Kỳ 1: Khi hiệu quả công vụ phải “đo đếm” được

Thay vì chủ yếu dựa vào nhận xét định tính, tỉnh đang chuyển mạnh sang đánh giá bằng kết quả, tiến độ và sản phẩm công việc. Khi hiệu quả công vụ có thể kiểm chứng, người làm tốt có cơ sở được nhận diện rõ hơn; trách nhiệm cá nhân cũng được xác định cụ thể hơn.

Đây cũng là yêu cầu đã được đặt ra từ Trung ương. Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh việc đổi mới công tác đánh giá cán bộ phải theo hướng thực chất, “trên cơ sở sản phẩm cụ thể đo đếm được”. Tinh thần ấy đang được cụ thể hóa ngày càng rõ trong công tác cán bộ: kết quả thực hiện nhiệm vụ, sản phẩm đầu ra và hiệu quả thực tiễn trở thành những căn cứ quan trọng để đánh giá mức độ hoàn thành và đóng góp của mỗi cán bộ, công chức.

Kỳ 1: Khi hiệu quả công vụ phải “đo đếm” được

Cuối tháng 6/2026, tại phường Cam Ly - Đà Lạt, câu chuyện đánh giá công chức bắt đầu được cụ thể hóa bằng một việc rất thực: lập danh mục sản phẩm cho từng vị trí việc làm. Quyết định số 794/QĐ-UBND ngày 29/6/2026 của UBND phường xác định sản phẩm đầu ra, tiêu chuẩn chất lượng, đơn vị tính và sản phẩm quy đổi. Từ đây, một nhiệm vụ không còn chỉ được ghi là “đã làm” hay “chưa làm”; nó phải để lại kết quả có thể theo dõi, kiểm tra và đối chiếu.

Một trong những người trực tiếp cảm nhận sự thay đổi là chị Phạm Gia Quỳnh Anh, công chức Văn phòng HĐND và UBND phường Cam Ly - Đà Lạt, hiện phụ trách công tác chứng thực tại Trung tâm Phục vụ hành chính công phường. Hằng ngày, chị tiếp nhận, hướng dẫn và giải quyết các hồ sơ chứng thực; với hồ sơ đủ điều kiện, chị ưu tiên hỗ trợ người dân nộp trực tuyến và trả kết quả sớm, hạn chế việc phải đi lại nhiều lần.

Theo chị Quỳnh Anh, cách đánh giá mới không chỉ chú trọng số lượng hồ sơ đã giải quyết mà còn quan tâm đến tiến độ, chất lượng và mức độ hài lòng của người dân. “Điều này khiến tôi chủ động hơn ngay từ khâu tiếp nhận, hướng dẫn người dân hoàn thiện hồ sơ đầy đủ từ đầu và theo dõi sát tiến độ xử lý để hạn chế trễ hạn, tồn hồ sơ”, chị chia sẻ. Một sản phẩm cụ thể chị đang thực hiện là chuẩn hóa và theo dõi quy trình giải quyết hồ sơ chứng thực, từ tiếp nhận đến trả kết quả. Việc đánh giá gắn với sản phẩm giúp cán bộ nhìn rõ hơn kết quả công việc của mình, từ đó chủ động cải tiến phương pháp và nâng cao chất lượng phục vụ người dân.

Một trường hợp ở cơ sở cho thấy điều đang thay đổi không chỉ là biểu mẫu đánh giá cuối năm. Câu hỏi được đặt lại ngay từ lúc giao việc: sản phẩm cần hoàn thành là gì, chất lượng đến đâu, thời hạn thế nào và mức độ phức tạp ra sao? Chính từ những câu hỏi rất cụ thể đó, đánh giá cán bộ bắt đầu chuyển từ nhận xét về con người sang kiểm chứng kết quả công việc.

Từ “hoàn thành nhiệm vụ” đến câu hỏi: hoàn thành đến đâu?

Đánh giá cán bộ vốn là một khâu khó. Khó không chỉ ở việc xác định một người “hoàn thành” hay “chưa hoàn thành” nhiệm vụ. Khó hơn là phân biệt được mức độ đóng góp giữa những người cùng giữ vị trí tương đồng: ai xử lý khối lượng lớn hơn, ai giải quyết nhiệm vụ phức tạp hơn, ai bảo đảm tiến độ tốt hơn và ai tạo ra kết quả có giá trị rõ hơn cho tổ chức, người dân, doanh nghiệp.

Bài toán ấy càng rõ trong một tỉnh có không gian quản trị rất lớn. Sau sắp xếp, Lâm Đồng có diện tích 24.233 km², dân số khoảng 3,87 triệu người và 124 đơn vị hành chính cấp xã. Mô hình chính quyền địa phương 2 cấp vận hành từ ngày 01/7/2025, đồng nghĩa với nhiều nhiệm vụ được đưa gần hơn về cơ sở. Khi địa bàn rộng, khối lượng công việc lớn và yêu cầu phục vụ trực tiếp tăng lên, chất lượng từng vị trí công vụ trở thành một biến số quyết định hiệu quả của cả bộ máy.

Chuyển đổi số tạo thêm điều kiện để việc đánh giá bớt phụ thuộc vào cảm nhận. Theo Cổng chuyển đổi số tỉnh Lâm Đồng, riêng quý I/2026, tỷ lệ hồ sơ xử lý trực tuyến đạt trên 90%, thanh toán trực tuyến đạt 98,34%. Khi ngày càng nhiều khâu xử lý công việc để lại “dấu vết số”, tiến độ và kết quả thực hiện nhiệm vụ cũng có cơ sở để kiểm chứng rõ hơn.

Từ ngày 01/01/2026, Nghị định số 335/2025/NĐ-CP của Chính phủ có hiệu lực, xác lập cách tiếp cận mới trong đánh giá cơ quan hành chính và công chức: kết hợp định tính với định lượng, chú trọng kết quả, hiệu quả và sản phẩm cụ thể. Với công chức, việc đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ được thực hiện trên cơ sở so sánh số lượng sản phẩm, công việc hoàn thành sau quy đổi với số lượng sản phẩm, công việc được giao; đồng thời xem xét chất lượng và tiến độ.

Lâm Đồng triển khai bước chuẩn bị từ tháng 3/2026, Sở Nội vụ tỉnh Lâm Đồng ban hành Văn bản số 1149/SNV-CCVC, đề nghị các cơ quan, đơn vị, địa phương rà soát danh mục sản phẩm, công việc và phân loại nhiệm vụ theo cấp độ phức tạp của vị trí việc làm. Cách làm gồm 3 bước: thống kê nhiệm vụ gắn với sản phẩm đầu ra; loại bỏ phần việc trùng lặp, chuẩn hóa danh mục; sau đó phân loại thành 5 nhóm theo mức độ phức tạp. Nguồn dữ liệu không chỉ dựa vào kê khai cá nhân mà còn từ sổ văn bản đi - đến, hệ thống quản lý và điều hành văn bản, hồ sơ lưu trữ nội bộ. Đây là chi tiết quan trọng, bởi nếu dữ liệu đầu vào không thật, một hệ thống chấm điểm dù tinh vi đến đâu cũng có thể cho ra kết quả thiếu thực chất.

70 điểm cho kết quả: áp lực đổi cách làm

Ngày 12/6/2026, UBND tỉnh Lâm Đồng ban hành Quyết định số 30/2026/QĐ-UBND về đánh giá, xếp loại chất lượng cơ quan, tổ chức, đơn vị và cán bộ, công chức trong các cơ quan hành chính thuộc tỉnh; quyết định có hiệu lực từ ngày 30/6/2026. Cấu trúc đánh giá dành trọn số lớn cho kết quả thực hiện nhiệm vụ: 30 điểm cho nhóm tiêu chí chung và 70 điểm cho kết quả công việc.

Tỷ lệ 30 - 70 cho thấy một thay đổi đáng chú ý về tư duy quản trị. Phẩm chất chính trị, đạo đức, kỷ luật, văn hóa công vụ vẫn là nền tảng. Nhưng nền tảng ấy phải được chuyển hóa thành kết quả cụ thể. Nói ngắn gọn: “tốt” về thái độ là cần, nhưng chưa đủ; hiệu quả thực thi nhiệm vụ phải được chứng minh bằng sản phẩm.

Với người đứng đầu, yêu cầu còn cao hơn. Kết quả cá nhân không thể tách rời hiệu quả của cơ quan, đơn vị được giao phụ trách. Khi kết quả tổ chức và kết quả người đứng đầu được đặt trong quan hệ trực tiếp, trách nhiệm giao việc, phân công nhân lực, kiểm soát tiến độ và tháo gỡ điểm nghẽn cũng trở nên rõ hơn.

Theo ông Hồng Nguyên Thắng, chuyên viên Sở Nội vụ, tỉnh Lâm Đồng, đối với công việc tham mưu, không thể chỉ đếm số văn bản mà phải đánh giá đồng thời chất lượng, tiến độ và mức độ phức tạp của từng nhiệm vụ. Sản phẩm tốt phải xác định đúng vấn đề, đúng quy định và có giá trị thực tế phục vụ quyết định của cấp có thẩm quyền.

“Đánh giá theo sản phẩm không có nghĩa là làm càng nhiều thì điểm càng cao. Một nhiệm vụ khó có thể được quy đổi tương đương nhiều việc đơn giản; ngược lại, sản phẩm nhiều nhưng chậm tiến độ, chất lượng thấp hoặc phải chỉnh sửa nhiều lần thì không thể được đánh giá cao”, ông Thắng cho biết.

Theo ông, kết quả đánh giá định kỳ còn giúp cơ quan sớm nhận diện vị trí quá tải, việc phân công chưa phù hợp hoặc cán bộ cần hỗ trợ, bồi dưỡng; đồng thời là căn cứ cho bố trí, sử dụng, đào tạo, quy hoạch và khen thưởng.

Nếu được thực hiện đúng, phương thức mới có thể biến đánh giá từ một thủ tục cuối năm thành công cụ quản trị công việc thường xuyên. Sản phẩm được xác định ngay từ khi giao việc, tiến độ được theo dõi trong quá trình thực hiện, còn người quản lý có căn cứ để kiểm tra chất lượng và phân bổ lại công việc khi cần thiết.

Tại phường Cam Ly - Đà Lạt, việc xây dựng danh mục sản phẩm công việc chuẩn cho từng vị trí cho thấy cách tiếp cận này đã đi xuống cấp cơ sở. Điều quan trọng không phải có thêm một bảng biểu, mà là người giao việc và người thực hiện phải xác định rõ ngay từ đầu: sản phẩm cuối cùng là gì và thế nào mới được coi là hoàn thành.

Đo được nhưng phải đo đúng

Thách thức lớn nhất của cách đánh giá mới không nằm ở việc tạo ra các con số, mà ở việc bảo đảm những con số ấy phản ánh đúng giá trị công việc. Nếu thiết kế và thực hiện không tốt, vẫn có thể xuất hiện tình trạng chạy theo sản phẩm dễ đếm, hình thức hóa dữ liệu hoặc phát sinh thêm áp lực hành chính cho cán bộ.

Vì vậy, việc phân loại nhiệm vụ theo mức độ phức tạp và kiểm chứng kết quả qua hệ thống quản lý, hồ sơ công việc là cần thiết. Quan trọng hơn, người đứng đầu phải giao việc sát thực tế, kiểm tra được chất lượng sản phẩm và xử lý phù hợp những nhiệm vụ có tính đặc thù.

Sở Nội vụ tỉnh Lâm Đồng cũng lưu ý đây là nội dung mới, có độ khó cao hơn so với cách đánh giá trước đây, đòi hỏi các cơ quan, đơn vị triển khai nghiêm túc, tránh hình thức. Một hệ thống đánh giá chỉ thực sự tạo được niềm tin khi công việc khó được ghi nhận đúng, người làm thực chất không bị đánh đồng với người làm hình thức và kết quả đánh giá có thể giải thích được.