Mở đường cho nhân tài “dụng võ”
1. Kết luận số 105-KL/TW ngày 15-10-2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về “Thu hút và trọng dụng nhân tài trong các ngành, lĩnh vực mũi nhọn, phục vụ đất nước phát triển nhanh, bền vững” thể hiện bước tiến quan trọng trong tư duy về vấn đề có ý nghĩa sống còn ấy. Không chỉ xác định nhân tài là nguồn lực chiến lược đặc biệt của quốc gia, Trung ương còn đặt ra yêu cầu tạo chuyển biến căn bản về nhận thức, thể chế và phương thức quản trị nhân tài.
Từ chủ trương đến hành động, điều quan trọng lúc này là mở đường bằng những cơ chế đủ mạnh, tạo dựng môi trường đủ rộng để người tài thực sự “có đất dụng võ”, cống hiến tài năng cho đất nước.
Với Kết luận số 105-KL/TW, Trung ương đã thể hiện cách tiếp cận nhân tài không dừng ở việc thu hút những cá nhân có trình độ cao, mà hướng tới phát huy năng lực vượt trội để giải quyết những bài toán lớn của quốc gia. Nhân tài được nhìn nhận qua phẩm chất, năng lực thực tế, sản phẩm cụ thể, uy tín nghề nghiệp và giá trị đóng góp.
Đó là sự chuyển dịch quan trọng về tư duy, từ chú trọng điều kiện, hồ sơ sang coi trọng năng lực thực chất; từ tuyển được người giỏi sang sử dụng đúng người giỏi; từ quản lý nhân lực theo những khuôn mẫu hành chính sang quản trị và phát triển nhân tài gắn với yêu cầu thực tiễn. Quan trọng hơn, Trung ương xác định trọng dụng là khâu then chốt, đặt yêu cầu bố trí đúng sở trường, giao nhiệm vụ lớn, trao quyền tự chủ thực chất và bảo đảm nguồn lực, điều kiện làm việc để nhân tài phát huy khả năng.
Đây là sự chuyển dịch mang ý nghĩa đặc biệt. Bởi thu hút được người tài mới chỉ là bước khởi đầu. Một chuyên gia giỏi sẽ khó tạo ra đột phá nếu không được giao đúng việc; một nhà khoa học xuất sắc khó biến ý tưởng thành sản phẩm nếu thiếu phòng thí nghiệm, dữ liệu và nguồn lực nghiên cứu; một người có năng lực giải quyết những vấn đề phức tạp cũng khó phát huy sở trường nếu bị trói buộc bởi quy trình cứng nhắc hoặc tâm lý sợ trách nhiệm.
Nói cách khác, trọng dụng phải được thể hiện bằng niềm tin, quyền chủ động, điều kiện làm việc và cơ hội cống hiến tương xứng. Chính ở điểm này, Kết luận số 105-KL/TW không chỉ đặt ra yêu cầu hoàn thiện chính sách nhân tài, mà còn gợi mở một sự đổi mới sâu hơn trong tư duy quản trị quốc gia. Đó là muốn phát huy nguồn lực con người, trước hết phải tạo điều kiện để năng lực con người được giải phóng và chuyển hóa thành giá trị thực tế.
2. Tuy nhiên, tư duy mới chỉ thực sự trở thành bước đột phá khi được cụ thể hóa thành cơ chế và hành động. Để Kết luận số 105-KL/TW đi vào cuộc sống thực chất, cần tập trung giải quyết một số vấn đề then chốt.
Trước hết, phải khẩn trương thể chế hóa đồng bộ chủ trương của Trung ương, tháo gỡ những rào cản không còn phù hợp trong tuyển chọn, sử dụng và đãi ngộ nhân tài. Cơ chế đặc thù cần được thiết kế theo tính chất từng ngành, lĩnh vực và nhiệm vụ; khắc phục tình trạng chính sách phân tán, chồng chéo, cào bằng. Tiền lương và thu nhập có tính cạnh tranh là cần thiết, nhưng không thể thay thế môi trường làm việc chuyên nghiệp, quyền chủ động chuyên môn và cơ hội tham gia những nhiệm vụ có ý nghĩa. Mục tiêu không phải tạo đặc quyền cho một nhóm người, mà tạo điều kiện tương xứng để năng lực đặc biệt đóng góp hiệu quả cho lợi ích chung.
Đồng thời, phải chuyển mạnh từ thu hút nhân tài theo chỉ tiêu sang tìm người giải quyết những bài toán lớn của đất nước. Mỗi bộ, ngành, địa phương cần xác định rõ lĩnh vực ưu tiên, những nhiệm vụ trọng điểm và sản phẩm cần đạt được; từ đó chủ động tìm kiếm, tuyển chọn người có năng lực phù hợp. Khi nhiệm vụ, tiêu chí đầu ra và nguồn lực được xác định rõ, việc lựa chọn nhân tài sẽ có cơ sở thực chất hơn, đồng thời hạn chế tình trạng thu hút theo phong trào hoặc chạy theo danh tiếng, bằng cấp. Người tài cần được giao việc xứng tầm; hiệu quả sử dụng nhân tài phải được đo bằng những vấn đề được giải quyết và giá trị mới được tạo ra.
Cùng với thực sự trao quyền gắn với trách nhiệm, tạo không gian cho sáng tạo và chấp nhận rủi ro có kiểm soát, điều quan trọng không kém là phải xây dựng văn hóa trọng người thực tài trong toàn hệ thống. Cơ chế có thể được thiết kế tốt, song nếu khâu thực hiện vẫn bị chi phối bởi tư duy cục bộ, tâm lý khép kín, ngại người giỏi hơn mình hoặc thói quen đánh giá qua quan hệ, nhân tài chắc chắn vẫn khó có cơ hội phát huy. Đây là điều đòi hỏi người đứng đầu phải nêu gương về sự công tâm, cầu thị, dám tiến cử người có năng lực và sẵn sàng giao việc cho người xứng đáng. Phát hiện, tuyển chọn, sử dụng và đánh giá nhân tài phải công khai, minh bạch, có tiêu chí rõ ràng; không để chính sách đặc thù bị biến thành cơ chế đặc quyền, đặc lợi.
Đưa Kết luận số 105-KL/TW vào cuộc sống đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, trong đó trách nhiệm của cấp ủy, tổ chức Đảng và người đứng đầu có ý nghĩa quyết định. Mỗi cơ quan, địa phương cần cụ thể hóa chủ trương bằng nhiệm vụ, lộ trình, nguồn lực và kết quả có thể kiểm chứng; tăng cường kiểm tra, giám sát, kịp thời tháo gỡ vướng mắc và điều chỉnh những cơ chế không còn phù hợp.
Hiệu quả chính sách không nên chỉ được đo bằng số lượng nhân tài được thu hút, số cơ chế ưu đãi được ban hành hay kinh phí đã bố trí, mà phải thể hiện ở chất lượng công trình nghiên cứu, sản phẩm công nghệ, sáng kiến được ứng dụng, năng suất lao động được nâng cao và những vấn đề phát triển được giải quyết. Đó mới là thước đo thuyết phục nhất của việc trọng dụng nhân tài.
Trọng dụng nhân tài, suy cho cùng, không chỉ là mở cánh cửa để người giỏi bước vào, mà còn là mở đường để họ phát huy năng lực, biến trí tuệ thành thành quả và khát vọng thành giá trị. Đó cũng là cách thiết thực để khơi dậy sức sáng tạo của toàn xã hội, củng cố nội lực quốc gia và tạo thêm động lực đưa đất nước tiến lên.
