Làm đặc sản từ sản vật sông nước

Đồng Nai có hệ thống sông, hồ phong phú. Trong đó, hồ Trị An có diện tích mặt hồ hơn 32 ngàn hécta, là hồ nước nhân tạo lớn nhất miền Nam. Bên cạnh nguồn cá thiên nhiên dồi dào, đa dạng, thành phố còn tập trung phát triển ngành nuôi trồng thủy sản.

Nguồn thủy sản thiên nhiên và nuôi trồng phong phú là lợi thế để phát triển nghề chế biến sản vật sông nước. Nhiều đặc sản đã được chứng nhận là sản phẩm OCOP (Chương trình Mỗi xã một sản phẩm), góp phần phát triển kinh tế nông thôn.

Đa dạng sản vật sông hồ

Nguồn cá ở các sông, hồ thuộc thành phố, nhất là hồ Trị An rất dồi dào. Trong đó, nhiều loài đặc sản có giá trị kinh tế cao như: cá chình, cá duồng, cá lăng, cá trèn… Một trong những kênh tiêu thụ hiệu quả là hệ thống quán ăn, nhà hàng phục vụ thực khách.

Anh Lê Minh Tuấn, chủ quán ẩm thực Sông Quê ở xã Thanh Sơn cho biết: Quán phục vụ các món đặc sản từ cá thiên nhiên đánh bắt ở sông La Ngà như: cá lăng, cá chạch, cá chép, tôm, tép… Do được ngư dân cung cấp ngay sau khi đánh bắt nên nguyên liệu luôn tươi sống.

Các món ăn được thực khách ưa chuộng như: cá lăng nướng muối ớt, lẩu cá lăng măng chua, tép xào lá chanh. Vào mùa mưa, quán còn phục vụ món tép xào bông điên điển, với nguyên liệu được hái ở ven sông, ven hồ. Theo anh Tuấn, bên cạnh kỹ thuật chế biến của đầu bếp, độ tươi ngon của nguyên liệu thiên nhiên cũng là yếu tố quyết định chất lượng món ăn. Quán nằm ven sông, không gian mát mẻ nên thu hút cả người dân địa phương và thực khách từ nhiều nơi đến thưởng thức.

Ngoài nguồn thủy sản nước ngọt, Đồng Nai còn có nhiều đặc sản thiên nhiên nước lợ. Trong đó, tôm chua làm từ tôm chì thiên nhiên, tôm sấy, tôm khô… là những đặc sản đã được thị trường biết đến. Các sản phẩm này thường tiêu thụ mạnh vào dịp lễ, Tết, được nhiều người lựa chọn làm quà tặng người thân, bạn bè nhờ hương vị đặc trưng và sự tiện lợi.

Theo anh Tuấn, khu vực sông La Ngà có nhiều bè nuôi cá nước ngọt. Tận dụng nguồn nguyên liệu này, quán còn chế biến các loại khô, trong đó khô diêu hồng một nắng, khô cá phi một nắng được thực khách ưa chuộng. Cá tươi sau khi làm sạch, lóc xương được tẩm ướp rồi phơi khoảng nửa ngày trong điều kiện nắng gắt. Khô thành phẩm được bảo quản đông lạnh để sử dụng dần. Với cách chế biến đơn giản như: chiên giòn chấm mắm me hoặc trộn gỏi xoài, các loại khô trở thành món ăn được nhiều người yêu thích. Ngoài phục vụ tại chỗ, quán còn bán cho khách mang về sử dụng hoặc làm quà biếu. Tại địa phương, một số cơ sở cũng chế biến khô cá để cung cấp cho thị trường nhiều nơi.

Theo các ngư dân đánh bắt thủy sản trên hồ Trị An, tùy mùa và thời điểm, hồ có nhiều loại như: cá trôi, cá trắm, cá mè, cá linh, cá kìm… Nguồn cá tươi chủ yếu được bán cho thương lái. Bên cạnh đó, nhiều hộ dân sống quanh hồ Trị An và sông Đồng Nai tận dụng nguồn nguyên liệu này để chế biến chả cá, khô cá cung cấp ra thị trường.

Bà Lê Thị Cúc, ngư dân nuôi cá bè trên hồ Trị An thuộc phường Trị An cho biết: Bà có hơn 10 năm chế biến chả cá từ nguồn cá thiên nhiên đánh bắt trên hồ. Từ quy mô nhỏ lẻ ban đầu, hiện cơ sở thuê khoảng 10 lao động tại địa phương tham gia chế biến. Cá sau khi đánh bắt được đưa vào chế biến ngay. Chả cá được làm nguyên chất, không sử dụng chất bảo quản, sau đó cấp đông và phân phối đến nhiều nơi. Nhờ mua nguyên liệu trực tiếp tại nguồn, sản phẩm có giá bán phải chăng.

Xây dựng thương hiệu đặc sản sông nước

Ngoài nguồn cá thiên nhiên, Đồng Nai có gần 9,9 ngàn hécta ao nuôi và hàng ngàn lồng, bè nuôi cá trên sông, hồ Trị An. Nuôi trồng thủy sản là lợi thế được nhiều địa phương trên địa bàn thành phố chú trọng phát triển trong thời gian tới. Các loại thủy sản chủ lực gồm: cá rô đồng, cá chép, cá diêu hồng, cá rô phi, cá lóc, cá lăng… Đây cũng là nguồn nguyên liệu dồi dào để phát triển nghề chế biến đặc sản.

Ông Nguyễn Ngọc Thanh, người nuôi cá bè quy mô lớn ở xã Phú Hòa nhận xét: Môi trường nước trên sông La Ngà thuận lợi cho các loài cá nước ngọt phát triển. Người nuôi cá bè tại địa phương cũng có nhiều kinh nghiệm, tạo ra nguồn cá chất lượng ngon, an toàn. Đây là nguồn nguyên liệu tươi ngon để chế biến thành những món đặc sản được người tiêu dùng ưa chuộng.

Chia sẻ về việc khuyến khích, quảng bá đặc sản trên sông, hồ của địa phương, Chủ tịch UBND xã Thanh Sơn Võ Văn Trung cho biết: Thanh Sơn có sông La Ngà với nguồn cá thiên nhiên phong phú. Bên cạnh đó, mô hình nuôi cá nước ngọt, nhất là nuôi cá bè với sản lượng lớn, phát triển mạnh trên địa bàn xã. Ngoài cung cấp cá tươi ra thị trường, một số cơ sở tại địa phương còn chế biến các loại khô, khô một nắng. Sản phẩm được tiêu thụ tại địa phương và cung cấp đến nhiều nơi. Du khách đến đây thưởng thức đều yêu thích, đặt mua nhiều.

Theo ông Võ Văn Trung, nghề chế biến cá vừa tạo sinh kế cho người dân vừa góp phần quảng bá sản vật và ẩm thực địa phương. Xã định hướng người dân sản xuất sạch, chuẩn hóa quy trình chế biến, đóng gói làm cơ sở hỗ trợ chứng nhận OCOP. Khi sản phẩm được kiểm soát chất lượng, có nhãn hàng và thương hiệu, các cơ sở sẽ có điều kiện mở rộng quy mô sản xuất, nâng cao giá trị sản phẩm.

Nghề chế biến chả cá, làm khô cá tại nhiều địa phương trên địa bàn thành phố góp phần nâng cao giá trị sản vật, ổn định thu nhập cho người dân. Đây cũng là niềm tự hào về đặc sản thiên nhiên của những vùng có nhiều sông, hồ hoặc phát triển nuôi trồng thủy sản. Nhiều cơ sở chế biến ngày càng chú trọng đầu tư quy trình sản xuất, bao bì, nhãn hiệu nhằm mở rộng thị trường cho đặc sản địa phương.

Ông Nguyễn Thanh Hoàng, Tổ trưởng Tổ hợp tác Khô cá kìm Sông Nước (xã Thống Nhất) cho hay: Cơ sở chế biến khô cá từ nguồn cá thiên nhiên hoặc cá nuôi bè trên hồ Trị An. Đây là nghề truyền thống đã tồn tại hàng chục năm tại địa phương. Trong đó, khô cá kìm là đặc sản độc đáo, tạo dấu ấn riêng cho tổ hợp tác.

Sản phẩm khô cá kìm đã được công nhận là sản phẩm OCOP của thành phố. Đây là điều kiện để tổ hợp tác mở rộng chuỗi liên kết từ đánh bắt đến chế biến, chuẩn hóa quy trình sản xuất, đóng gói và truy xuất nguồn gốc, đưa đặc sản quê hương vươn xa trên thị trường.

Đại diện Hợp tác xã Du lịch canh nông Đồng Nai - Đà Lạt (xã Định Quán) chia sẻ: Đặc sản cá lăng sấy một nắng của hợp tác xã vừa được công nhận là sản phẩm OCOP của thành phố. Tham gia chương trình, hợp tác xã hướng đến xây dựng thương hiệu cho đặc sản cá lăng, nhất là cá lăng nha đuôi đỏ ở hồ Trị An.

Ngoài nguồn cá thiên nhiên, các vùng nuôi cá bè trên hồ Trị An còn nuôi nhiều cá lăng theo hình thức bán tự nhiên. Hợp tác xã đang mở rộng chuỗi liên kết nhằm bao tiêu cá lăng của các hộ nuôi cá bè. Bên cạnh góp phần tạo sinh kế cho người dân, hợp tác xã đặt mục tiêu xây dựng thương hiệu “Vua cá lăng” của Đồng Nai, giới thiệu đặc sản này đến người tiêu dùng trong nước và quốc tế.

Bình Nguyên