Đánh thức nguồn lực văn hóa, tạo động lực phát triển

Hình thành chuỗi giá trị từ văn hóa

Trong những năm qua, nhất là từ Đại hội lần thứ XIV của Đảng, yêu cầu phát huy nguồn lực văn hóa phục vụ phát triển đất nước được Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư và Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặc biệt quan tâm, chỉ đạo cụ thể, quyết liệt. Văn hóa không chỉ được xác định là nền tảng, mục tiêu của phát triển mà còn là “nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn, trụ cột, hệ điều tiết cho phát triển nhanh và bền vững đất nước”.

Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7-1-2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam tiếp tục làm rõ vai trò của văn hóa, nhấn mạnh quan điểm gắn bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa với phát triển kinh tế - xã hội, từng bước hình thành và phát triển các ngành công nghiệp văn hóa.

Theo định hướng này, đến năm 2030, các ngành công nghiệp văn hóa sẽ đóng góp 7% vào tổng sản phẩm quốc nội (GDP), hình thành từ 5 đến 10 thương hiệu quốc gia trong những lĩnh vực có tiềm năng. Tầm nhìn đến năm 2045, công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo đóng góp ngày càng rõ nét vào tăng trưởng kinh tế và trở thành một bộ phận quan trọng của phát triển bền vững.

Nhìn tổng thể, các chủ trương, chỉ đạo của Trung ương đã xác định ngày càng rõ việc phát huy văn hóa vừa là nền tảng, mục tiêu, vừa là nguồn lực nội sinh, động lực phát triển. Qua đó, cho thấy sự thay đổi căn bản trong cách tiếp cận, chuyển mạnh tư duy từ “phát triển văn hóa” sang “phát triển bằng văn hóa”. Văn hóa vì thế không đứng ngoài quá trình tăng trưởng, mà tham gia trực tiếp vào việc tạo ra sản phẩm, dịch vụ, việc làm, thị trường và những giá trị kinh tế - xã hội mới.

Hà Nội sở hữu kho tàng chất liệu di sản, văn hóa đồ sộ. Thủ đô có gần 6.000 di tích lịch sử - văn hóa, có 6 di sản được UNESCO ghi danh và trên 20 di tích được xếp hạng cấp quốc gia đặc biệt. Nhiều di tích gắn với tiến trình hình thành, phát triển đô thị hàng nghìn năm, tạo nên những giá trị đặc trưng mà không nhiều đô thị trên thế giới có được.

Cùng với đó là hệ thống làng nghề phong phú, các thiết chế văn hóa, nghệ thuật, ẩm thực và đời sống sáng tạo đa dạng. Từ lợi thế đó, yêu cầu đặt ra với Hà Nội không đơn thuần là giữ gìn một kho tàng đã được hình thành qua hàng nghìn năm, mà phải làm cho những giá trị ấy tiếp tục hiện diện trong đời sống và tạo ra những sản phẩm có sức lan tỏa.

Ngày 17-3-2026, Thành ủy Hà Nội đã ban hành Chương trình hành động số 08-CTr/TU thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW, xác định tập trung phát triển văn hóa Thủ đô “Văn hiến - Bản sắc - Sáng tạo - Hội nhập - Kết nối”, bảo đảm tính đồng bộ, liên thông với các chủ trương lớn của Trung ương, Nghị quyết của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới, Luật Thủ đô năm 2026 và Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm. Thành phố cũng đặt mục tiêu đến năm 2030, các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp khoảng 9% vào tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP).

Trước mục tiêu lớn, Hà Nội từng bước chuyển tư duy quản lý, hướng tới hình thành các sản phẩm du lịch, dịch vụ văn hóa, công nghiệp sáng tạo và những không gian trải nghiệm mang bản sắc riêng. Quan trọng nhất là chuyển từ cách tiếp cận văn hóa theo từng lĩnh vực sang xây dựng một hệ sinh thái phát triển, trong đó văn hóa giữ vai trò hạt nhân, còn du lịch, công nghệ, thương mại, giáo dục, thiết kế, truyền thông và các ngành dịch vụ cùng tham gia vào quá trình tạo giá trị.

Theo Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Thu Hà, một sản phẩm văn hóa không nên nằm ở vị trí đơn lẻ, khi đưa vào khai thác cần có nội dung và bản sắc, nhưng quan trọng là phải được hỗ trợ bởi hạ tầng giao thông, dịch vụ, phương tiện, không gian và nhiều yếu tố khác. Do đó, hiệu quả của sản phẩm cần được nhìn nhận trong một chuỗi rộng hơn, từ khả năng thu hút khách, tạo sinh kế cho người dân đến mức đóng góp vào tăng trưởng kinh tế. Cách tiếp cận này cũng giúp hạn chế tình trạng mỗi ngành thực hiện một phần việc riêng, trong khi sản phẩm cuối cùng chưa tạo được giá trị tương xứng.

Những chuyển động trong lĩnh vực văn hóa đã mang đến kết quả rõ nét. Thành phố từng bước hình thành những “điểm chạm” văn hóa thông qua các sự kiện văn hóa, nghệ thuật, lễ hội, điện ảnh, thiết kế và âm nhạc; đặt trong mối liên hệ khăng khít với phát triển công nghiệp văn hóa.

Trong đó, Festival Thăng Long - Hà Nội năm 2026, Liên hoan nhạc Jazz quốc tế Hà Nội năm 2026 (Hanoi Jazztival 2026) và các hoạt động hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam tại Thủ đô năm 2026 tạo thêm những không gian thưởng thức, giao lưu, quảng bá văn hóa, đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận công chúng và thị trường cho các sản phẩm sáng tạo…

Các sản phẩm du lịch văn hóa trải nghiệm gắn với du lịch đêm trên cơ sở khai thác các giá trị văn hóa truyền thống, như Di tích Nhà tù Hỏa Lò, Hoàng thành Thăng Long, Văn Miếu - Quốc Tử Giám, trở thành chiến lược níu chân du khách, gia tăng khả năng chi tiêu và nâng cao tỷ lệ du khách quay lại với điểm đến.

Năm 2025, Hà Nội đón hơn 33,7 triệu lượt khách, tổng thu từ khách du lịch đạt hơn 134,46 nghìn tỷ đồng. Trong 7 tháng của năm 2026, thành phố đón khoảng 21,24 triệu lượt khách, trong đó có 5,32 triệu lượt khách quốc tế; tổng thu từ khách du lịch đạt khoảng 86,68 nghìn tỷ đồng.

Đo lường đúng để quản trị tốt

Từ di sản đến lễ hội, từ thiết kế đến nghệ thuật biểu diễn, từ không gian văn hóa đến du lịch trải nghiệm, cách làm mới đang mở rộng biên độ của văn hóa. Tuy nhiên, khi văn hóa được đặt trong yêu cầu đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng, một vấn đề mới cũng đặt ra: Làm thế nào để nhận diện, đo lường đầy đủ giá trị mà văn hóa tạo ra?

Tại buổi làm việc với các cơ quan về phát huy vai trò của văn hóa đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng mới đây (ngày 17-9-2026), Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương Trịnh Văn Quyết nhấn mạnh, đo lường sự đóng góp của văn hóa phải “nói bằng con số”, chứng minh bằng giá trị. Theo đó, đo lường là cơ sở để quản trị, lượng hóa kết quả, xác định thứ tự ưu tiên và phân bổ nguồn lực phù hợp.

Đây cũng là yêu cầu quan trọng đối với Hà Nội. Tháng 8-2026, thành phố tiên phong ban hành Đề án “Bộ chỉ tiêu thống kê về các ngành công nghiệp văn hóa trên địa bàn thành phố Hà Nội”, nhận diện rõ 11 ngành công nghiệp văn hóa. Bộ chỉ tiêu gồm 62 chỉ tiêu, chia thành 7 nhóm, được triển khai tính toán từ năm 2026 và áp dụng ổn định từ năm 2027.

Trong đó, nhóm chỉ tiêu về đóng góp kinh tế gồm 9 chỉ tiêu, tập trung đo lường quy mô thị trường và động lực tăng trưởng; nhóm đầu tư và phát triển doanh nghiệp gồm 8 chỉ tiêu; nhóm thị trường và thụ hưởng văn hóa gồm 10 chỉ tiêu, phản ánh nhu cầu tiêu dùng thông qua doanh thu du lịch văn hóa, chi tiêu văn hóa của hộ gia đình và tỷ lệ tiêu dùng sản phẩm văn hóa số.

Nhóm hạ tầng và di sản văn hóa với 11 chỉ tiêu đánh giá hiệu quả số hóa di sản, không gian sáng tạo và các mô hình đặc thù như khu phát triển thương mại và văn hóa. Nhóm quản lý nhà nước và chỉ số tổng hợp có 6 chỉ tiêu, đo lường chi ngân sách cho công nghiệp văn hóa…

Đáng chú ý, việc lượng hóa không phải là thương mại hóa văn hóa bằng mọi giá. Bảo tồn vẫn là nền tảng, người dân vẫn là chủ thể sáng tạo và thụ hưởng, còn phát triển kinh tế là một phương thức để gia tăng sức sống của các giá trị văn hóa.

Cùng với việc xây dựng công cụ đo lường, thành phố tích cực hoàn thiện thể chế, hình thành những điều kiện để nguồn lực văn hóa được chuyển hóa thành sản phẩm cụ thể. Trong 6 tháng đầu năm 2026, HĐND thành phố Hà Nội ban hành 11 nghị quyết liên quan đến văn hóa, thể thao, tập trung vào huy động nguồn lực xã hội, bảo tồn và phát huy di sản, phát triển thiết chế văn hóa, hỗ trợ nghệ nhân, quản lý quảng cáo, kinh tế ban đêm và cơ chế chi cho hoạt động văn hóa, nghệ thuật.

UBND thành phố Hà Nội ban hành Kế hoạch số 128/KH-UBND, ngày 30-3-2026, về triển khai Chương trình hành động số 08-CTr/TU, đề ra 101 chỉ tiêu, nhiệm vụ (24 chỉ tiêu và 77 nhiệm vụ), xác định rõ trách nhiệm, sản phẩm và tiến độ thực hiện. Thành phố dự kiến hoàn thành ngay trong năm 2026 khoảng 20 chỉ tiêu. Các chỉ tiêu có kỳ hạn đánh giá đến năm 2030 đều đang triển khai các giải pháp thực hiện, bảo đảm hoàn thành đúng tiến độ.

Theo Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Phạm Tuấn Long, trong thời gian tới, Hà Nội sẽ nghiên cứu, bổ sung một số sản phẩm văn hóa; nghiên cứu bố trí quỹ đất cho việc phát triển trung tâm công nghiệp văn hóa và đổi mới sáng tạo văn hóa; đẩy mạnh số hóa toàn diện; triển khai các biện pháp huy động nguồn lực vào xây dựng, phát triển văn hóa…

Đưa Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng về lĩnh vực này vào cuộc sống, suy cho cùng là làm cho những giá trị văn hóa tiếp tục được gìn giữ, song song với đó là tiếp tục hình thành giá trị trong đời sống đương đại. Với Hà Nội, đó là quá trình chuyển di sản thành chất liệu sáng tạo, chuyển sáng tạo thành sản phẩm, chuyển sản phẩm thành giá trị và chuyển giá trị thành động lực phát triển. Khi đó, văn hóa vừa giữ được chiều sâu bản sắc, vừa trở thành sức mạnh kinh tế và năng lực phát triển bền vững của Thủ đô.