, trung tâm sẽ góp phần tạo điều kiện để Đồng Nai phát triển nguồn nhân lực, nâng cao năng lực nghiên cứu, ứng dụng hạt nhân, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội của địa phương và cả nước.

Tiến sĩ Trương Văn Minh, Phó Trưởng phòng phụ trách Phòng Quản lý đào tạo và Công tác sinh viên, Trường đại học Đồng Nai chia sẻ: Đồng Nai có mạng lưới khu công nghiệp lớn và các công trình trọng điểm quốc gia, nhu cầu kiểm tra chất lượng sản phẩm bằng kỹ thuật không phá hủy là rất lớn. Bên cạnh đó, Đồng Nai sở hữu các vùng chuyên canh cây ăn trái quy mô lớn, chất lượng cao cùng ngành chăn nuôi phát triển. Điều này mở ra nhiều cơ hội để thành phố phát triển NLNT vì mục đích hòa bình, ứng dụng kỹ thuật hạt nhân vào phát triển kinh tế - xã hội.

Song song đó, với quy mô dân số đông và điều kiện kinh tế phát triển, nhu cầu chăm sóc sức khỏe kỹ thuật cao tại Đồng Nai là rất cấp thiết. Các cơ sở y tế lớn của thành phố hoàn toàn có đủ tiềm năng và dư địa để mở rộng các trung tâm y học hạt nhân hiện đại (ứng dụng PET/CT, SPECT, xạ trị ung thư), giúp người dân tiếp cận dịch vụ chẩn đoán sớm và điều trị ung thư ngay tại địa phương, giảm tải hiệu quả cho các bệnh viện tuyến trên tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Nguyễn Văn Viện nhấn mạnh: Ứng dụng kỹ thuật hạt nhân, NLNT vì mục đích hòa bình là lĩnh vực có nhiều tiềm năng, thiết thực trong đời sống và sản xuất, từ y tế, công nghiệp, nông nghiệp đến nghiên cứu khoa học và bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, việc nghiên cứu, phát triển và ứng dụng NLNT phải luôn đi đôi với yêu cầu bảo đảm an toàn bức xạ, an ninh nguồn phóng xạ, bảo vệ môi trường và sức khỏe con người.

Vì vậy, nâng cao nhận thức cộng đồng, phổ biến kiến thức khoa học một cách chính xác, dễ hiểu và có trách nhiệm không chỉ là nhiệm vụ của các cơ quan quản lý nhà nước hay các nhà khoa học, mà còn cần sự tham gia tích cực của các cơ sở giáo dục, doanh nghiệp và toàn xã hội.

Đào tạo nguồn nhân lực

Việc chuẩn bị nguồn nhân lực được xem là yếu tố đi đầu, mang tính quyết định để nâng cao hiệu quả ứng dụng công nghệ hạt nhân, qua đó đảm bảo cung ứng kịp thời và duy trì liên tục đội ngũ có chuyên môn cao, đáp ứng yêu cầu phát triển của lĩnh vực này.

Tiến sĩ Trương Văn Minh chia sẻ thêm: Theo chiến lược phát triển quốc gia về ứng dụng NLNT vì mục đích hòa bình, Đồng Nai sẽ có Trung tâm Nghiên cứu khoa học công nghệ hạt nhân tại Hàng Gòn. Đây sẽ là cơ hội để Trường đại học Đồng Nai có thể phối hợp trong đào tạo và nghiên cứu khoa học một cách hiệu quả để đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao trực tiếp phục vụ cho y học hạt nhân, công nghiệp chiếu xạ và quan trắc môi trường cùng các ứng dụng bức xạ khác. Đồng thời góp phần tạo điều kiện để nhà trường có thể xây dựng chương trình liên kết đào tạo, trao đổi nghiên cứu với các viện, trường đại học trong khu vực và quốc tế một cách sâu rộng…

Vào tháng 10-2026, Trường đại học Đồng Nai tổ chức Hội thảo khoa học “Ứng dụng kỹ thuật hạt nhân trong phát triển kinh tế - xã hội thành phố Đồng Nai”. Tại hội thảo, các chuyên gia, nhà khoa học đã trao đổi, trình bày các nội dung về công tác quản lý nhà nước về bảo đảm an toàn, an ninh trong phát triển ứng dụng NLNT; chương trình đào tạo nguồn nhân lực lĩnh vực hạt nhân; xây dựng chương trình đào tạo kỹ thuật hạt nhân tại Trường đại học Đồng Nai...

PGS.TS Phạm Đình Khang, cố vấn Chương trình đào tạo ngành kỹ thuật hạt nhân Trường đại học Đồng Nai, cho hay: Nhà trường định hướng xây dựng chương trình đào tạo ngành kỹ thuật hạt nhân trong 4 năm, gồm các khối: kiến thức đại cương, cơ sở vật lý, kiến thức nền tảng về hạt nhân và kiến thức chuyên ngành. Song song đó, nhà trường chú trọng thực hành, thực tập về điện tử hạt nhân, vật lý hạt nhân… nhằm giúp sinh viên tiếp cận thiết bị, quy trình và các ứng dụng kỹ thuật hạt nhân trong thực tế.

Lam Phương