Hoành Mô: Bảo tồn văn hoá gắn với phát triển du lịch

Xã Hoành Mô có không gian phát triển trải dài từ vùng thấp đến những bản làng vùng cao của đồng bào Dao, Sán Chỉ, Tày. Với lợi thế đặc biệt về vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên và nền tảng văn hóa đa sắc màu đã mở ra cho Hoành Mô nhiều cơ hội mới trong phát triển kinh tế - xã hội, nhất là phát triển du lịch gắn với bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống.

Thi thêu trang phục truyền thống của người Dao tại Lễ hội Kiêng gió xã Hoành Mô.

Những năm gần đây, sự thay đổi nhanh chóng của đời sống hiện đại khiến các giá trị văn hóa truyền thống đứng trước nhiều nguy cơ bị mai một. Trong bối cảnh đó, xã Hoành Mô xác định phát triển du lịch theo hướng bền vững, lấy bảo tồn văn hóa làm nền tảng, thiên nhiên làm động lực, là định hướng đúng đắn và phù hợp với điều kiện của địa phương.

Điểm nổi bật của Hoành Mô nằm ở sự giao thoa hài hòa giữa các không gian văn hóa. Người Dao Thanh Phán sinh sống chủ yếu ở các thôn bản vùng cao như Sông Moóc, Khe Tiền, Khe Mọi, Cao Sơn… với đời sống gắn bó mật thiết với rừng núi, cây hồi, quế và thảo dược. Đồng bào Dao sở hữu kho tàng văn hóa phong phú, với các nghi lễ đặc trưng như Lễ Cấp sắc - đánh dấu sự trưởng thành của nam giới và Lễ hội Kiêng Gió - hiện đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Nghề thêu thổ cẩm, tri thức thuốc nam và kiến trúc nhà trình tường là những dấu ấn văn hóa đặc sắc của người Dao.

Bán trang phục truyền thống của đồng bào các dân tộc tại chợ Đồng Văn, xã Hoành Mô.

Người Tày cư trú chủ yếu tại vùng thấp, ven suối, hình thành những bản làng ổn định, gắn bó với sản xuất nông nghiệp và hoạt động thương mại dịch vụ nhỏ lẻ. Họ gìn giữ các làn điệu hát Then, đàn tính cùng nhiều phong tục, tín ngưỡng truyền thống giàu tính nhân văn. Trong khi đó, người Sán Chỉ sinh sống xen kẽ tại các thôn vùng đệm, nổi bật với làn điệu soóng cọ - những câu hát mộc mạc, trữ tình gắn liền với đời sống lao động và sinh hoạt văn hóa cộng đồng.

Sự giao thoa của các không gian văn hóa đã làm nên nét riêng của Hoành Mô trên bản đồ văn hóa các địa phương miền núi phía Đông Bắc.

Chương trình “Đêm trăng Cao Ly” và khai mạc tuần Du lịch Thu - Đông, xã Hoành Mô, tháng 10/2025.

Nhận thức rõ tầm quan trọng của việc gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa, xã Hoành Mô đã xây dựng Đề án “Bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống gắn với phát triển du lịch bền vững giai đoạn 2025-2030”. Đề án xác định mục tiêu xuyên suốt là kết hợp chặt chẽ giữa bảo tồn di sản văn hóa với phát triển du lịch, tạo sinh kế bền vững cho người dân.

Theo đó, xã chú trọng bảo tồn hệ thống di sản văn hóa vật thể và phi vật thể, phục dựng nghi lễ truyền thống, duy trì các lễ hội đặc trưng như Hội Kiêng Gió, Đêm Trăng Cao Ly, chợ phiên vùng cao… Đồng thời, nhiều hoạt động văn hóa - nghệ thuật dân gian được khuyến khích khôi phục và phát huy giá trị gắn với phát triển các sản phẩm du lịch trải nghiệm, du lịch cộng đồng. Hoành Mô hướng tới phát triển mô hình du lịch dựa vào cộng đồng, coi người dân là chủ thể, trực tiếp tham gia đón tiếp và phục vụ du khách, qua đó vừa gìn giữ văn hóa, vừa nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống.

Hiện nay, tại một số thôn bản đã hình thành các tổ hợp tác và ban quản lý du lịch cộng đồng để tổ chức, điều hành hoạt động homestay, farmstay; xây dựng quy ước bảo vệ cảnh quan môi trường, giữ gìn thuần phong mỹ tục trong đón khách du lịch. Văn hóa không bị “sân khấu hóa” mà tiếp tục hiện diện tự nhiên trong đời sống, để du khách được trải nghiệm chân thực và gần gũi.

Song song với bảo tồn văn hóa, xã Hoành Mô cũng tập trung nâng cấp hạ tầng du lịch, đào tạo nguồn nhân lực địa phương, kết nối doanh nghiệp lữ hành trong và ngoài tỉnh; khuyến khích các hộ dân tham gia phát triển sản phẩm du lịch, dịch vụ ẩm thực, trải nghiệm văn hóa. Các giá trị văn hóa truyền thống như trang phục dân tộc, tri thức thuốc nam, ẩm thực, lễ hội… dần trở thành những sản phẩm du lịch đặc trưng mang dấu ấn riêng của địa phương.

"Sống lưng khủng long" - Một điểm du lịch hấp dẫn tại xã Hoành Mô

Ông Hoàng Kiên Trung, Phó Chủ tịch UBND xã Hoành Mô, cho biết: “Bảo tồn văn hóa không chỉ là giữ lại những giá trị xưa cũ, mà là làm cho văn hóa tiếp tục sống trong đời sống hôm nay. Chúng tôi xác định phát triển du lịch phải dựa trên nền tảng văn hóa bản địa, để mỗi người dân vừa là chủ thể sáng tạo, vừa là người giới thiệu văn hóa dân tộc mình tới du khách. Mục tiêu cuối cùng là nâng cao đời sống nhân dân, nhưng vẫn giữ được bản sắc riêng của Hoành Mô".

Với cách làm bài bản, khoa học, Hoành Mô kỳ vọng sẽ trở thành điểm đến hấp dẫn, nơi du khách không chỉ đắm mình với vẻ đẹp thiên nhiên hùng vĩ, mà còn được trải nghiệm kho tàng văn hóa đặc sắc, giàu bản sắc của cộng đồng các dân tộc.