Gần dân, phục vụ dân để xây dựng nhà nước pháp quyền ở Việt Nam

Theo ông Trần Ngọc Đường, nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội, dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội XIV với nội dung tiếp tục hoàn thiện thể chế, xây dựng nhà nước pháp quyền Việt Nam của dân, do dân, vì dân là biểu hiện sinh động cho thấy nhà nước luôn lắng nghe, tôn trọng và đáp ứng tâm tư, nguyện vọng chính đáng của nhân dân.

Ông Trần Ngọc Đường nhấn mạnh, xây dựng nhà nước pháp quyền của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân không phải là một khẩu hiệu trừu tượng, mà là phương châm hành động xuyên suốt của bộ máy nhà nước, được thể hiện trong tư duy, hành động và trách nhiệm của cán bộ, công chức, viên chức.

Theo đó, “gần dân” trước hết là để người dân dễ tiếp cận cơ quan công quyền; thủ tục hành chính phải đơn giản, thuận tiện; cán bộ, công chức phải tạo điều kiện, không gây phiền hà cho dân. Đây chính là thước đo quan trọng để đánh giá hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước và chất lượng phục vụ nhân dân.

Trong tiến trình đổi mới và phát triển đất nước, xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam luôn được Đảng và nhà nước xác định là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt. Đặc biệt trong bối cảnh hiện nay, việc tiếp tục hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải bảo đảm bộ máy nhà nước thực sự gần dân, hiểu dân và phục vụ nhân dân tốt hơn.

Rút ngắn khoảng cách giữa chính quyền và người dân

Thực tiễn triển khai mô hình chính quyền hai cấp cho thấy, việc phân định rõ chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền giữa cấp tỉnh và cấp cơ sở đã góp phần rút ngắn khoảng cách giữa chính quyền với người dân. Khi nhiều nhiệm vụ quản lý nhà nước được giao trực tiếp cho cấp cơ sở, chính quyền có điều kiện nắm sát tình hình dân cư, đời sống và nhu cầu thực tế của nhân dân, từ đó giải quyết công việc nhanh chóng, kịp thời hơn.

Người dân không phải đi lại qua nhiều cấp, nhiều khâu như trước, qua đó giảm chi phí, tiết kiệm thời gian. Thông qua các cơ chế tiếp dân, đối thoại trực tiếp, giải quyết khiếu nại, tố cáo ngay từ cơ sở, nhiều vấn đề phát sinh trong cộng đồng dân cư được xử lý kịp thời, không để kéo dài hoặc vượt cấp.

Việc xây dựng chính quyền hai cấp cũng tạo điều kiện thuận lợi hơn để người dân tham gia vào quá trình xây dựng và giám sát chính sách ở địa phương. Những quyết định liên quan đến quy hoạch, đầu tư công, quản lý đất đai, bảo vệ môi trường, an sinh xã hội ngày càng được lấy ý kiến nhân dân một cách trực tiếp, thực chất thông qua hội nghị nhân dân, tổ dân phố, thôn, bản.

Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị – xã hội ở cơ sở tiếp tục phát huy vai trò giám sát, phản biện xã hội, góp phần bảo đảm các chủ trương, quyết sách của chính quyền phù hợp với nguyện vọng chính đáng của người dân.

Trong thực tế, nhiều địa phương đã kịp thời điều chỉnh chính sách, cách thức tổ chức thực hiện trên cơ sở phản ánh, kiến nghị của nhân dân trong quá trình triển khai mô hình chính quyền hai cấp. Một số thủ tục hành chính được rút gọn, phân cấp mạnh cho cấp cơ sở; quy trình giải quyết công việc được tổ chức theo hướng “một việc – một đầu mối”, giúp người dân dễ tiếp cận, dễ theo dõi và giám sát.

Ở những lĩnh vực nhạy cảm như đất đai, trật tự xây dựng, giải phóng mặt bằng, chính quyền cơ sở đã chủ động đối thoại, giải thích, tiếp thu ý kiến nhân dân để điều chỉnh phương án triển khai, hạn chế khiếu kiện, tạo sự đồng thuận xã hội.

Theo ông Trần Ngọc Đường, việc nhà nước lắng nghe ý kiến nhân dân và điều chỉnh chính sách cho phù hợp với thực tiễn đã được thể hiện rõ qua nhiều giai đoạn. Thông qua tiếp xúc cử tri và các kênh thông tin khác nhau, đại biểu Quốc hội đã kịp thời nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của người dân để đề xuất chỉnh sửa, hoàn thiện pháp luật, thậm chí không thông qua một số dự án luật chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Liên quan đến quá trình xây dựng Luật Đất đai 2024, khi hàng vạn người dân tham gia góp ý, phản ánh nhiều bất cập như giá bồi thường thấp, thu hồi đất thiếu minh bạch, quyền sử dụng đất chưa được bảo đảm. Trên cơ sở đó, dự thảo luật đã được được chỉnh sửa theo hướng tăng cường bồi thường, hỗ trợ tái định cư, xác định giá đất sát với thị trường. Điều này cho thấy nhà nước đã tiếp thu ý kiến nhân dân trong xây dựng chính sách và hoàn thiện thể chế.

Động lực để nhà nước pháp quyền gần dân hơn

Cùng với đổi mới tổ chức bộ máy, ứng dụng công nghệ, dữ liệu và dịch vụ công trực tuyến là yếu tố quan trọng giúp chính quyền hai cấp phát huy hiệu quả, thực sự phục vụ người dân. Việc triển khai cổng dịch vụ công đã rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, bảo đảm công khai, minh bạch trong giải quyết thủ tục hành chính.

Người dân có thể nộp hồ sơ, theo dõi tiến độ giải quyết, phản ánh kiến nghị ngay trên môi trường số, qua đó giảm tiếp xúc trực tiếp, hạn chế phát sinh tiêu cực. Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, định danh và xác thực điện tử giúp chính quyền cơ sở quản lý thông tin chính xác, phục vụ người dân nhanh chóng và hiệu quả hơn.

Dữ liệu số không chỉ giúp giảm giấy tờ, thủ tục, mà còn là nền tảng quan trọng để chính quyền hai cấp xây dựng, điều chỉnh chính sách sát với đặc điểm dân cư và điều kiện kinh tế – xã hội của từng địa bàn. Khi công nghệ được sử dụng đúng mục tiêu, người dân chính là đối tượng thụ hưởng trực tiếp và rõ ràng nhất.

Theo ông Trần Ngọc Đường, vai trò của công nghệ dữ liệu và dịch vụ công trực tuyến ngày càng thể hiện rõ trong quá trình xây dựng nhà nước pháp quyền, góp phần đưa nhà nước đến gần người dân hơn trong bối cảnh Chính phủ số, xã hội số. Công nghệ giúp rút ngắn khoảng cách giữa nhà nước và nhân dân, tăng cường tính minh bạch trong quản lý, đồng thời hạn chế những tiêu cực trong quan hệ hành chính.

Thông qua dịch vụ công trực tuyến, người dân có thể tiếp cận cơ quan nhà nước mọi lúc, mọi nơi, không còn phụ thuộc vào không gian và thời gian; giảm đi lại, chờ đợi, giảm cơ chế “xin – cho”. Nhờ đó, nhà nước hiện diện trên môi trường số, đồng hành cùng người dân trong đời sống hằng ngày, góp phần thực hiện hiệu quả phương châm “nhà nước của dân, do dân, vì dân”, “gần dân, hiểu dân, phục vụ nhân dân”.

Xây dựng chính quyền hai cấp gắn với xây dựng nhà nước pháp quyền gần dân, phục vụ dân cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với đội ngũ cán bộ, công chức, đặc biệt là ở cơ sở. Mỗi cán bộ phải thực sự chuyển từ tư duy “quản lý” sang tư duy “phục vụ”, nâng cao đạo đức công vụ, trách nhiệm giải trình và kỹ năng tiếp dân.

Xây dựng chính quyền hai cấp không chỉ là giải pháp tổ chức bộ máy, mà còn là bước đi quan trọng để hiện thực hóa tinh thần nhà nước pháp quyền Việt Nam của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân. Khi chính quyền thực sự gần dân, lắng nghe dân và phục vụ dân bằng những hành động cụ thể, thiết thực, niềm tin của nhân dân sẽ tiếp tục được củng cố, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững của đất nước trong giai đoạn mới.