Lan tỏa giá trị, củng cố nền tảng xã hội bền vững từ phong trào xây dựng danh hiệu văn hóa ở Lào Cai

Lào Cai là tỉnh miền núi, biên giới với nhiều dân tộc cùng sinh sống, trình độ phát triển giữa các vùng còn có sự chênh lệch. Trên cơ sở đó, việc triển khai xét tặng các danh hiệu văn hóa được các cấp, ngành tổ chức linh hoạt, bám sát thực tiễn.

Nhằm nâng cao vai trò trách nhiệm trong chỉ đạo, hướng dẫn và triển khai kịp thời, hiệu lực, hiệu quả Luật Thi đua Khen thưởng năm 2022; Nghị định số 86/2023/NĐ-CP ngày 07/12/2023 của Chính phủ ban hành quy định về khung tiêu chuẩn và trình tự, thủ tục, hồ sơ xét tặng danh hiệu “Gia đình văn hóa,” “Thôn, tổ dân phố văn hóa”, “Xã, phường, thị trấn tiêu biểu”, có hiệu lực kể từ ngày 01/01/2024, UBND tỉnh Lào Cai đã ban hành Quyết định số 40/2024/QĐ UBND ngày 17/10/2024 của UBND tỉnh Lào Cai. Những năm qua, căn cứ vào Quyết định này, chính quyền địa phương đã thực hiện việc xét tặng các danh hiệu văn hoá với từng tiêu chuẩn chi tiết cho từng tiêu chí, đảm bảo chính xác, khoa học, rõ ràng, cụ thể, khách quan, phù hợp với thực tiễn tại cơ sở. Kết quả xây dựng danh hiệu văn hoá tại cơ sở như “Gia đình văn hóa”, “Thôn, bản, tổ dân phố văn hóa” ngày càng được nâng cao cả về số lượng và chất lượng. Năm 2024, công tác xây dựng các danh hiệu văn hóa tại cơ sở như “Gia đình văn hóa”, “Thôn, bản, tổ dân phố văn hóa”, được nâng cao cả về số lượng và chất lượng. Năm 2024, toàn tỉnh có 85% hộ gia đình đạt danh hiệu văn hoá, 76,5% thôn, tổ dân phố văn hóa.

Bản sắc văn hóa đa dạng, phong phú là lợi thế được phát huy đóng góp vào sự phát triển kinh tế xã hội của tỉnh

Năm 2025, sau khi sáp nhập tỉnh, tỉnh Lào Cai có 99 xã, phường với trên 30 dân tộc cùng sinh sống, bản sắc văn hóa đa dạng, phong phú cần phát huy để đóng góp vào sự phát triển kinh tế xã hội của tỉnh. Năm 2025, Ban chỉ đạo phong trào Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa đã hướng dẫn các xã, phường thực hiện theo 02 quyết định của UBND tỉnh: tỉnh Lào Cai (cũ) thực hiện theo Quyết định số 40/2024/QĐ-UBND ngày 17/10/2024 của UBND tỉnh. Tỉnh Yên Bái (cũ) thực hiện theo Quyết định số 07/2024/QĐ-UBND ngày 19/6/2024 của UBND tỉnh quy định một số nội dung thi đua khen thưởng tỉnh Yên Bái, trong đó tại Điều 13, Điều 14, Điều 15 Quy định tiêu chuẩn xét tặng danh hiệu "Gia đình văn hóa", "Thôn, tổ dân phố văn hóa", "Xã, phường, thị trấn tiêu biểu". Kết quả, năm 2025 toàn tỉnh có 85,5% hộ gia đình đạt danh hiệu văn hoá, 77,5% thôn, tổ dân phố văn hoá.

Các địa phương đã cụ thể hóa tiêu chí xét tặng theo quy định của Trung ương, đồng thời lồng ghép với các phong trào thi đua yêu nước, xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh. Công tác tuyên truyền được đẩy mạnh, giúp người dân hiểu rõ ý nghĩa, tiêu chí và quyền lợi, trách nhiệm khi tham gia phong trào.

Đáng chú ý, quy trình xét tặng được thực hiện công khai, dân chủ, bảo đảm đúng đối tượng, đúng tiêu chuẩn, tạo sự đồng thuận cao trong nhân dân.

Để bảo đảm tính thực chất, các địa phương đã tăng cường vai trò của cấp ủy, chính quyền cơ sở trong chỉ đạo, tổ chức thực hiện. Hệ thống ban chỉ đạo phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” được kiện toàn từ tỉnh đến cơ sở, phân công nhiệm vụ rõ ràng.

Việc kiểm tra, giám sát, bình xét được thực hiện thường xuyên, gắn với đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương. Nhiều nơi đã đổi mới phương thức bình xét theo hướng chặt chẽ, tránh hình thức, chạy theo thành tích.

Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, tổng hợp số liệu từng bước được triển khai, góp phần nâng cao hiệu quả công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực văn hóa.

Qua quá trình triển khai, số lượng và chất lượng các danh hiệu văn hóa trên địa bàn tỉnh không ngừng được nâng cao. Tỷ lệ gia đình đạt danh hiệu “Gia đình văn hóa” duy trì ở mức cao qua các năm; nhiều thôn, tổ dân phố giữ vững danh hiệu văn hóa liên tục, trở thành điểm sáng trong cộng đồng. Kết quả xây dựng các danh hiệu văn hóa tại cơ sở được nâng cao cả về số lượng và chất lượng, năm 2024, toàn tỉnh có 85% hộ gia đình đạt danh hiệu văn hoá, 76,5% thôn, tổ dân phố văn hóa; đến năm 2025 toàn tỉnh có 85,5% hộ gia đình đạt danh hiệu văn hoá, 77,5% thôn, tổ dân phố văn hóa, từ đó góp phần tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội nâng cao đời sống vật chất và đời sống văn hóa tinh thần cho nhân dân trên địa bàn.

Phong trào đã góp phần quan trọng trong việc xây dựng nếp sống văn minh, thực hiện tốt quy ước, hương ước ở cơ sở; hạn chế các hủ tục, tệ nạn xã hội; tăng cường đoàn kết trong cộng đồng dân cư.

Đối với danh hiệu “Xã, phường, thị trấn tiêu biểu”, các địa phương được công nhận đều có bước phát triển toàn diện về kinh tế - xã hội, hạ tầng được đầu tư, đời sống vật chất và tinh thần của người dân được cải thiện rõ rệt. 

Từ phong trào này, nhiều mô hình hay, cách làm sáng tạo đã được nhân rộng, góp phần xây dựng hình ảnh địa phương văn minh, giàu bản sắc văn hóa.

Các địa phương được công nhận “Xã, phường, thị trấn tiêu biểu” đều có bước phát triển toàn diện về kinh tế - xã hội, hạ tầng được đầu tư, đời sống vật chất và tinh thần của người dân được cải thiện rõ rệt

Tổng kết 05 năm thực hiện phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa trên địa bàn tỉnh Lào Cai giai đoạn 2021-2025, đã có 12 tập thể, hộ gia đình được tặng Bằng khen vì có thành tích xuất sắc tiêu biểu trong thực hiện phong trào giai đoạn 2021-2025 của tỉnh Lào Cai, trong đó có 04 hộ gia đình văn hóa tiêu biểu xuất sắc, 04 thôn, tổ dân phố văn hóa tiêu biểu.

Việc xét tặng các danh hiệu văn hóa không chỉ mang ý nghĩa tinh thần mà còn tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Thông qua các tiêu chí về thu nhập, môi trường, giáo dục, y tế…, người dân chủ động tham gia phát triển sản xuất, nâng cao đời sống.

Phong trào cũng góp phần củng cố hệ thống chính trị cơ sở, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của người dân, giữ vững an ninh trật tự, an toàn xã hội, đặc biệt tại các địa bàn vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Bên cạnh kết quả đạt được, công tác xét tặng danh hiệu văn hóa vẫn còn một số hạn chế như: ở một số nơi việc bình xét còn mang tính hình thức; chất lượng danh hiệu chưa đồng đều; công tác kiểm tra, giám sát chưa thường xuyên; việc duy trì, giữ vững danh hiệu sau khi được công nhận còn gặp khó khăn.

Nguyên nhân chủ yếu là do nhận thức của một bộ phận cán bộ, người dân chưa đầy đủ; nguồn lực đầu tư cho hoạt động văn hóa ở cơ sở còn hạn chế; điều kiện kinh tế - xã hội ở một số địa bàn còn khó khăn.

Trong thời gian tới, tỉnh Lào Cai xác định tiếp tục nâng cao chất lượng phong trào xây dựng danh hiệu văn hóa, bảo đảm thực chất, bền vững, gắn với mục tiêu phát triển toàn diện.

Tiếp tục nâng cao chất lượng phong trào xây dựng danh hiệu văn hóa, bảo đảm thực chất, bền vững, gắn với mục tiêu phát triển toàn diện

Trọng tâm là tiếp tục hoàn thiện tiêu chí và quy trình xét tặng theo hướng cụ thể, phù hợp với điều kiện thực tiễn, bảo đảm công khai, minh bạch. Nâng cao chất lượng công tác tuyên truyền, tạo sự chuyển biến mạnh mẽ trong nhận thức và hành động của người dân. Tăng cường kiểm tra, giám sát, kiên quyết khắc phục tình trạng chạy theo thành tích, hình thức trong bình xét.

Gắn phong trào với các chương trình mục tiêu quốc gia, đặc biệt là xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển du lịch. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng cơ sở dữ liệu quản lý danh hiệu văn hóa đồng bộ từ tỉnh đến cơ sở. Nhân rộng các mô hình tiêu biểu, điển hình tiên tiến, tạo sức lan tỏa sâu rộng trong cộng đồng.

Với những giải pháp đồng bộ, quyết liệt, phong trào xây dựng các danh hiệu văn hóa tại tỉnh Lào Cai sẽ tiếp tục phát huy hiệu quả, góp phần xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững và nâng cao chỉ số hạnh phúc của nhân dân.